Nga Marta Serafini
Intervista e parë për një media italiane pas “paktit për naftën” mes presidentëve amerikan dhe rus. “Nuk është e drejtë që Moska të na godasë, ndërsa ne të mos mund t’i përgjigjemi”, thotë udhëheqësi ukrainas. “I thashë Trumpit: nëse kjo është e nevojshme për ju si aleatë dhe nuk arrini ta ndalni Putinin, të paktën na jepni raketa interceptuese”. Ndërsa për takimin trepalësh SHBA–Rusi–Kinë, të propozuar nga Putini, ai thotë: “Fatkeqësisht, dalja graduale e Putinit nga izolimi tashmë ka filluar”.
KIEV – “Kufizimet në shkëmbimin e informacioneve të inteligjencës dhe ulja e shpejtësisë së Starlinkut nuk janë më thjesht kërcënime, por realitet. Kjo është e padrejtë ndaj nesh. Ne vazhdojmë t’i jemi mirënjohës popullit amerikan dhe ekipit të Trumpit. Por mes partnerëve duhet të ketë sinqeritet.”
Sapo ka përfunduar një tjetër alarm ajror kur Volodymyr Zelensky hyn në një sallë të pallatit presidencial. Udhëheqësi ukrainas sapo ka përfunduar një bisedë telefonike me Papa Leonin XIV për evakuimin e civilëve të mbetur të bllokuar në territoret e pushtuara nga Rusia, përfshirë banorët e Oleshkyt, të cilët kanë mbetur pa ushqim. Në fytyrën e tij dallohet lodhja e një njeriu që drejton një vend në luftë prej më shumë se katër vjetësh e gjysmë.
Megjithatë, ai është në humor të mirë teksa u përgjigjet pyetjeve të Corriere della Sera, në intervistën e tij të parë për një media italiane që kur Donald Trump arriti me Vladimir Putinin marrëveshjen për naftën, një veprim që vetë Zelensky e ka cilësuar si “tradhti”.
Keni thënë se vazhdoni ta konsideroni Trumpin aleat, por se vendimet e tij po e shtyjnë Ukrainën drejt kapitullimit. A është ende e mundur të bashkëpunoni me të?
“Marrëdhënia strategjike me Shtetet e Bashkuara ka qenë gjithmonë e rëndësishme, që nga fillimi i pushtimit dhe veçanërisht gjatë luftës në shkallë të gjerë. Populli amerikan, administratat dhe të dyja partitë na kanë mbështetur. U jam mirënjohës. Ne kemi dëshiruar gjithmonë një marrëdhënie të mbështetur në sinqeritet, drejtësi dhe transparencë. Nuk dua t’i fsheh asgjë presidentit amerikan. Mund të kemi mendime dhe interesa të ndryshme, por popujt tanë kanë shumë më tepër gjëra të përbashkëta sesa Amerika dhe Rusia. Bashkëpunimi vazhdon: marrim armë amerikane përmes programeve të financuara nga evropianët. Sot ne paguajmë për ato armë. Duam të vazhdojmë të kemi marrëdhënie të hapura, të sinqerta dhe pragmatike.”
Çfarë i keni propozuar Trumpit?
“I jam afruar si partner: nëse rusët na godasin dhe ne nuk mund t’u përgjigjemi, kjo është e padrejtë. I thashë: nëse kjo është e nevojshme për ju si aleatë dhe nuk arrini ta ndalni Putinin, të paktën na jepni raketa interceptuese për të mbrojtur infrastrukturën energjetike. Edhe kështu do të pësonim humbje, por kjo do të ishte sjellje prej partnerësh. Në vend të kësaj, ato raketa nuk na i dhanë: vetëm na kërkojnë të ndalemi. Pastaj erdhën kufizimet e informacioneve të inteligjencës dhe ulja e shpejtësisë së Starlinkut. Nuk janë më thjesht kërcënime: kufizimet janë zbatuar. Kjo është e padrejtë ndaj nesh. Ne vazhdojmë t’i jemi mirënjohës popullit amerikan dhe ekipit të Trumpit, që dëshiron t’i japë fund luftës. Takohemi dhe bisedojmë, por mes partnerëve duhet të ketë sinqeritet.”
A mund të rifillojnë negociatat me amerikanët, ndoshta pas zgjedhjeve të mesmandatit?
“Dje biseduam me ekipin negociator të Trumpit. U thashë se jemi të gatshëm: nëse dëshirojnë të diskutojnë për negociata dhe për një marrëveshje paqeje me Putinin, ne mbetemi gjithmonë të hapur. Pavarësisht gjithçkaje, sepse paqja është përparësia jonë. Çështjet personale mbeten personale. Jam i gatshëm të takohem me ta, ndoshta që këtë javë.”
Putini propozon një takim me Trumpin dhe Xi Jinpingun, pa Ukrainën. A keni frikë se ata mund të vendosin për të ardhmen tuaj pa ju?
“Do të doja ta kuptoja këtë, për të shmangur surpriza të tjera. Problemi nuk është vetëm nëse ata takohen me ne apo pa ne: fatkeqësisht, dalja graduale e Putinit nga izolimi tashmë ka filluar. Ky nuk do të ishte hapi i parë. Megjithatë, nëse flitet për Ukrainën, ne do të dëshironim që të pyetej edhe Ukraina. Për pjesën tjetër nuk mund të komentoj: nuk e di se për çfarë do të diskutojnë.”
Putini e konsideron të panegociueshëm krijimin e një “brezi sigurie” në territorin ukrainas. Çfarë garancish perëndimore do ta bënin të sigurt një armëpushim?
“Formati më i mirë përfshin tri elemente: ushtrinë ukrainase, Bashkimin Evropian dhe NATO-n. Ushtria jonë është një garanci konkrete dhe mund t’i forcojë ushtritë evropiane përmes përvojës dhe aftësive të personelit të saj. NATO-ja nënkupton përkatësinë në të njëjtën aleancë sigurie, me të drejta të garantuara juridikisht për aleatët. Anëtarësimi në BE varet nga Evropa; ai në NATO, nga Evropa dhe Shtetet e Bashkuara. Nëse nuk do të jetë NATO-ja, çfarë alternative na ofrohet? Jemi të gatshëm të diskutojmë për garanci të barasvlershme, edhe me një emër tjetër, por ato duhet të kenë të njëjtën fuqi juridike. Nuk po flasim vetëm për atë që dëshirojmë, por për atë që mund të funksionojë. NATO-ja do të ishte një faktor frenues për të dyja palët.”
Në Bruksel keni kërkuar edhe 70 miliardë euro për vitin 2027 dhe 300 raketa interceptuese Patriot për dimrin. Çfarë ndodh nëse ndihmat nuk mbërrijnë në kohë?
“Evropa duhet ta ndihmojë Ukrainën dhe Ukraina do ta ndihmojë gjithmonë Evropën: ne jemi pjesë e një tërësie. Kemi fituar një përvojë të jashtëzakonshme, të cilën mund ta ndajmë në aspektin teknik, teknologjik dhe juridik. Disa vende kanë raketa Patriot: duhet të na ndihmojnë të përgatitemi për dimrin. Kjo është në interesin e të gjithëve. Nëse hapësira ajrore do të jetë e mbrojtur, njerëzit do të qëndrojnë sa më gjatë në Ukrainë. Nëse përparojmë drejt përfundimit të luftës, ata do të kthehen.”
Çfarë kërkoni nga Italia dhe Giorgia Meloni?
“Kam një marrëdhënie të shkëlqyer me Giorgian dhe e respektoj shumë. U jam mirënjohës italianëve dhe të gjithë atyre që na kanë mbështetur që nga fillimi. Por kjo nuk është një marrëdhënie ku Italia ndihmon dhe Ukraina nuk jep asgjë në këmbim. Ne ndajmë përvojën tonë me armët: cilat funksionojnë, cilat jo dhe çfarë përmirësimesh kanë bërë inxhinierët dhe ushtarakët tanë. Kemi bashkëpunime prodhuese në të dyja vendet dhe një marrëdhënie të shkëlqyer me kompaninë Leonardo. Ky shkëmbim ndihmon edhe zhvillimin e teknologjisë italiane. Në fabrikat në Itali punojnë italianë: këto janë vende pune, jo thjesht ndihma për Ukrainën. Duhet të vazhdojmë në këtë drejtim, edhe për të ndërtuar mbrojtjen ajrore evropiane.”
Në Këshillin Evropian keni paralajmëruar se numri i refugjatëve ukrainas mund të rritet. A keni frikë se propaganda ruse mund ta shfrytëzojë një çështje kaq të ndjeshme për të përçarë Evropën?
“Rusia prej kohësh zhvillon një luftë hibride kundër Evropës, përfshirë Italinë, Francën, Britaninë e Madhe dhe Gjermaninë. Nuk është lufta në shkallë të gjerë që zhvillon kundër nesh, por ajo vepron përmes televizioneve, mediave, internetit dhe rrjeteve sociale. Qytetarët kanë të drejtë të jenë të kënaqur ose të pakënaqur me qeveritë e tyre, por nuk duhet të manipulohen nga fushatat ruse. Si të jetojnë dhe kë të zgjedhin duhet ta vendosin italianët, francezët, ukrainasit dhe spanjollët. Jo rusët. Moska e shfrytëzon çështjen e migracionit dhe do të vazhdojë ta bëjë këtë. Ajo përdor çdo temë që mund të shkaktojë përçarje: fenë, gjuhën, çështjet gjinore. Këtë e shohim në Evropë, në Shtetet e Bashkuara dhe në Ukrainë.”
Në gusht i cilësuat zgjedhjet gjatë luftës si një “cunam”. Tani jeni i gatshëm t’i organizoni nëse arrihet një armëpushim. Çfarë ka ndryshuar?
“Sot kjo nuk është çështja kryesore për shoqërinë tonë. Duhet t’i japim fund luftës dhe t’i kthehemi jetës normale. Zgjedhjet do të mbahen dhe duhet të kenë mundësi të votojnë ushtarët në front, ukrainasit jashtë vendit dhe ata që ndodhen brenda Ukrainës. Por si mund të organizohen zgjedhje të hapura dhe demokratike, me vëzhgues perëndimorë, nën kërcënimin e dronëve dhe raketave? Nuk besoj se është e mundur. Kur rusët e ngrenë këtë çështje, ne e kuptojmë arsyen: ata mendojnë se zëvendësimi i presidentit do t’ua lehtësonte gjithçka. Më duket e çuditshme që këtë e bëjnë edhe partnerët tanë amerikanë. Evropianët e kuptojnë se përçarja e vendit rrezikon të shkaktojë atë cunam, duke shkatërruar aftësinë tonë për të rezistuar.”
A nuk keni frikë se shtyrja e votimit mund ta dobësojë demokracinë ukrainase?
“Askush nuk është i kapur pas karriges së pushtetit. Duhet ta mbrojmë shtetin, secili nga pozicioni i vet, në përputhje me ligjin dhe Kushtetutën. Ushtarët janë në front; të tjerët duhet të punojnë dhe të paguajnë taksat, nëse nuk duam ta dorëzojmë vendin dhe ta humbasim pavarësinë. Amerikanëve që kërkojnë ndryshimin e presidentit u përgjigjem: lërini ukrainasit të merren vetë me zgjedhjet e tyre dhe të zgjedhin, në përputhje me ligjin.”
Edhe në Evropë po afrohen zgjedhje të rëndësishme. A keni frikë se qeveritë e reja mund ta zvogëlojnë mbështetjen për Kievin?
“Vendosin qytetarët e secilit vend. Ne mund të shprehim një mendim, të komunikojmë dhe të ndërtojmë dialog, por zgjedhja u takon atyre. A do të na duhet të ndërtojmë marrëdhënie me udhëheqës të rinj? Sigurisht. A mund të jenë këto marrëdhënie më të ndërlikuara? Është e mundur. Me Giorgia Melonin kemi një marrëdhënie të shkëlqyer dhe i uroj të vazhdojë të jetë një udhëheqëse e qëndrueshme për Italinë, por e drejta për të zgjedhur ju takon juve. Ndërtimi i marrëdhënieve nuk është i thjeshtë; shkatërrimi i tyre është shumë i lehtë. Bashkimi Evropian nuk është i përsosur. Siç ka thënë Churchill, as demokracia nuk është e përsosur. E di se disave nuk u pëlqen as fjala Bruksel. Por ai bashkim demokracish ekziston, është ndërtuar dhe Ukraina dëshiron të bëhet pjesë e tij. Sot këto demokraci duhet edhe të mbrohen: ne jemi ndër mbrojtësit e tyre. Edhe politikanët që kanë dyshime për ne duhet të jenë të bindur se duan të mbrojnë demokracinë, lirinë, ekonominë dhe qytetarët e vendeve të tyre.” (Corriere della Sera)
