Nga Christian Böhme, Thomas Seibert
Udhëheqja e Iranit dyshon se deklaratat e Presidentit amerikan Donald Trump për heqje dorë të përkohshme nga sulmet ajrore mund të jenë një manovër mashtruese. Për këtë arsye, Teherani po përgatitet për një sulm të mundshëm ushtarak të SHBA-së.
Dyshimet nuk janë të pabazuara. Pak pasi Trump foli publikisht për pezullim të goditjeve, Uashingtoni shpalli sanksione të reja ndaj përfaqësuesve të regjimit iranian dhe urdhëroi dërgimin e forcave ushtarake në Lindjen e Mesme.
Përforcime ushtarake në Lindjen e Mesme
Aeroplanmbajtësja USS Abraham Lincoln me anijet shoqëruese është nisur nga Azia Juglindore drejt Lindjes së Mesme dhe pritet të mbërrijë brenda rreth një jave. Sipas “New York Times”, pritet edhe transferimi i avionëve luftarakë shtesë nga Evropa.
Si pasojë, Teherani mbetet në gjendje alarmi dhe synon të ruajë presionin mbi lëvizjen protestuese brenda vendit.
Pse Trump u tërhoq?
Megjithëse Trump kishte kërcënuar disa herë me ndërhyrje ushtarake për shkak të dhunës ndaj protestuesve – me mbi 3.000 të vrarë, sipas vlerësimeve – ai e anuloi përkohësisht operacionin. Arsyeja, sipas tij: kishte marrë garanci të besueshme se “vrasjet kishin ndalur” dhe se nuk do të ketë ekzekutime të protestuesve të arrestuar. Këtë e konfirmoi edhe ministri i Jashtëm iranian Abbas Araghchi në një intervistë për Fox News.
Por, sipas raportimeve, Izraeli dhe disa shtete arabe kanë ushtruar presion pas dyerve të mbyllura për ta shmangur sulmin, duke paralajmëruar se rrëzimi i shpejtë i regjimit është i pamundur dhe se rajoni rrezikon një konflikt të madh të pakontrollueshëm.
Ndikimi i Izraelit dhe vendeve arabe
Sipas “New York Times”, kryeministri izraelit Benjamin Netanyahu ka ndërhyrë personalisht në Shtëpinë e Bardhë, duke kërkuar më shumë kohë për përgatitje ndaj një kundërpërgjigjeje iraniane. Pas luftës 12-ditore në qershor, rezervat e raketave mbrojtëse thuhet se nuk janë rimbushur plotësisht.
Po atë ditë, Trump njoftoi pezullimin e sulmit. Një diplomat saudit i tha AFP-së se Saudi Arabia, Qatar dhe Omani kishin ndikuar gjithashtu, nga frika se një konflikt SHBA–Iran do të trondiste tregjet e naftës dhe do të dekurajonte investitorët. Sipas tyre, Teherani do të reagonte me sulme raketore ndaj vendeve të rajonit.
Interesa ekonomike dhe stabilitet
Sipas ekspertit Sebastian Sons (Instituti CARPO), sidomos Arabia Saudite dhe Katari kanë ndërtuar marrëdhënie të besueshme me Trumpin. Interesat kryesore lidhen me marrëveshje ekonomike dhe investime fitimprurëse në SHBA. Një krizë e zgjatur do të dëmtonte si interesat e Trumpit, ashtu edhe ato të monarkive të Gjirit.
Katari mban marrëdhënie pragmatike me Iranin për shkak të fushës së përbashkët të gazit, ndërsa Arabia Saudite ka nevojë për mjedis të sigurt për planet e saj ambicioze ekonomike, duke shmangur përshkallëzimin me Teheranin.
Frika nga precedenti
Sipas analistit Joe Macaron (Wilson Center), udhëheqësit arabë kanë edhe një arsye tjetër për t’u shqetësuar: një sulm amerikan ndaj Iranit do të krijonte precedent për goditje ndaj regjimeve që përdorin dhunë kundër protestuesve – diçka që nuk u leverdis monarkive autokratike të rajonit.
Pasiguria për qëllimet e Trumpit
Tanto udhëheqësit arabë sa edhe regjimi iranian i druhen paqëndrueshmërisë së Trumpit. Kujtesa shkon te vera e kaluar, kur ai fillimisht paralajmëroi bisedime me Teheranin, por pak ditë më vonë urdhëroi përfshirjen e ushtrisë amerikane në sulmet izraelite ndaj objektivave iraniane.
Disa pjesë të opozitës iraniane shpresojnë ende te Trump. Sipas ekspertit turk Arif Keskin, ka nga ata që besojnë se pezullimi i sulmit është një taktikë për ta mbajtur Iranin në pasiguri. Edhe raportimet e NBC-së sugjerojnë se presidenti synon një goditje të shpejtë dhe vendimtare, por se kapacitetet aktuale ushtarake dhe logjistike në rajon ende nuk janë të mjaftueshme./Tagesspiegel/tetovanews
