Gjermanisë po i mungojnë gratë – 2,3 milionë punonjëse pritet të dalin në pension brenda 10 vjetëve!

Nga JULIA BELLAN dhe SANDRA LIERMANN

Mungesa e pritshme e personelit në kujdesin shëndetësor dhe social do ta përballë Gjermaninë me sfida të mëdha në vitet e ardhshme. Një studim i ri tregon tani se cilat rajone do të preken veçanërisht rëndë.

“Baby boomers dalin në pension: Deri në vitin 2036 do të mungojnë 4,3 milionë punonjës.” “Baby boomers po plaken – çfarë do të thotë kjo për mungesën e banesave.” “Kriza e kujdesit: Çfarë roli luajnë baby boomers.” Këta janë tre tituj të javëve të fundit. Fakti se ndryshimi demografik tashmë ka mbërritur në Gjermani dhe se vendi përballet me sfida të mëdha është prej kohësh i njohur. Një studim i ri i Institutit Federal për Kërkime mbi Popullsinë (BiB) hedh një vështrim më të thelluar mbi larminë demografike dhe tregon se sa të ndryshme janë pasojat e plakjes së popullsisë në qytete dhe në zonat rurale.

Edhe vetë studiuesit e BiB-it u befasuan nga disa prej rezultateve: “Rezultatet nuk janë domosdoshmërisht krejtësisht befasuese, sepse ne i vëzhgojmë këto zhvillime prej kohësh, por për nga përmasat kishte disa gjëra që nuk i prisnim në këtë formë”, shpjegon Harun Sulak, bashkëpunëtor shkencor në fushën e plakjes, vdekshmërisë dhe dinamikës së popullsisë. Sepse të dhënat tregojnë se me çfarë vështirësish të mëdha do të përballen në vitet e ardhshme veçanërisht rajonet rurale.

Për ta ndarë Gjermaninë në rajone urbane dhe rurale dhe për t’i analizuar ato veçmas, si bazë përdoren tipologjitë strukturore të qarqeve sipas vendbanimeve, të përcaktuara nga Instituti Federal për Kërkime mbi Ndërtimin, Qytetin dhe Hapësirën (BBSR). Në bazë të tyre, 400 qarqet dhe qytetet gjermane me status qarku klasifikohen sipas treguesve të tillë si përqindja e popullsisë që jeton në qytete të mëdha dhe të mesme dhe dendësia e popullsisë. Shkallën më të lartë të urbanizimit e kanë 68 qytetet e mëdha me status qarku, me të paktën 100.000 banorë. Në to jetojnë pothuajse 25 milionë njerëz.

131 qarqet urbane janë disi më pak të urbanizuara se qytetet e mëdha me status qarku. Në këtë kategori, krahas qarqeve si Recklinghausen, Rhein-Sieg-Kreis dhe Esslingen, bëjnë pjesë edhe qytete të mëdha pa status qarku, si Hannoveri dhe Aacheni. Këtu jetojnë rreth 32 milionë njerëz. Në këtë kategori vihet re një mbizotërim i qartë i Gjermanisë Perëndimore; në Gjermaninë Lindore ka vetëm pak qarqe të këtij lloji.

201 qarqet e tjera janë kryesisht rurale, shumë prej tyre ndodhen në veri dhe në lindje të Gjermanisë, si edhe në Bavari. Ato janë shtëpia e rreth 26 milionë njerëzve. Për nga sipërfaqja, ky lloj qarku zë pjesën më të madhe të territorit të vendit.

Dallimet mes qytetit dhe fshatit duken që në strukturën e moshës. Në qytetet e mëdha, grupmosha nga fillimi i të njëzetave deri në mesin e të dyzetave është më e madhja, ndryshe nga qarqet urbane dhe rurale.

Në qarqet urbane dhe rurale, baby boomers, të cilët sot janë nga mesi i të pesëdhjetave deri në rreth 70 vjeç, përbëjnë grupmoshën më të madhe. Plakja e popullsisë është qartësisht e dukshme. Në grupmoshat më të vjetra ka gjithashtu një tepricë të dukshme të grave. Statistikisht, gratë në Gjermani jetojnë më gjatë se burrat.

Në të kundërt, te grupmoshat më të reja, dhe veçanërisht te 18- deri në 30-vjeçarët në qarqet urbane dhe rurale, vërehet një tepricë e burrave.

Një mungesë e theksuar e grave prek veçanërisht qarqet e Gjermanisë Lindore. Ndërsa në grupmoshat më të reja në të gjithë Gjermaninë vihet re prirja që zonat rurale të kenë më shumë burra dhe qytetet e mëdha të kenë prirjen të kenë më shumë gra – përjashtim bëjnë qytetet me universitete të mëdha teknike, si Karlsruhe, Darmstadt ose Aachen –, në grupmoshat nga 35 deri në 55 vjeç shfaqet një pabarazi e qartë ndërmjet rajoneve të Gjermanisë Lindore dhe asaj Perëndimore.

Ku në Gjermani jetojnë më shumë burra dhe ku më shumë gra?

Kështu arrijmë te një prej përfundimeve më befasuese të studimit të BiB-it – dhe njëkohësisht te një prej problemeve më të mëdha që e kërcënojnë vendin në të ardhmen: veçanërisht në qarqet rurale, një numër shumë i madh grash që do të arrijnë moshën e pensionit gjatë dhjetë vjetëve të ardhshëm punojnë në sektorin publik – pra në administratën publike, në edukim dhe arsim, si dhe në sektorin e shëndetësisë, përfshirë kujdesin.

Sektori ekonomik ku punojnë njerëzit ndryshon ndjeshëm si ndërmjet qytetit dhe fshatit, ashtu edhe ndërmjet gjinive. Megjithatë, të gjitha llojet e qarqeve kanë një të përbashkët: sektori i shërbimeve është dominues.

Brenda këtij sektori, dallimet shfaqen kryesisht ndërmjet gjinive: pavarësisht llojit të qarkut, rreth gjysma e të gjitha grave të punësuara punojnë në sektorin publik dhe në shërbime të tjera, kryesisht në shëndetësi dhe shërbime sociale, si dhe në administratë dhe arsim.

“Në qarqet urbane dhe rurale, në sektorin publik dhe në shërbimet e tjera, më shumë se një në katër gra të punësuara është 55 vjeç ose më e madhe. Pikërisht aty dalja në pension e baby boomers kërcënon të krijojë boshllëqe veçanërisht të mëdha”, thuhet në publikimin e BiB-it.

Në shifra absolute, bëhet fjalë për rreth 912.000 gra në qarqet urbane dhe rreth 784.000 gra në qarqet rurale.

Në mbarë Gjermaninë, 2,3 milionë gra që punojnë në sektorin publik do të arrijnë moshën e pensionit gjatë dhjetë vjetëve të ardhshëm. Harun Sulak e bën të qartë përmasën: “Për t’i zëvendësuar numerikisht këto gra, dy nga çdo tri gra që do të arrijnë moshën e punës gjatë dhjetë vjetëve të ardhshëm do të duhej të punonin në këtë sektor.”

A është kjo e mundshme? Jo, thotë Harun Sulak: “Nuk pritet që brezi që po vjen pas të mund ta mbyllë i vetëm këtë boshllëk. Numri i tij është dukshëm më i vogël. Pra, proporcionalisht, shumë të rinj do të duhej të punonin në këtë fushë.” Imigracioni mund të mbulojë një pjesë të madhe të boshllëkut, shpjegon ai, sidomos në kujdes. “Pa të, kjo nuk do të mund të arrihet në vitet e ardhshme.” Në të njëjtën kohë, njerëzit që tashmë jetojnë në Gjermani duhet të integrohen në tregun e punës. “Veçanërisht te gratë emigrante ekziston potencial i pashfrytëzuar. Në rajonet rurale sfida është veçanërisht e madhe, sepse popullsia atje plaket më shumë.”

Katja Salomo është sociologe dhe, ndër të tjera, studion dinamikat e popullsisë në Gjermaninë Lindore. Ajo thotë: “Duhet të rekrutojmë në mënyrë të synuar personel kujdesi nga jashtë vendit, veçanërisht për Gjermaninë Lindore. Atje mungesa e personelit është dukshëm më e theksuar, sepse popullsia është më e moshuar dhe, në të njëjtën kohë, në shumë vende mungojnë gratë si fuqi punëtore kyçe në sektorin e kujdesit.” Megjithatë, ajo sheh dy probleme: “Shpresa për ta zgjidhur mungesën e personelit të kujdesit përmes imigracionit ndeshet me kufizime në Gjermaninë Lindore. Rajoni nuk është një destinacion tipik për imigracion nga jashtë Gjermanisë dhe zhvillimet aktuale politike nuk japin arsye të pritet një rritje e imigracionit në të ardhmen.”

Problemi është urgjent, sepse, duke pasur parasysh strukturën e moshës – veçanërisht në zonat rurale –, nevoja në rritje për personel në kujdes është qartësisht e parashikueshme. Në arsim dhe në kujdesin e hershëm të fëmijëve, përkundrazi, nevoja për punonjës mund të ulet në vitet e ardhshme, sepse numri i fëmijëve ka rënë së fundmi. “Por punonjësit në këto fusha nuk mund të kalojnë thjesht në sektorin e kujdesit”, thekson Sulak. “Prandaj duhet menduar që tani se si, për shembull përmes formimit profesional, mund t’u përgjigjemi zhvillimeve të ndryshme të nevojave për personel.” Një alternativë do të ishte që një pjesë e hendekut të kompensohej përmes rritjes së numrit të burrave në këtë sektor.

Këtë kërkon edhe sociologia Salomo: “Duhet të largohemi nga ideja se disa profesione janë profesione për gra ose për burra. Përndryshe, sidomos në rajonet rurale, mungesa e fuqisë punëtore të kualifikuar vetëm sa do të përkeqësohet, sepse gratë shpërngulen drejt qyteteve më shpesh se burrat.” Një nga arsyet është mungesa e infrastrukturës për familjet. “Rajonet rurale rrezikojnë të futen në një rreth vicioz: tkurrja e popullsisë dhe numri më i vogël i fëmijëve nënkuptojnë më pak oferta arsimore dhe kujdesi, si dhe rrugë më të gjata të përditshme për familjet e prekura. Kjo e nxit më tej shpërnguljen ose pengon ardhjen e familjeve dhe, në këtë mënyrë, e përkeqëson më tej mungesën e fuqisë punëtore të kualifikuar.” Në vend të kësaj, duhet të përpiqemi të ruajmë strukturat ekzistuese për të tërhequr familje, në mënyrë që të ketë të paktën një mundësi për të gjetur burra dhe gra që do të marrin përsipër punë në kujdesin lokal.

Harun Sulak sheh te zgjerimi i infrastrukturës miqësore ndaj familjeve, veçanërisht te mundësitë për kujdesin e fëmijëve, një tjetër instrument për t’iu kundërvënë krizës së kujdesit. Kjo mund t’u mundësojë prindërve – veçanërisht nënave – të punojnë në një masë më të madhe. “Duke pasur parasysh përqindjen e lartë të grave që punojnë me kohë të pjesshme, në Gjermani ka ende potencial të konsiderueshëm për rritjen e vëllimit të punës. Krahasuar me vende të tjera evropiane, përqindja e punës me kohë të pjesshme në Gjermani është veçanërisht e lartë. Në shumë vende të tjera gratë punojnë mesatarisht dukshëm më shumë orë në javë. Shumë nëna këtu, sipas deklarimeve të tyre, do të donin të punonin më shumë; koha e punës që ato e konsiderojnë ideale është më e gjatë se koha që punojnë realisht.”

Këtu Sulak i referohet një tjetër studimi të BiB-it nga viti 2025. Rezultati – fillimisht i pritshëm – është ky: baballarët me fëmijë të vegjël punojnë më shumë orë në punë të paguar sesa pritet prej tyre nga shoqëria dhe shpesh edhe më shumë sesa do të dëshironin vetë. Kështu, ata kanë më pak kohë për familjen gjatë kësaj faze të rëndësishme. Nënat, nga ana tjetër, gjatë së njëjtës periudhë punojnë shumë më pak orë në punë të paguar sesa brezi i ri dhe ai i mesëm e konsiderojnë në të vërtetë ideale. Për shkak të orëve të reduktuara të punës për një periudhë të gjatë, ato mbeten më shpesh ekonomikisht të varura nga partneri, grumbullojnë më pak të drejta pensioni dhe potenciali i tyre si fuqi punëtore e kualifikuar nuk shfrytëzohet plotësisht në tregun e punës.

Përfundimi: nënat do të donin të punonin më shumë, por shpesh pengohen nga rrethanat e jashtme. Studimi tregon gjithashtu se çfarë do të thotë kjo ekonomikisht: tregu gjerman i punës do të kishte në dispozicion, sipas përllogaritjeve, rreth 593.000 ekuivalentë të vendeve të punës me kohë të plotë më shumë, nëse nënat do të punonin aq sa përputhet me kohën e punës që, sipas anketave, e konsiderojnë ideale.

“Këtu qëndron një tjetër pikënisje për të zbutur rënien e ofertës së fuqisë punëtore për shkak të daljes në pension të brezave me lindshmëri të lartë. Me hyrjen tashmë në fuqi të së drejtës ligjore për kujdes gjatë gjithë ditës për fëmijët e shkollës fillore, po krijohen kushte të tjera të nevojshme”, thotë Sulak.

Katja Salomo sheh edhe një faktor tjetër për ta zbutur mungesën e pritshme: “Ne folëm kryesisht për mënyrën se si mund të sigurohet më shumë personel për kujdesin.” Por, sipas saj, duhet menduar gjithashtu se si mund të reduktohet në të ardhmen vetë nevoja për personel kujdesi. “Kjo do të nënkuptonte investime në gjithçka që përbën një alternativë ndaj kujdesit intensiv për sa i përket personelit në shtëpitë e të moshuarve.” Këtu përfshihen, për shembull, kujdesi ambulator në shtëpi, banimi i asistuar ose edhe banesat e përbashkëta me kujdes, ku disa të moshuar ose persona që kanë nevojë për përkujdesje jetojnë së bashku dhe marrin kujdes profesional. “Në zgjerimin e kësaj lloj infrastrukture ka ende mjaft potencial, sidomos në zonat rurale.”(Frankfurter Allgemeine Zeitung)