Nga Katrin Hummel
Një studim me 7500 pjesëmarrës tregon se ushqyerja e shëndetshme mund të na ndihmojë të jetojmë më gjatë. Dhe, kur krahasohen mënyra të ndryshme ushqyerjeje, del një përfundim befasues.
Se si lidhen ushqyerja dhe plakja është një pyetje që shumë njerëz ia bëjnë vetes gjatë blerjeve, gatimit dhe ngrënies. Tani, një studim i ri tregon se ushqimi i duhur ka efekte të matshme. Një ekip studiuesish i drejtuar nga Monique Breteler, drejtoreshë e Kërkimit të Shëndetit të Popullatës në Qendrën Gjermane për Sëmundjet Neurodegjenerative (DZNE), analizoi rreth 7500 gra dhe burra dhe arriti të tregojë se stile të ndryshme të ushqyerjes së shëndetshme mund ta ngadalësojnë plakjen biologjike.
“Mosha biologjike”, shpjegoi Breteler për F.A.S., “ndryshon në mënyrë thelbësore nga mosha kalendarike. Mosha kalendarike tregon numrin e viteve që kemi jetuar; mosha biologjike përshkruan se si ka ndryshuar trupi ynë gjatë kësaj kohe. Kjo nuk ndodh me të njëjtin ritëm te të gjithë njerëzit.”
Për të matur ngadalësimin e plakjes biologjike, studiuesit morën mostra gjaku dhe analizuan ndryshime kimike në ADN – të ashtuquajturat metilime.
“Ato janë një lloj ‘ndërprerësi’ kimik në ADN. Në këtë proces, grupe të vogla molekulare – të ashtuquajturat grupe metil – lidhen në vende të caktuara të ADN-së. Informacioni gjenetik në vetvete nuk ndryshon. Në vend të kësaj, qeliza mund t’i lexojë disa gjene më lehtë ose më vështirë”, shpjegon Breteler procedurën.
Me kalimin e moshës ndryshon modeli i këtyre “ndërprerësve”, edhe nën ndikimin e faktorëve mjedisorë dhe ushqyerjes.
“Disa gjene bëhen më aktive, të tjera më pak aktive. Dhe kjo ndikon në atë se sa mirë qelizat i kryejnë funksionet e tyre dhe riparojnë dëmtimet.”
Nga këto modele të metilimit mund të nxirren përfundime për moshën biologjike.
Për çdo person u analizuan 850.000 vende të materialit gjenetik
Ekipi regjistroi mostrat e gjakut dhe zakonet ushqimore të fillimisht 6470 pjesëmarrësve në “Rheinland Studie” të DZNE-së në Bon. Më pas, studiuesit i konfirmuan rezultatet e tyre duke përdorur rreth 1000 pjesëmarrës në studimin “EPIC-Potsdam” të Institutit Gjerman për Kërkime të Ushqyerjes Potsdam-Rehbrücke.
Në total, te secili pjesëmarrës u analizuan 850.000 vende të materialit gjenetik.
Për të siguruar të dhëna të besueshme, shkencëtarët përdorën të ashtuquajturit pyetësorë të shpeshtësisë së konsumimit të ushqimeve (Food-Frequency Questionnaires).
“Ata gjithmonë kanë një shkallë të caktuar pasaktësie. Por ajo që donim të regjistronim me këta pyetësorë nuk ishte se çfarë kishte ngrënë dikush çdo ditë, por modelet e ushqyerjes. Kjo do të thotë, për shembull: a ushqehet dikush më shumë në mënyrë vegjetariane apo ha shumë mish? Ha shumë apo pak bukë? Dhe nëse ha bukë, a është më tepër bukë e bardhë apo bukë integrale?”, shpjegon Breteler metodologjinë.
“Nuk është e nevojshme që të gjithë të ushqehemi në mënyrë mesdhetare”
Përfundimin kryesor të studimit Breteler e përmbledh kështu:
“Ka dobi të ushqehesh shëndetshëm. Por nuk është e rëndësishme nëse ushqehesh vetëm me produkte bimore apo ndjek të ashtuquajturën dietë DASH, e zhvilluar për uljen e presionit të gjakut, dietën MIND ose dietat që quhen mesdhetare apo nordike.”
Ekipi analizoi gjithsej dhjetë mënyra ushqyerjeje që konsiderohen të shëndetshme – dhe rezultati ishte se të gjitha rezultuan realisht të shëndetshme.
Mënyrat e ushqyerjes të përfshira në studim ndikonin në mënyra të ndryshme mbi karakteristikat epigjenetike – veçanërisht mbi modelet e metilimit. Megjithatë, në treguesin e përgjithshëm të plakjes biologjike, të gjitha dietat treguan efekte pozitive të ngjashme.
Sipas kësaj, për plakjen biologjike nuk kishte rëndësi thelbësore se cilën nga mënyrat e analizuara të ushqyerjes zgjidhte një person.
Siç shprehet Breteler:
“Dieta mund të përshtatet sipas shijes personale, mundësive financiare ose kulturës së secilit.”
Studiuesja thekson:
“Nuk është e nevojshme që të gjithë të ushqehemi në mënyrë mesdhetare. Por, me masa të ndryshme dietike, mund të ndikojmë në mënyrë shumë të synuar mbi qelizat e trupit dhe mekanizma të caktuar biologjikë.”
Veçanërisht interesant ishte fakti se te duhanpirësit efekti pozitiv i ngadalësimit të plakjes biologjike ishte më i fortë.
“Pirja e duhanit ka një ndikim shumë negativ mbi shëndetin. Por pasojat negative mund të zbuten pak nëse, përndryshe, njeriu bën një jetë të shëndetshme”, shpjegon Breteler.
Për këtë arsye, ndoshta duhanpirësit përfitonin më shumë nga ushqyerja e shëndetshme. Megjithatë, shkaku i saktë biologjik i kësaj lidhjeje mbetet ende i paqartë.
E përbashkëta e të gjitha stileve të ushqyerjes së shëndetshme çon në një rekomandim të qartë:
“Një përqindje e lartë ushqimesh bimore, produkte integrale, pak sheqer dhe produkte të rafinuara, aspak produkte shumë të përpunuara, pak mish – veçanërisht pak mish të kuq – dhe pak alkool.”
Mënyrat e ushqyerjes që u analizuan
Dieta nordike – e pasur me peshk, manaferra, vaj kolze, produkte integrale dhe arra.
Dieta mesdhetare – shumë vaj ulliri, perime të freskëta, bishtajore, arra dhe peshk.
Dieta DASH – e zhvilluar për uljen e presionit të gjakut, me pak kripë dhe mish të kuq.
Dieta MIND – kombinim i dietës mesdhetare dhe asaj DASH, me synim mbështetjen e shëndetit të trurit.
Alternative Healthy Eating Index – shumë produkte integrale dhe fruta, pak sheqer dhe mish të kuq.
Forma të ndryshme të ushqyerjes me bazë bimore.
Dietary Inflammatory Index – përqendrohet në frenimin e inflamacionit, për shembull nëpërmjet yndyrave “të mira”, si acidet yndyrore omega-3.
EAT-Lancet adherence score, i njohur edhe si Planetary Health Diet Index – i kushton rëndësi të veçantë qëndrueshmërisë./Frankfurter Allgemeine Sonntagszeitung
