Nxënës nga rajoni moldav i Transnistrisë dërgohen në zonën e luftës për të marrë pjesë në programet e Kremlinit për “edukim patriotik”
Nga Lily Shanagher
Korrespondente për lajmet e fundit nga bota
Publikuar më 8 nëntor 2026
Këtë verë, një grup fëmijësh evropianë hipën në një autobus për udhëtimin e jetës së tyre.
Kampi, i vendosur në një zonë të bukur bregdetare, ishte një shpërblim për nxënësit që kishin arritur rezultate të mira në projektet e tyre shkollore.
Pas një udhëtimi që zgjati disa ditë, ata më në fund mbërritën në destinacion: një zonë aktive lufte, ku u pritën nga ushtarë.
Rusia po dërgon fëmijë nga rajoni separatist moldav i Transnistrisë në kampe indoktrinimi në Krimenë e pushtuar, ndërkohë që raketa dhe dronë bombardues godasin zonat përreth.
Fëmijët kanë marrë pjesë në programe të “edukimit patriotik” dhe kanë mësuar se si të përdorin armë zjarri, thanë për The Telegraph organizata moldave që monitorojnë të drejtat e njeriut.
Artek, i përbërë nga nëntë kampe në Gurzuf, në gadishullin e Krimesë, është një kompleks i madh i sanksionuar nga Britania e Madhe, Bashkimi Evropian dhe Shtetet e Bashkuara për rolin e tij në deportimin dhe riedukimin e fëmijëve ukrainas.
Por edhe fëmijë nga Moldavia po marrin pjesë në “mësime guximi”, të drejtuara nga zyrtarë rusë dhe ushtarë të akuzuar për krime lufte kundër Ukrainës, thonë ekspertët.
Rreth 1.200 fëmijë marrin pjesë në udhëtime 21-ditore gjatë gjithë vitit shkollor, duke jetuar në godina konviktesh, duke ngrënë pesë herë në ditë dhe duke ndjekur një orar të organizuar rreptësisht.
Ata vizitojnë ekspozita propagandistike, marrin pjesë në stërvitje ushtarake, gara qitjeje dhe luajnë Zarnitsa, një lojë ushtarake sovjetike e ngjashme me lojën “kap flamurin”.
Sipas Komitetit Kundër Luftës, një organizatë humanitare ruse, fëmijëve gjithashtu u kërkohet t’u shkruajnë letra ushtarëve rusë në vijën e frontit dhe të dëgjojnë ligjërata nga veteranë të Moskës nga lufta në Ukrainë.
Fotografi të shpërndara në rrjetet sociale nga vetë kampi treguan ushtarë të maskuar të grupit paramilitar rus Wagner duke u takuar me fëmijët dhe duke mbajtur ligjërata.
Ndërsa fëmijët nga Transnistria dërgohen atje prej gati dhjetë vjetësh, Krimea është bërë gjithnjë e më shpesh objektiv i sulmeve raketore ukrainase.
Në qershor, fëmijët u evakuuan nga Arteku për shkak të “shqetësimeve të sigurisë”, deklaroi më 22 qershor Sergey Aksyonov, politikani rus që shërben si kreu i Republikës së Krimesë.
Video të publikuara në rrjetet sociale tregonin fëmijë në kamp të shqetësuar pasi kishin dëgjuar “pesë sirena alarmi ajror”.
Disa prej tyre u dërguan në vend të kësaj në kampin Orlyonok, në rajonin Krasnodar të Rusisë, i cili gjithashtu ndodhet nën sanksionet e BE-së.
Arteku u themelua në vitin 1925 nga Kryqi i Kuq për trajtimin e fëmijëve që vuanin nga tuberkulozi, përpara se gjatë epokës sovjetike të shndërrohej në kamp veror.
Sot ai drejtohet nga Konstantin Fedorenko, i cili ndodhet nën sanksione për organizimin e kampeve ushtarake dhe patriotike ruse.
Që kur mori drejtimin në vitin 2019, ai ka futur edhe më shumë propagandë në programin mësimor.
Kurset e zhvilluara këtë vit përfshinin tituj të tillë si “Në shërbim të Rusisë” dhe “Trashëgimtarët e Fitores së Madhe”.
Falë financimit nga Rusia, e cila ka investuar miliarda rubla në kompleks, Arteku thotë se tani ofron shtatë programe sportive dhe mirëqenieje, nëntë terrene dhe fusha sportive, tri pishina të jashtme me rrëshqitëse, një mur modern ngjitjeje dhe një stadium qendror me 7.000 vende.
Mëngjeset fillojnë me ngritjen e flamujve të Rusisë, Artekut dhe Krimesë, të pasuar nga himni kombëtar rus.
Mësimet variojnë nga aktrimi dhe robotika deri te një projekt i Roscosmosit, ku fëmijëve u mësohet se si të ndërtojnë minisatelitë dhe raketa.
Fëmijët dërgohen gjithashtu në ekskursione në “qytetin hero të Sevastopolit” dhe “njihen me objektet kulturore dhe historike të Krimesë”, përfshirë një vizitë në një kamp përqendrimi nazist të ngritur në Simferopol gjatë Luftës së Dytë Botërore.
Nxënësit mbahen nën kontroll të rreptë. Një mësues që zhvilloi kurse atje ndërmjet viteve 2021 dhe 2023 i tha Qendrës për Studime Lindore (OSW) se adoleshentët shoqëroheshin gjatë gjithë kohës nga një këshilltar dhe se instruktorët vizitorë kontrolloheshin nga shërbimet e sigurisë.
Nxënësit nga Transnistria mund të fitojnë një vend në këto programe falas, thotë Kamil Całus, studiues i lartë në OSW.
Një vajzë nga Dubăsari e fitoi këtë vit vendin e saj pasi mori pjesë në një konkurs në Moskë me një projekt për “heronjtë e Luftës së Dytë Botërore” dhe për “mbrojtësit e Transnistrisë”, të cilët luftuan në anën ruse kundër Moldavisë gjatë luftës së viteve 1990-1992.
Të tjerëve u jepen kupona nga organizata të tilla si Instituti Rus për Studime Strategjike, i afërt me Kremlinin.
Prindërit shpesh paguajnë vetë shpenzimet e udhëtimit drejt territorit të pushtuar, një udhëtim që pas nisjes së pushtimit të Ukrainës është bërë gjithnjë e më i vështirë dhe më i gjatë.
Nxënësit duhet t’i bien rreth e rrotull Ukrainës, duke kaluar përmes Rumanisë, Hungarisë, Sllovakisë, Polonisë dhe Bjellorusisë, përpara se të hyjnë në Rusi, prej nga më pas dërgohen me tren në Krime.
Fëmijët kthehen nga kampi “njëzëri entuziastë”. Vajza nga Dubăsari i tha një gazete shtetërore se pas programit ndihej më e rritur dhe më e sigurt në vetvete.
“Pas kthimit, këta fëmijë bëhen një lloj personazhesh të famshëm lokalë. Mediat i intervistojnë dhe bashkëmoshatarët e tyre i kanë zili”, shtoi zoti Całus.
Transnistria, një rajon separatist i Moldavisë që shtrihet përgjatë bregut lindor të lumit Dniestër dhe kufizohet me Ukrainën, shpalli pavarësinë në vitin 1990, pas rënies së Bashkimit Sovjetik.
Që nga lufta me Moldavinë, ajo funksionon si një shtet de facto, me qeverinë, ushtrinë dhe monedhën e vet.
Rusia ka një prani të fuqishme në rajon, me më shumë se 1.000 trupa të dislokuara atje. Bashkimi Evropian e përkufizon këtë si një pushtim ushtarak.
Rusishtja është gjuhë zyrtare, ndryshe nga rumanishtja në pjesën tjetër të Moldavisë, ndërsa flamujt rusë shihen përgjatë rrugëve të kryeqytetit Tiraspol.
Presidentja proevropiane e Moldavisë, Maia Sandu, e ka dënuar përfshirjen e Rusisë në Transnistri, duke i quajtur trupat e Kremlinit të vendosura atje “të paligjshme” dhe një pengesë për riintegrimin e Moldavisë.
Në fillim të këtij viti, ajo kritikoi Vladimir Putinin për lehtësimin e procedurave për marrjen e shtetësisë ruse nga banorët e Transnistrisë, duke e cilësuar këtë si një instrument mobilizimi për luftën në Ukrainë.
Sipas studiuesve, kampet janë vetëm një pjesë e përpjekjeve gjithnjë e më të mëdha të Kremlinit për rusifikimin e territorit, që kur Moldavia mori statusin e vendit kandidat për në BE në mars të vitit 2022.
“Kjo është pjesë e luftës hibride të Rusisë kundër Moldavisë”, tha për The Telegraph Mihaela Serpi, specialiste e të drejtave të njeriut në OJQ-në Promo-LEX. “Pushtimi i Transnistrisë nuk është vetëm ushtarak, por edhe njohës, ku Rusia përpiqet të rrënjosë idenë se Moldavia dhe Ukraina janë kundërshtarë dhe t’i përgatisë transnistrianët për luftë.”
Ajo shtoi se kampet janë “të përqendruara në kultivimin e qëndrimeve anti-perëndimore; ajo që Rusia dëshiron është të sigurojë që popullsia e Transnistrisë t’u mbetet besnike interesave të Rusisë”.
Borys Babin, ekspert në Shoqatën për Riintegrimin e Krimesë, shtoi se mësimi i propagandës ushtarake proruse fëmijëve të Transnistrisë i bën ata të dobishëm për Moskën si “agjentë ndikimi”, për të “marrë pjesë në aktivitetet e paligjshme dhe shkatërruese të Rusisë në shtetet evropiane kundër demokracisë dhe rendit publik”.
Rossotrudnichestvo, një agjenci federale që funksionon nën Ministrinë e Jashtme ruse, drejton gjithashtu një program në qytetin transnistrian Grigoriopol, ku fëmijëve u mësohet përdorimi i armëve dhe veprimtaria ushtarake.
Qershorin e kaluar, më shumë se 50 fëmijë të moshës 10 deri në 17 vjeç mësuan të përdornin dronë, të montonin dhe çmontonin automatikë Kalashnikov, të hidhnin granata, si dhe të qëllonin me armë pneumatike dhe të orientoheshin në terren.
Organizata që drejton kampin, e quajtur Ushtria Kozake e Detit të Zi, e ka origjinën te formacionet kozake që luftuan në luftën e vitit 1992.
Transnistria drejton gjithashtu shkolla ushtarake në Tiraspol dhe Bender, ku nxënës që nga mosha 11-vjeçare veshin uniforma kamuflazhi, jetojnë sipas një regjimi kazermash dhe stërviten për përdorimin e armëve dhe dronëve.
Promo-LEX paralajmëron se këto institucione synojnë familjet në gjendje të cenueshme dhe se disa të diplomuar nga këto shkolla përballen me presion për të nënshkruar kontrata me ushtrinë e Transnistrisë.
Një zëdhënës i Byrosë moldave për Riintegrim tha për The Telegraph:
“Ne e dënojmë fuqishëm përfshirjen e fëmijëve nga rajoni i Transnistrisë në programe që promovojnë indoktrinimin politik rus, aktivitetet militariste dhe propagandën nën maskën e nismave arsimore dhe rekreative.
“Ne jemi të vetëdijshëm për këto praktika, të cilat përbëjnë një shfrytëzim të papranueshëm të fëmijëve për qëllime politike dhe ideologjike.”
The Telegraph iu drejtua Artekut për koment.
