Nga Majid Sattar, Uashington
Amerika përjetoi sërish një palë zgjedhje me peshë vendimtare. Këtë herë, votuesit dhanë një përgjigje të re – ndonëse me shumë zëra të ndryshëm. Trump mban përgjegjësinë për debaklin e partisë së tij.
Në orën 23:30 erdhi momenti. Hakeem Jeffries, deri tani udhëheqësi i pakicës demokrate dhe me shumë gjasa kryetari i ardhshëm i Dhomës së Përfaqësuesve, iu drejtua publikut në Uashington: “Amerika është kthyer”, thirri ai me një buzëqeshje të gjerë në fytyrë. Tani, tha, fillon “rikthimi i madh amerikan”. Mesazhi i zgjedhjeve ishte i qartë: amerikanët ishin lodhur nga ekstremizmi dhe korrupsioni. Dhe, duke iu referuar donacioneve pothuajse të pahijshme të oligarkëve të teknologjisë për republikanët, ai shtoi: Amerika nuk është në shitje.
Demokratët, vazhdoi Jeffries, kishin fituar kudo: në veri, në jug, në Midwest, në Bregun Lindor dhe në Bregun Perëndimor. Tani ata do të luftonin për të gjithë vendin, si për Amerikën rurale, ashtu edhe për Amerikën urbane. Ky, tha ai, nuk ishte një “moment blu” për vendin, por një moment kuqe-bardhë-blu, një çast patriotik. Në atë pikë, ai fliste tashmë si njeriu që pritet të bëhet i treti në hierarkinë shtetërore.
Tërmet në Teksas, Kansas dhe Karolinën e Jugut – të paktën
Vala blu e demokratëve në Dhomën e Përfaqësuesve ishte, në njëfarë mënyre, e parashikuar. Siç pritej, partia siguroi shumicën në dhomën e parë të Kongresit – dhe e bëri këtë me një dallgë gjigante. Por ajo që u shfaq paralelisht të martën në zgjedhjet për Senatin ishte asgjë më pak se një revolucion. Optimistët mes demokratëve kishin shpresuar për një shumicë të ngushtë në dhomën e dytë. Në të vërtetë, ndodhi një cunami.
Baza e këtij rezultati ishin fitoret në shtete ku demokratët prej dekadash nuk kishin mundur të fitonin terren. Në Teksas, shtetin konservator të njohur si “Lone Star State”, një i ri me emrin James Talarico shkroi histori. Trendi vazhdoi në Kansas, senatori i fundit demokrat i të cilit e kishte lënë dhomën e dytë që në vitin 1939. Pastaj ishte Karolina e Jugut, një shtet i Jugut të thellë që gjithashtu prej dekadash ishte në duart e GOP-së. Dhe në Misisipi, një shtet aq i kuq sa demokratët zakonisht zhvillojnë pak fushatë atje, rezultati ishte jashtëzakonisht i ngushtë dhe fillimisht mbeti i hapur.
Një faturë për Trumpin – dhe një revolucion
Komentatorët politikë mezi u besonin syve. Natyrisht, kushtet ishin të favorshme për demokratët, jo vetëm sepse zakonisht partia e presidentit ndëshkohet nga votuesit në zgjedhjet e mesmandatit. Niveli i miratimit për Trumpin ka rënë në minimum rekord. Dhe arsyet janë të dukshme: inflacioni, veçanërisht çmimi i lartë i karburanteve si pasojë e një lufte tashmë jopopullore; përpjekja agresive për ta transformuar shtetin në drejtim autoritar; si dhe akuzat e rënda për korrupsion ndaj klanit Trump.
Shumë republikanë të moderuar dhe votues të pavarur i dhanë GOP-së një paralajmërim të fortë. U pa gjithashtu se mbështetja për Trumpin ra ndjeshëm mes latinëve dhe të rinjve. Një nga arsyet ka gjasa të kenë qenë bastisjet e ICE-së kundër migrantëve. Edhe afro-amerikanët e rinj, një pjesë e të cilëve ishin afruar me Trumpin në vitin 2024, ia kthyen shpinën partisë presidenciale.
Demokratëve u duhej të fitonin katër vende shtesë në Senat, pa humbur asnjë, për të arritur në 51 mandate. Republikanëve, të cilët deri tani kishin 53 vende, në rast nevoje do t’u mjaftonin 50, sepse në rast barazimi vota vendimtare i takon nënpresidentit J.D. Vance. Pra, objektivi i demokratëve ishte ambicioz.
Në Teksas nisi revolucioni i mbrëmjes zgjedhore. Ky shtet i madh është një fuqi ekonomike dhe njëkohësisht antipodi i Kalifornisë së majtë-liberale. Ashtu si shumica e shteteve të Jugut, deri në lëvizjen për të drejtat civile ishte në duart e demokratëve, por më pas, nën Richard Nixon, u shndërrua në një bastion republikan – në dukje të paarritshëm për të majtët liberalë.
Prej dekadash demokratët thoshin se situata do të ndryshonte, sepse demografia po punonte në favorin e tyre – domethënë, rritja e përqindjes së latinëve do ta bënte përsëri Teksasin “blu”. Por zgjedhje pas zgjedhjesh kjo nuk ndodhi. Madje, së fundi një pjesë e konsiderueshme e hispanikëve kishte votuar për Trumpin.
James Talarico realizon një mrekulli politike
James Talarico, 37-vjeçar dhe deputet në parlamentin e Teksasit, arriti atë që dukej e pamundur. Në nivel shtetëror, demokratët kishin fituar për herë të fundit poste të rëndësishme në Teksas në vitin 1994, ku posti më i lartë i fituar atëherë ishte ai i zëvendësguvernatorit. Edhe më shumë kohë kishte kaluar që kur teksanët kishin dërguar një demokrat në Senat: kjo kishte ndodhur në vitin 1988.
Fakti që Talarico, ish-mësues i anglishtes, presbiterian dhe i diplomuar në teologji, arriti tani kthesën blu ka shumë të bëjë me karizmën e tij prej predikuesi. Por fitoren ia detyron edhe mënyrës së zgjuar me të cilën u pozicionua si një kandidat pothuajse përtej vijave partiake.
Në çështjet qendrore për një shtet kufitar dhe prodhues të naftës, si emigracioni dhe energjitë fosile, ai nuk mendon si liberalët e majtë që zakonisht dominojnë tonin në Partinë Demokrate, por gjithmonë ka mbajtur parasysh ndjeshmëritë e shtetit të tij.
Megjithatë, fitorja e Talaricos kishte të bënte edhe me kundërshtarin e tij: Ken Paxton, prokurori i përgjithshëm i shtetit, konsiderohet i padëshiruar edhe nga pjesë të partisë së vet. Në vitin 2023, parlamenti në Austin nisi procedurë shkarkimi ndaj tij për akuza për mashtrim, korrupsion dhe shpërdorim detyre. Ai i mbijetoi procesit, por nuk arriti të çlirohej nga problemi i imazhit.
Trumpi megjithatë vendosi ta mbështeste figurën kontroverse në zgjedhjet paraprake – thjesht nga dëshira për hakmarrje. Senatori i deriatëhershëm John Cornyn është një konservator i mirëfilltë, i cili pothuajse gjithmonë e ka mbështetur presidentin në Senat. Por ai nuk ishte i gatshëm t’i bashkohej pretendimeve të Trumpit për manipulim të zgjedhjeve. Për këtë arsye presidenti u kthye kundër tij. Shumë republikanë tradicionalë në Senat, të cilët e vlerësojnë Cornynin, nuk ia falën këtë Trumpit.
Kështu, goditja e Trumpit iu kthye kundër. E njëjta gjë ndodhi edhe me ish-“best buddy”-n e tij, Elon Musk. Miliarderi i teknologjisë e kishte zhvendosur vendbanimin nga Kalifornia në Boca Chica, në Gjirin e Meksikës. Ai pretendonte se zgjedhjet kishin të bënin me fatin e Teksasit, ku kishte investuar miliarda.
Përmes organizatave të ndryshme Political Action Committees, organizata private donatorësh me rol kyç në financimin e fushatave, Musk e mbështeti Paxtonin me shumën e jashtëzakonshme prej 168 milionë dollarësh.
Talarico e ndërtoi një pjesë të fushatës pikërisht rreth pyetjes nëse njeriu më i pasur në botë mund ta blinte senatorin e vet. Mbrëmjen e zgjedhjeve ai e përsëriti mesazhin: të gjitha paratë e botës nuk mund ta mposhtin popullin.
Fushata më e shtrenjtë zgjedhore në historinë amerikane
Dy rekorde që thonë shumë për gjendjen e demokracisë amerikane: me dukshëm më shumë se 500 milionë dollarë, gara për Senatin në Teksas ishte më e shtrenjta në historinë e Amerikës. Dhe me shpenzime totale prej 12 miliardë dollarësh në mbarë vendin, të njëjtin rekord e shënuan edhe zgjedhjet e mesmandatit në tërësi.
Zgjedhjet që vendosnin fatin e Amerikës u shndërruan në një betejë të vërtetë financiare dhe organizative.
Teksasi ishte në qendër të fushatës. Karolina e Jugut, përkundrazi, jo. Atje para votuesve doli motra e senatorit të ndjerë Lindsey Graham. Me sa duket, asaj i kishte pëlqyer posti në të cilin guvernatori e kishte emëruar pas vdekjes së të vëllait.
Por Darline Graham shfaqi dobësi të konsiderueshme përmbajtësore gjatë fushatës. Në një debat të zgjedhjeve paraprake, e pyetur nëse Tajvani ishte një prioritet i sigurisë kombëtare për Shtetet e Bashkuara, ajo tha se donte të ishte e sinqertë: nuk merrte vesh nga çështjet e sigurisë kombëtare. Por ajo mbështeste ushtrinë amerikane!
Ashtu si në rastin e Paxtonit, ishte personalisht Trumpi ai që kishte mbështetur kandidaturën e fillestares. Në këtë kuptim, edhe tërmeti politik në Karolinën e Jugut është pjesërisht vepër e tij.
Demokratët kishin kandiduar pediatren Annie Andrews, pothuajse si një kandidate pa pritshmëri reale për fitore. Por ndodhi ndryshe. Tani ajo është senatorja e parë grua e këtij shteti jugor.
“Populizmi i mirësjelljes”
Mbrëmja zgjedhore u shndërrua në një stuhi perfekte për demokratët. Në Kansas, pastori metodist Adam Hamilton garoi për demokratët kundër senatorit republikan në detyrë Roger Marshall, i cili ishte zgjedhur për herë të parë në Senat në vitin 2020.
Në Kansas, në fakt, demokratët dukej se nuk kishin asgjë për të fituar. Trumpi e kishte fituar shtetin në vitin 2024 me 16 pikë përqindjeje diferencë ndaj Kamala Harris.
Kansas është një shtet bujqësor. Njerëzit gjatë javës punojnë arat e tyre me drithëra dhe të dielave shkojnë në kishë. Kur dëgjojnë retorikën LGBTQ të demokratëve të majtë të brigjeve, njerëzit këtu bëjnë kryqin.
Por Hamilton është ndryshe nga partia e tij. Deri në vitin 2020 ai ishte republikan. Sot, në kuptimin më të gjerë, ai i përket lëvizjes së populizmit të prerive, një fenomen i ringjallur në Midwest dhe në Great Plains, i cili merret para së gjithash me shqetësimet materiale të popullsisë rurale.
Hamilton heq dorë nga retorika kundër establishmentit dhe flet për një “populizëm të mirësjelljes”. Pasojat e politikës së Trumpit – si tarifat ndëshkuese, ashtu edhe çmimi i naftës – e goditën fort Kansasin. Tani Trumpi mori faturën edhe atje.
Rikthehet një demokrat “Blue Dog”
Edhe në Ohio, demokratët arritën t’u merrnin republikanëve një vend në Senat. Demokrati Sherrod Brown sfidoi senatorin në detyrë Jon Husted, ish-lojtar i futbollit universitar, për “të pasmet” e të cilit presidenti ishte shprehur disa herë me admirim gjatë fushatës.
Husted ishte zgjedhur në janar të vitit të kaluar për të marrë vendin në Senat të lënë bosh nga nënpresidenti J.D. Vance. Tani, për herë të parë, ai duhej të përballej drejtpërdrejt me votuesit.
Një dekadë e gjysmë më parë Ohio ishte ende një “swing state”. Por Trumpi arriti ta zhvendoste shtetin e Midwest-it në kampin e kuq. Në vitin 2024 ai e fitoi me një avantazh prej 11 pikësh përqindjeje ndaj Harris.
Brown, megjithatë, nuk është i panjohur në Ohio. Nga viti 2007 deri në zgjedhjet e dy viteve më parë, ai kishte qenë senator, si një nga demokratët e fundit të mbetur të krahut “Blue Dog” – pra demokratë që nuk e kishin humbur lidhjen me klasën e bardhë punëtore, dikur elektorati bazë i partisë.
Kur Trumpi dominoi Midwest-in dy vjet më parë, edhe Brown ra viktimë e valës së kuqe. Tani, pothuajse 74-vjeçar, ai kandidoi përsëri, këtë herë për vendin tjetër të Ohios në Senat, dhe realizoi rikthimin.
Edhe në Karolinën e Veriut, demokratët fituan një vend shtesë. Ashtu si Ohio, edhe Karolina e Veriut dikur ishte shtet i lëkundur, por vitet e fundit kishte kaluar qartësisht në kampin e kuq.
Senatori republikan në detyrë Thom Tillis, një nga kritikët e paktë të Trumpit në GOP, kishte vendosur të mos kandidonte përsëri. Për këtë arsye ish-guvernatori demokrat i shtetit, Roy Cooper, vendosi të hynte në garë. Ai përfitoi nga popullariteti që gëzon edhe mes votuesve republikanë dhe e mposhti qartë funksionarin republikan Michael Whatley.
Pakënaqësia në shtetet bujqësore
Kur, pak para mesnatës, vala arriti edhe në Iowa, u bë e qartë: demokratët jo vetëm që kishin siguruar shumicën në Dhomën e Përfaqësuesve, por kishin fituar edhe Senatin.
Me fitoren e Josh Turek, demokratët u kishin marrë republikanëve edhe vendin e gjashtë në dhomën e dytë. Deputeti i deriatëhershëm mundi Ashley Hinson dhe do të bëhet pasardhësi i Joni Ernst.
Në perspektivë historike, tërmeti në këtë shtet bujqësor nuk është aq revolucionar sa fitoret demokrate në Teksas, Karolinën e Jugut ose Kansas. Edhe Barack Obama kishte arritur ta fitonte dy herë Iowa-n.
Në Georgia, demokratët e patën më të lehtë. Në këtë shtet dikur të kuq, ata kishin arritur sukses që në vitin 2020, edhe sepse Trumpi atëherë e kishte kthyer shtetin në qendrën e fushatës së tij mbi pretendimet për manipulim zgjedhor kundër Joe Bidenit.
Gjashtë vjet më parë, Jon Ossoff ishte zgjedhur për herë të parë. Tani ai fitoi qartë kundër trumpistit Mike Collins.
Fitorja e demokratit 39-vjeçar ishte parashikuar gjatë javëve të fundit, megjithëse një vit më parë republikanët kishin ende shpresa se mund t’ua rimerrnin demokratëve këtë vend.
Prej javësh në Uashington thuhet se Ossoff do të ishte gjithashtu një kandidat i mirë presidencial për vitin 2028. Ai vetë ka mohuar se ka ambicie të mëtejshme. Por gjithashtu thuhet se kjo mund të mos jetë fjala e tij e fundit.
Në New Hampshire, demokrati Chris Pappas e mbajti për partinë vendin në Senat që deri tani mbahej nga ekspertja e njohur e politikës së jashtme Jeanne Shaheen, e cila tani po e përfundon karrierën politike.
Pappas mundi John Sununu, anëtar i klanit të fuqishëm Sununu në këtë shtet të New England.
Në Maine, demokrati Troy Jackson i mori GOP-së edhe një vend tjetër dhe e dërgoi drejt pensionit politik senatoren shumëvjeçare Susan Collins. Ndryshe nga zgjedhjet e gjashtë viteve më parë, këtë herë ajo nuk arriti më të bindte votuesit duke u paraqitur si një zë i pavarur dhe si republikane me ndikim, kritike ndaj Trumpit. Për 30 vjet ajo e kishte përfaqësuar shtetin e New England në Senat.
Abdul El-Sayed bëhet myslimani i parë në Senatin amerikan
Dhe pastaj ishte Michigan-i. Atje demokratët duhej të mbronin një vend në Senat pa një senatore në detyrë që kërkonte rizgjedhjen – në një shtet që Trumpi e kishte fituar dy vjet më parë.
Baza e Partisë Demokrate ndërmori një eksperiment. Në zgjedhjet paraprake, Abdul El-Sayed, një mysliman nga krahu i majtë, mundi deputeten e moderuar Haley Stevens.
Edhe pse ish-presidenti Barack Obama dhe Kamala Harris e mbështetën El-Sayedin gjatë fushatës, pjesë të establishmentit të partisë ishin të shqetësuara, veçanërisht sepse kandidati ishte ndër ata demokratë që ishin shprehur kundër mbështetjes për shtetin e Izraelit.
Në fazën përfundimtare, konflikti u përshkallëzua pasi republikanët u përpoqën ta lidhnin El-Sayedin me Vëllazërinë Myslimane islamiste; Trumpi madje e quajti atë “xhihadist”.
Stevens, e cila dukshëm nuk e kishte kapërcyer humbjen në zgjedhjet paraprake, deklaroi disa ditë para zgjedhjeve se do të mbështeste republikanin Mike Rogers. Kundër saj shpërtheu një valë e madhe kritikash, madje disa anëtarë të stafit të saj dhanë dorëheqjen në shenjë proteste.
Por vala blu ishte mjaftueshëm e lartë për të kapërcyer edhe këtë pengesë të minutës së fundit: El-Sayed hyn në Senat si myslimani i parë në historinë e tij.
Rikthehen “checks and balances”
Më pak dramë pati rreth Dhomës së Përfaqësuesve. Që demokratët do të fitonin shumicën e 435 vendeve në dhomën e parë, shumica e vëzhguesve e konsideronin pothuajse të sigurt që para zgjedhjeve: ata duhej vetëm të mbronin mandatet e tyre dhe t’u merrnin republikanëve tre vende.
Partia e kishte përqendruar fushatën në distriktet me votues të lëkundur: në Pennsylvania, shtetin emblematik të të gjitha “swing states”; në Virginia, veçanërisht në periferitë e kryeqytetit federal Uashington; në New York; por edhe në Florida, ku demokratët, pavarësisht manovrave të ndryshme të gerrymandering-ut, arritën t’u merrnin republikanëve vende.
Edhe në dhomën e parë demokratët shënuan suksese në bastione dikur të kuqe, ndaj pritej një shumicë e konsiderueshme.
Sistemi amerikan i “checks and balances”, kontrolleve dhe kundërpeshave institucionale, është rikthyer me këto zgjedhje. Ndryshe nga shumicat republikane të deritanishme, demokratët janë të vendosur të ushtrojnë funksionin e tyre mbikëqyrës dhe të mbrojnë rolin e Kongresit si ligjvënës përballë një presidenti me prirje autoritare.
Pas festës së fitores fillon puna.
Para zgjedhjeve, Jeffries duhej të shqetësohej se, në rast të një fitoreje të ngushtë, krahu i majtë i partisë mund t’i krijonte probleme kandidaturës së tij për kryetar të Dhomës më 3 janar. Tani nuk ka më arsye për këtë shqetësim: ai mund t’i përballojë disa vota kundër nga e majta.
Kush janë “të çmendurit”?
Jeffries ka paraqitur tashmë një program 100-ditor. Në qendër të tij janë kostoja e lartë e jetesës dhe kontrolli parlamentar mbi qeverinë, i cili gjatë dy viteve të fundit praktikisht kishte munguar.
Amerikanët e quajnë “divided government”, qeverisje e ndarë, situatën aspak të pazakontë në të cilën një president përballet me një Kongres të kontrolluar nga partia kundërshtare.
Në një rast të tillë ekzistojnë dy mundësi: kompromisi ose bllokada.
E para nuk është e lehtë me Trumpin. E dyta është politikisht e rrezikshme: pas dy vjetësh, votuesit mund t’ua faturojnë demokratëve.
Gjatë fushatës, presidenti kishte deklaruar, duke iu referuar vitit 2018, kur humbi për herë të parë shumicën në Dhomën e Përfaqësuesve, se në një situatë të tillë duhet thjesht të bëhen marrëveshje dhe se kjo kishte qenë e mundur edhe atëherë.
Megjithatë, edhe atëherë pati bllokada, një shutdown të gjatë të administratës federale dhe dy procese për shkarkimin e presidentit – impeachment. Disa demokratë të majtë kërkojnë tani një të tretë. Jeffries do të preferonte ta shmangte.
Kryetari në largim i Dhomës, Mike Johnson, kishte paralajmëruar gjatë fushatës se demokratët, duke filluar nga janari, do ta shndërronin çdo komision parlamentar në një komision hetimor.
Mbrëmjen e zgjedhjeve ai e pranoi humbjen e partisë së tij. Tha se e kishte ditur sa e vështirë do të ishte mbrojtja e shumicës. Kështu ndodh, tha ai, në zgjedhjet e mesmandatit për partinë e presidentit.
Por ai nuk hoqi dorë nga vlerësimi i tij: zgjedhjet kishin qenë, sipas tij, një përballje mes arsyes së shëndoshë dhe çmendurisë.
Për Johnsonin, interpretimi është i qartë: “të çmendurit” janë fituesit.
Majid Sattar
Korrespondent politik për Amerikën e Veriut, me seli në Uashington.
