Nga Thomas Thiel
Presioni për uljen e shpenzimeve në universitetet gjermane po rritet ndjeshëm. Universiteti i Frankfurtit po përpiqet t’u paraprijë vështirësive financiare përmes një reforme të gjerë institucionale. Megjithatë, një zgjidhje strukturore do të ishte e mundur vetëm me një angazhim financiar afatgjatë të qeverisë federale.
Universiteti Goethe i Frankfurtit, ashtu si të gjitha institucionet e arsimit të lartë në landin e Hesenit, është i detyruar të reduktojë shpenzimet. Marrëveshja për financimin e arsimit të lartë, e miratuar në vitin 2025, i kërkon universitetit që gjatë vitit aktual të japë një kontribut në konsolidimin buxhetor prej 30 për qind. Më pas, financimi parashikohet të rritet sërish, por deri në vitin 2031 pritet megjithatë një deficit financimi prej një miliard eurosh. Kjo do të thotë se fondet e akorduara nga landi nuk do të mbulojnë rritjen e shpenzimeve për personelin dhe funksionimin e universitetit. Duke marrë parasysh ecurinë e dobët të ekonomisë, nivelin e lartë të borxhit publik dhe pasiguritë gjeopolitike, pritet që gjendja financiare të përkeqësohet edhe më tej në të ardhmen e parashikueshme.
Rektorati i Universitetit Goethe synon ta përgatisë institucionin, përmes një reforme gjithëpërfshirëse, për një periudhë afatgjatë me burime më të kufizuara financiare. Procesi i reformës, i cili do të diskutohet të mërkurën në Senatin e universitetit, pritet të përgatitet gjatë semestrit aktual dhe të përfundojë deri në vitin 2032. Objektivi është racionalizimi i strukturës organizative përmes shfrytëzimit të sinergjive ndërmjet njësive akademike dhe eliminimit të mbivendosjeve organizative e funksionale.
Shkencat humane, më të ekspozuarat ndaj shkurtimeve
Elementi kryesor i reformës është riorganizimi i 16 njësive akademike ekzistuese në vetëm shtatë. Për shembull, ekonomia dhe drejtësia do të bashkohen në një strukturë të përbashkët akademike, ndërsa pesë njësitë e shkencave humane do të riorganizohen në dy. Reforma shoqërohet me objektiva të rrepta për reduktimin e shpenzimeve. Numri i të punësuarve në secilën njësi akademike parashikohet të ulet me 15 për qind, ndërsa personeli administrativ me 20 për qind. Konkretisht, kjo nënkupton shkurtimin e 60 pozitave të profesorëve universitarë. Shkencat humane do të preken dukshëm më shumë se shkencat natyrore dhe shkencat e jetës. Përjashtim bën vetëm mjekësia, e cila do të ruajë statusin e njësisë akademike më vete dhe nuk do t’u nënshtrohet objektivave të kursimit.
Në dokumentin e reformës, shkencat humane paraqiten edhe një herë si fushat akademike që shkaktojnë shqetësimin më të madh financiar, ndërsa shkencat natyrore dhe shkencat e jetës konsiderohen shtyllat kryesore të universitetit. Rektorati do të duhet të shpjegojë se si mund të pajtohen shkurtimet e mëdha të planifikuara me objektivin e deklaruar për ruajtjen e disiplinave akademike me numër të vogël studentësh dhe studiuesish. Nga koncepti i paraqitur ende nuk mund të përcaktohet qartë nëse reforma synon forcimin e disiplinave që sigurojnë më shumë të ardhura, në dëm të atyre që gjenerojnë më pak burime financiare.
Megjithatë, disa elemente tregojnë se kjo mund të ndodhë. Përgatitja e reformës përmes një vlerësimi të gjendjes ekzistuese, bazuar në aftësinë për të siguruar financime të jashtme dhe në kapacitetin kërkimor-shkencor, mund t’i vendosë në pozitë të pafavorshme shkencat humane, të cilat tërheqin më pak fonde nga burime të treta. Të njëjtin efekt mund të ketë edhe modeli i paralajmëruar i shpërndarjes së buxhetit në bazë të treguesve të performancës. Mbetet për t’u parë nëse riorganizimi i thellë institucional do të krijojë realisht mundësi për kursime. Një propozim alternativ, i cili gjithashtu do të shqyrtohet në Senatin e universitetit, shpreh dyshime për këtë. Sipas tij, ndryshimet strukturore duhet të ndërmerren vetëm pasi të jetë dëshmuar dobia e tyre.
Ekselenca akademike përballë degradimit të infrastrukturës universitare
Pavarësisht këtyre rezervave, propozimi i rektoratit përbën një reformë ambicioze, e cila, nëse rezulton e suksesshme, mund të shërbejë si model për institucione të tjera të arsimit të lartë që përballen me kufizime buxhetore. Megjithatë, krahasuar me universitetet e tjera të Hesenit, qasja e Frankfurtit ndaj reformës mbetet një rast i veçantë. Universiteti i Giessenit nuk parashikon shkrirjen e njësive akademike në kuadër të masave të kursimit. Universiteti Teknik i Darmstadtit ka mbyllur Institutin e Sportit dhe po përgatitet për kufizimet e ardhshme financiare përmes ndryshimeve graduale dhe të vazhdueshme.
Së fundmi, institucionet e arsimit të lartë janë përballur me një tjetër goditje financiare. Ministria e Shkencës e Hesenit ka reduktuar faktikisht fondet e destinuara për ndërtimin e objekteve universitare gjatë viteve të ardhshme me 15 milionë euro në vit. Sipas kancelarit të Universitetit Goethe, drejtuesit më të lartë administrativ përgjegjës për menaxhimin financiar dhe institucional, kjo masë e godet universitetin të paktën po aq rëndë sa Marrëveshja për Financimin e Arsimit të Lartë, e miratuar vitin e kaluar. Vlerësimi i profesorit të së drejtës Christoph Möllers, sipas të cilit universitetet gjermane po përballen me një tkurrje dramatike si pasojë e shkurtimeve buxhetore, vlen pa dyshim për Hesenin.
Situatë e ngjashme në universitetet e Berlinit
E njëjta situatë vërehet edhe në Berlin. Universitetet e kryeqytetit gjerman, për shkak të marrëveshjes së rishikuar për financimin e arsimit të lartë, duhet të zbatojnë masa kursimi në përmasa të ngjashme me ato të Hesenit. Sipas të dhënave të tyre, gjatë vitit 2025 ato kishin në dispozicion 142 milionë euro më pak. Që nga viti 2026, fondet e akorduara kanë filluar të rriten përsëri, por mbeten nën nivelin e parashikuar në marrëveshjen e mëparshme. Tri universitetet e mëdha të Berlinit u janë përgjigjur kufizimeve financiare me reduktimin e personelit dhe shkurtimin e shpenzimeve për mallra e shërbime. Duke pranuar se masat afatshkurtra nuk do të jenë të mjaftueshme, ato kanë filluar ta përshtatin në mënyrë të qëndrueshme strukturën e tyre institucionale me një nivel më të ulët financimi.
Kjo është veçanërisht e vështirë për Universitetin Teknik të Berlinit. Sipas të dhënave të institucionit, administrata është detyruar të shkurtojë 100 vende pune, ndërsa parashikohet eliminimi i 18 fushave akademike, krahas reduktimit të shpenzimeve operative dhe materiale. Në vitin 2026, kursimet e kërkuara arrijnë në 49,5 milionë euro, ndërsa deri në vitin 2028 pritet të rriten në 65 milionë euro në vit. Është e lehtë të kuptohet se sa hapësirë financiare i mbetet universitetit për realizimin e objektivave të tij strategjikë, kur ndërtesa kryesore është dashur të mbyllet në maj për shkak të mangësive në masat e mbrojtjes nga zjarri, ndërsa nevojat e akumuluara për rehabilitimin e infrastrukturës vlerësohen në rreth 2,4 miliardë euro. Presidentja e re e universitetit, Fatma Deniz, e cila mori detyrën në prill, përballet me zgjedhjen ndërmjet lejimit të degradimit të mëtejshëm të ndërtesave universitare dhe zbatimit të shkurtimeve në fusha të tjera.
Edhe dy universitetet e tjera të mëdha të Berlinit janë të detyruara të ndërmarrin shkurtime të konsiderueshme. Aleanca e Ekselencës, të cilën ato e përbëjnë së bashku, nuk mund t’i kompensojë këto kufizime financiare, pasi fondet e saj janë të dedikuara për qëllime të përcaktuara. Është një ironi e veçantë që institucionet e reja të përfshira në programin e ekselencës universitare, Darmstadti dhe Frankfurti, ashtu si edhe Aleanca e Ekselencës e Berlinit, ndodhen në rajone ku politikat e arsimit të lartë përballen me vështirësi të mëdha. Lande të tjera, si Bavaria, Baden-Württemberg-u dhe Saksonia, ndjekin politika më mbështetëse ndaj universiteteve të tyre. Megjithatë, edhe institucionet e arsimit të lartë në këto lande do të duhet të përgatiten për buxhete më të kufizuara.
Zgjerimi i vazhdueshëm i përgjegjësive të universiteteve, rritja e shpenzimeve për personelin dhe funksionimin institucional, si dhe shtyrja për dekada e investimeve në ndërtimin dhe rehabilitimin e infrastrukturës, po ushtrojnë presion financiar mbi të gjitha institucionet e arsimit të lartë në Gjermani. Nevojat e akumuluara për rehabilitimin e objekteve universitare vlerësohen në 60 deri në 140 miliardë euro. Në shkurt, qeveria federale dhe qeveritë e landeve miratuan një program që parashikon ndarjen e një miliard eurove gjatë tre viteve të ardhshme për rehabilitimin e objekteve universitare dhe të institucioneve të kujdesit parashkollor.
Krahasuar me nevojat reale për investime, kjo shumë është vetëm një pikë ujë në oqean. Për ta zgjidhur problemin në nivel strukturor, krahas sigurimit të një financimi bazë të qëndrueshëm për universitetet dhe përshpejtimit të procedurave të ndërtimit, do të nevojitej edhe një kontribut i përhershëm financiar i qeverisë federale për ndërtimin dhe zhvillimin e infrastrukturës universitare. Në këmbim, qeveritë e landeve do të duhej të pranonin kufizimin e pjesshëm të kompetencave të tyre ekskluzive në hartimin dhe zbatimin e politikave të shkencës dhe arsimit të lartë. (FAZ)
