Serbia ndodhet në fillimin e një prej valëve më intensive dhe më të gjata të të nxehtit në historinë e saj të re. Sipas paralajmërimeve të ekspertëve, kjo valë pritet të zgjasë deri në fund të dhjetëditëshit të parë të gushtit.
Masa e nxehtë ajrore, e cila vjen drejtpërdrejt nga Afrika e Veriut dhe shkretëtira e Saharasë, duke kaluar përmes Mesdheut drejt Ballkanit, do të sjellë temperatura jashtëzakonisht të larta. Në shumë pjesë të vendit ato do të kalojnë 38 gradë Celsius, ndërsa gjatë ditëve më të nxehta pritet që termometri të shënojë deri në 42 gradë Celsius.
Sipas paralajmërimeve zyrtare të Institutit Hidrometeorologjik të Republikës së Serbisë, si dhe vlerësimeve të meteorologëve kryesorë vendas, rajonin e pret një periudhë me kushte jashtëzakonisht të vështira atmosferike.
Këto kushte jo vetëm që do të vënë në provë qëndrueshmërinë e qytetarëve, por do të ushtrojnë presion të jashtëzakonshëm edhe mbi sistemin shëndetësor, rrjetin elektroenergjetik, infrastrukturën e ujësjellësit dhe bujqësinë.
KRONOLOGJIA E VALËS TROPIKALE: KUR PRITET KULMI I DITËVE PËRVËLUESE?
Fillimi i kësaj vale të gjatë të të nxehtit është regjistruar që në fund të korrikut, kur temperaturat maksimale ditore në shumicën e vendeve arritën nga 31 deri në 35 gradë Celsius.
Megjithatë, kjo ishte vetëm hyrja në atë që pritet të vijë. Gjatë ditëve në vazhdim, temperaturat do të rriten pa ndërprerje dhe pritet të arrijnë nga 33 deri në 37 gradë, ndërsa me hyrjen në muajin gusht termometri do të kalojë rregullisht 35 gradë Celsius.
Të dhënat zyrtare të Institutit Hidrometeorologjik të Republikës së Serbisë tregojnë se vala e të nxehtit do të zgjasë gjatë gjithë dhjetëditëshit të parë të gushtit.
Meteorologia e këtij institucioni, Aleksandra Travica, ka theksuar se të nxehtit tropikal do të vazhdojë të paktën deri më 8 gusht, duke shtuar se kulmi i kësaj vale ekstreme pritet në fillim të javës së ardhshme.
Në periudhën nga 5 deri më 8 gusht, në shumicën e vendeve të Serbisë parashikohen temperatura maksimale ditore rreth 40 gradë Celsius.
Përllogaritjet e pavarura meteorologjike, si analizat e meteorologut Gjorgje Gjuriq, tregojnë se të nxehtit mund të zgjasë deri më 10 gusht.
Veçanërisht shqetësuese janë parashikimet për 6 dhe 7 gushtin, kur pritet kulmi absolut i kësaj vale të të nxehtit. Nëse realizohen modelet aktuale numerike, gjatë këtyre ditëve në disa zona mund të maten temperatura deri në 42 gradë Celsius në hije.
Megjithëse në këtë fazë është e vështirë të parashikohet nëse do të thyhen rekordet historike të temperaturave, është e sigurt se vendin e pret periudha më e nxehtë e këtij viti, pa ndonjë freskim të konsiderueshëm në horizont gjatë dhjetë ditëve të ardhshme.
NETËT TROPIKALE NË ZONAT URBANE: PSE NUK DO TË KETË PUSHIM AS GJATË NATËS?
Ajo që e bën këtë valë të të nxehtit veçanërisht të vështirë për jetën dhe punën është shfaqja e të ashtuquajturave net tropikale.
Termi “natë tropikale” nënkupton një dukuri meteorologjike gjatë së cilës temperatura minimale e ajrit gjatë natës nuk zbret nën 20 gradë Celsius.
Në zonat urbane, si Beogradi, Novi Sadi dhe qytetet e tjera të mëdha në Vojvodinë dhe në Serbinë qendrore, temperaturat gjatë natës do të lëvizin nga 20 deri në 26 gradë Celsius.
Problemi i netëve tropikale është më i theksuar në qendrat e dendura urbane për shkak të efektit të ishullit urban të nxehtësisë.
Gjatë ditës, konstruksionet e mëdha prej betoni, rrugët e asfaltuara, fasadat e ndërtesave dhe trafiku i dendur thithin sasi të mëdha të energjisë së nxehtësisë diellore.
Kur perëndon dielli, këto sipërfaqe fillojnë ta çlirojnë intensivisht nxehtësinë e grumbulluar në mjedisin përreth, duke penguar ftohjen natyrore të ajrit.
Për shkak të këtyre kushteve, organizmi i njeriut i nënshtrohet një ngarkese të pandërprerë termike gjatë të gjitha 24 orëve.
Mungesa e freskimit gjatë natës e pamundëson gjumin cilësor dhe të thellë, gjë që shkakton lodhje kronike, nervozizëm, rënie të përqendrimit dhe lodhje shtesë të sistemit kardiovaskular.
Personat që nuk kanë mundësi t’i freskojnë hapësirat e banimit gjatë natës janë veçanërisht të rrezikuar nga grumbullimi i stresit termik.
NDIKIMI I DËMSHËM MBI SHËNDETIN DHE REKOMANDIMET E MJEKËVE
Një periudhë e gjatë me temperatura jashtëzakonisht të larta përbën kërcënim serioz për shëndetin publik.
Kur temperatura e jashtme është e përafërt ose më e lartë se temperatura e trupit të njeriut, mekanizmat për çlirimin e nxehtësisë, si djersitja dhe zgjerimi i enëve të gjakut, funksionojnë nën ngarkesë maksimale.
Grumbullimi i stresit termik mund të shkaktojë përkeqësim të shpejtë të gjendjes shëndetësore dhe kriza të papritura shëndetësore.
Ndër çrregullimet më të rënda shëndetësore që shkaktohen nga ekspozimi ndaj të nxehtit ekstrem janë goditja nga nxehtësia, goditja nga dielli dhe dehidratimi i rëndë.
Goditja nga nxehtësia është forma më e rëndë e sëmundjeve të lidhura me temperaturat e larta dhe përbën një gjendje urgjente mjekësore. Ajo ndodh kur sistemi i termorregullimit të organizmit pushon së funksionuari, ndërsa temperatura e trupit ngrihet mbi 40 gradë Celsius.
Shenjat paralajmëruese përfshijnë:
- dhimbje të forta koke;
- marramendje;
- të përziera;
- lëkurë të thatë dhe të nxehtë, pa djersitje;
- puls të përshpejtuar;
- humbje të vetëdijes.
Kategoritë më të ndjeshme dhe më të rrezikuara të popullsisë gjatë kësaj vale janë personat me sëmundje kronike, veçanërisht ata që vuajnë nga sëmundjet kardiovaskulare, tensioni i lartë i gjakut, problemet respiratore dhe diabeti.
Në grupin me rrezik të lartë përfshihen gjithashtu fëmijët e vegjël dhe foshnjat, sistemi i termorregullimit i të cilëve ende nuk është zhvilluar plotësisht, të moshuarit, te të cilët ndjenja e etjes është më e dobët, gratë shtatzëna, si dhe punëtorët që kryejnë punë fizike në ambiente të hapura.
Mjekët dhe ekspertët e shëndetit publik u bëjnë thirrje të prerë të gjithë qytetarëve që t’u përmbahen rreptësisht masave parandaluese.
Rekomandimi kryesor është shmangia e ekspozimit të drejtpërdrejtë ndaj rrezeve të diellit dhe qëndrimit në ambiente të hapura gjatë periudhës kur intensiteti i të nxehtit dhe rrezatimit ultravjollcë është më i lartë, përkatësisht nga ora 10:00 deri në 17:00, madje edhe deri në orën 18:00.
Gjatë ditës rekomandohet të vishen rroba të lehta, të gjera dhe prej materialeve natyrore, me ngjyra të çelëta, si dhe të përdoren syze mbrojtëse dhe kapele me strehë të gjerë.
Një masë tjetër thelbësore është konsumimi i rregullt i lëngjeve, kryesisht ujit dhe çajrave të lehtë bimorë.
Duhet të shmangen plotësisht alkooli, pijet e ëmbla të gazuara dhe sasitë e tepërta të kafeinës, pasi ato nxisin nxjerrjen e lëngjeve nga organizmi.
Ushqimi duhet të jetë i lehtë dhe të ndahet në disa vakte më të vogla, të pasura me fruta dhe perime të freskëta.
Hapësirat ku qëndrohet duhet të freskohen, por diferenca ndërmjet temperaturës së jashtme dhe asaj të brendshme nuk duhet të jetë më e madhe se shtatë deri në tetë gradë Celsius. Në këtë mënyrë shmanget goditja termike që organizmi mund të pësojë gjatë daljes jashtë.
KUSHTE EKSTREME PËR SHPËRTHIMIN DHE PËRHAPJEN E ZJARREVE NË HAPËSIRË TË HAPUR
Përveç rrezikut të drejtpërdrejtë për shëndetin, temperaturat e zgjatura tropikale dhe mungesa e reshjeve krijojnë kushte ideale për shpërthimin dhe përhapjen e shpejtë të zjarreve në ambiente të hapura.
Kombinimi i të nxehtit ekstrem, lagështisë së ulët të ajrit dhe tharjes së plotë të shtresës sipërfaqësore të tokës dhe bimësisë i shndërron barin, shkurret, pyjet dhe sipërfaqet bujqësore në materiale që marrin flakë shumë lehtë.
Në këto rrethana meteorologjike, edhe shkëndija më e vogël, një bisht cigareje i hedhur, një zjarr i pashuar në një zonë pikniku ose djegia e kashtës dhe mbeturinave në ara mund të shkaktojë brenda pak minutash një zjarr me përmasa të paparashikueshme.
Problem shtesë është fakti se, në kushtet e thatësirës ekstreme, zjarret përhapen me shpejtësi të jashtëzakonshme edhe kur era është shumë e dobët. Kjo ua vështirëson ndjeshëm njësive të zjarrfikësve dhe shpëtimit arritjen në terren, lokalizimin dhe shuarjen e flakëve.
Shërbimet kompetente u bëjnë thirrjen më të fuqishme qytetarëve që në asnjë mënyrë të mos ndezin zjarr në hapësirë të hapur dhe që çdo shfaqje tymi ta raportojnë menjëherë.
PRESION MBI INFRASTRUKTURËN KRITIKE, TRAFIKUN DHE EKONOMINË
Vala e zgjatur e të nxehtit shkakton çrregullime serioze në funksionimin e sistemeve jetike shoqërore dhe ekonomike.
Sistemi elektroenergjetik i Serbisë ndodhet nën ngarkesë të madhe për shkak të rritjes drastike të konsumit të energjisë elektrike, të shkaktuar nga funksionimi i pandërprerë i pajisjeve ftohëse dhe sistemeve të klimatizimit në familje, ndërmarrje dhe institucione publike.
Paralelisht me këtë, rritet ndjeshëm edhe kërkesa për furnizim me ujë. Në disa vendbanime rurale dhe periferike kjo tashmë po shkakton rënie të presionit në rrjetin e ujësjellësit.
Edhe sektori i trafikut dhe transportit po përballet me pasoja të theksuara.
Temperaturat jashtëzakonisht të larta shkaktojnë nxehje të madhe të sipërfaqeve të asfaltuara, duke sjellë zbutjen dhe deformimin e asfaltit, si dhe krijimin e gjurmëve dhe brazdave nën peshën e automjeteve të rënda.
Te automjetet rritet rreziku i mbinxehjes së motorit dhe i plasjes së gomave gjatë vozitjes.
Përveç kësaj, të nxehtit mbytës dhe gjumi i pamjaftueshëm shkaktojnë rënie të përqendrimit te shoferët, duke e rritur drejtpërdrejt mundësinë e aksidenteve në komunikacion.
Në transportin hekurudhor, rritja ekstreme e temperaturës së shinave të çelikut krijon rrezik nga zgjerimi dhe deformimi i tyre. Për këtë arsye, në disa pjesë të rrjetit hekurudhor vendosen masa parandaluese për kufizimin e shpejtësisë së trenave.
As bujqësia dhe blegtoria nuk janë të kursyera.
Thatësira e zgjatur dhe stresi termik te kulturat bujqësore i zvogëlojnë rendimentet, ndërsa te kafshët shtëpiake të nxehtit ekstrem shkakton rënie të produktivitetit, zvogëlim të konsumit të ushqimit dhe rritje të shkallës së sëmundjeve.
NDRYSHIMET KLIMATIKE, NIVELI I LUMENJVE DHE MUNDËSITË PËR FRESKIM
Duke folur për shkaqet e valëve gjithnjë e më të shpeshta dhe më intensive të të nxehtit, meteorologët theksojnë se shtimi i këtyre dukurive gjatë viteve të fundit mund t’u atribuohet pa dyshim ndryshimeve klimatike globale.
Vitet e mëparshme, përfshirë vitin 2024 si një prej viteve më të nxehta në historinë e matjeve, tregojnë një prirje të qartë të zgjatjes së periudhave të thata verore dhe shfaqjes së shpeshtë të temperaturave ekstreme, që nga fundi i qershorit e deri në mesin e gushtit.
Instituti Hidrometeorologjik i Republikës së Serbisë paralajmëron gjithashtu për një situatë jashtëzakonisht të pafavorshme hidrologjike.
Për shkak të mungesës së zgjatur të reshjeve më të mëdha dhe avullimit të lartë, nivelet e lumenjve të mëdhenj në Serbi ndodhen në kuota shumë të ulëta. Meteorologët paralajmërojnë se gjatë periudhës së ardhshme pritet përkeqësim i mëtejshëm i gjendjes së rrjedhave ujore.
Sipas materialeve aktualisht të disponueshme të parashikimeve, freskimi nuk pritet para fundit të dhjetëditëshit të parë të gushtit.
Meteorologia Aleksandra Travica deklaron se ekzistojnë mundësi që vetëm rreth 8 ose 9 gushtit të fillojë një ndryshim gradual i motit, të rritet mundësia për reshje lokale shiu me bubullima dhe të ketë një ulje të lehtë të temperaturave.
Megjithatë, ekspertët theksojnë se nuk do të bëhet fjalë për një ftohje të papritur ose drastike.
Edhe pas dobësimit të mundshëm të masave më të fuqishme të ajrit të nxehtë pas 10 gushtit, temperaturat maksimale ditore në shumicën e vendeve të Serbisë do të vazhdojnë të mbeten shumë të larta, nga 30 deri në 35 gradë Celsius.
Duke pasur parasysh se pritet një periudhë disajavore me kushte ekstreme meteorologjike, qytetarëve u rekomandohet që t’i ndjekin rregullisht njoftimet dhe paralajmërimet zyrtare të shërbimeve kompetente dhe ta përshtatin plotësisht sjelljen e tyre me kushtet e krijuara.
Burimi: Telegraf.rs
