Nga Aurore Maubian
Flamuj të valëvitur mbi turmë, fishkëllima dhe e njëjta fjalë e brohoritur njëzëri: “Fitore!”. Të enjten, më 22 tetor, rrugët e Beogradit u mbushën nga një det protestuesish. Nga disa lagje të kryeqytetit serb, kolona njerëzish u drejtuan drejt sheshit Slavija, duke mbushur edhe rrugët përreth. Sipas vlerësimeve të një organizate të pavarur, afro 150.000 persona morën pjesë në këtë tubim të fundit të madh përpara zgjedhjeve parlamentare të parashikuara për këtë të diel, 25 tetor. Një takim vendimtar për “Listën Studentore – Studentët fitojnë”, e cila shpreson t’i shndërrojë dy vjet protesta në fitore elektorale.
Përballë saj, koalicioni “Serbia e Bashkuar”, i udhëhequr nga Partia Përparimtare Serbe (SNS) e Aleksandar Vuçiqit, nuk ka ndërmend të tërhiqet. Në pushtet prej katërmbëdhjetë vjetësh, kjo forcë populiste e djathtë po përballet me sfidën e saj më serioze elektorale që nga ardhja në pushtet në vitin 2012. Sondazhet, shumë të ndryshme mes tyre, lënë të kuptohet se gara mund të jetë e ngushtë. Kjo ushqen shpresat e studentëve, të vendosur për t’i dhënë fund kontrollit të udhëheqësit nacionalist mbi Serbinë.
Një listë pa udhëheqës, me 250 kandidatë
Profesorë universiteti, aktorë, fermerë dhe madje edhe një reper: në përpjekje për të rrëzuar partinë në pushtet, Lista Studentore ka mbledhur 250 kandidatë me profile të ndryshme, prej të cilëve më shumë se 160 kanë gradën doktor shkencash. Por një veçori e dallon sidomos këtë formacion nga partitë tradicionale: mungesa e një udhëheqësi të mirëfilltë. Edhe pse kardiologu Ilija Srdanovic kryeson listën, lëvizja ka sqaruar se ai nuk do të zgjidhej domosdoshmërisht kryeministër në rast fitoreje.
Edhe programi është hartuar kolektivisht. Në qendër të këtij angazhimi është lufta kundër korrupsionit, në një vend që, sipas indeksit të Transparency International, renditet pas të gjithë fqinjëve të tij evropianë, me përjashtim të Rusisë dhe Bjellorusisë. Dyshimet për lidhje mes Partisë Përparimtare Serbe dhe krimit të organizuar kanë frymëzuar madje një nga sloganet e fushatës: “Serbia apo mafia?”. Qeveria i hedh poshtë këto akuza, duke pohuar, përkundrazi, se lufton kundër krimit të organizuar.
Lëvizja premton gjithashtu më shumë liri të shtypit dhe reformimin e sistemit arsimor. Për çështjet më të ndjeshme, studentët kanë preferuar të shmangin debatin. Kështu, çështja e anëtarësimit në Bashkimin Evropian do të vendosej me referendum, ndërsa Kosova vazhdon të konsiderohet pjesë përbërëse e territorit serb. Lista kundërshton gjithashtu vendosjen e sanksioneve ndaj Rusisë, një qëndrim i kritikuar nga një pjesë e opozitës proevropiane.
Sipas sondazheve, këto qëndrime duket se kanë dhënë rezultat, megjithëse të dhënat mbeten kontradiktore. Në korrik, një studim i Qendrës për Kërkim, Transparencë dhe Përgjegjësi (CRTA), i realizuar në bashkëpunim me Universitetin Stanford, u jepte studentëve 45 për qind mbështetje, kundrejt 36 për qind për SNS-në. Më së fundi, më 20 tetor, një sondazh i institutit “Mendimi i Ri Politik Serb” (NSPM) e vendoste Listën Studentore lehtësisht në epërsi, me 44,5 për qind të synimeve të votës, kundrejt 42,7 për qind për partinë e Aleksandar Vuçiqit. Megjithatë, shumë sondazhe të tjera i japin përparësi kësaj të fundit.
Nga një tragjedi hekurudhore te një lëvizje kombëtare
Një ngritje e tillë do të ishte e vështirë të imagjinohej dy vjet më parë. Më 1 nëntor 2024, shembja e një strehe prej betoni në stacionin hekurudhor të saporinovuar të Novi Sadit, në veri të vendit, shkaktoi vdekjen e 16 personave. Shumë shpejt, dyshimet për korrupsion dhe neglizhencë gjatë punimeve ushqyen zemërimin. Disa dhjetëra studentë nisën të bllokonin trafikun në Beograd dhe Novi Sad, duke mbajtur 16 minuta heshtje, nga një minutë për secilën viktimë. Të tjerë pushtuan fakultetet e tyre dhe kërkuan llogari nga autoritetet.
Disa muaj më vonë, kërkesat morën dimension politik. Studentët denoncuan një sistem të karakterizuar, sipas tyre, nga korrupsioni dhe kërkuan zgjedhje të parakohshme. Objektivi i tyre: Aleksandar Vuçiqi, i cili dominon jetën politike serbe që nga viti 2014, fillimisht si kryeministër dhe më pas si president. Ish-ministër i Informacionit i Slobodan Millosheviqit gjatë luftës së Kosovës, udhëheqësi ishte bërë i njohur në vitet 1990 për nacionalizmin e tij radikal dhe mbështetjen ndaj politikave ekspansioniste të paraardhësit të tij.
Përballë një proteste të vazhdueshme, kreu 56-vjeçar i shtetit njoftoi më në fund, më 27 shtator, dorëheqjen nga posti i presidentit dhe organizimin e zgjedhjeve të parakohshme, pesë muaj përpara përfundimit të mandatit të tij të dytë. Një bast që synon t’i mundësojë të qëndrojë në pushtet, këtë herë si kryeministër.
Për studentët, rëndësia e kësaj gare i kalon kufijtë e Serbisë. Gjashtë muaj pas humbjes së Viktor Orbánit përballë Péter Magyarit dhe partisë së tij proevropiane Tisza në zgjedhjet parlamentare hungareze, lëvizja shpreson të kontribuojë në një përtëritje politike në Evropën Qendrore. Mbetet për t’u parë nëse protesta që për dy vjet mbushi rrugët e Beogradit do të arrijë këtë të diel të shndërrohet në vota.
(L’Express)
