Meta po shfrytëzon një lehtësi tatimore që sjell përfitime të mëdha, e menduar për të mbështetur kërkimin dhe eksperimentimin. Vetë kontabilistët e kompanisë thonë se kjo manovër është e rrezikshme.
Nga Kashmir Hill, Jesse Drucker, Eli Tan dhe Mike Isaac
Mark Zuckerberg thotë se përpjekjet e Metës në fushën e inteligjencës artificiale janë një sukses i jashtëzakonshëm. «Investimet tona në IA po përshpejtojnë çdo pjesë kryesore të aktivitetit tonë bazë», u ka thënë ai investitorëve. «Çdo tregues që shohim në punën tonë dhe në mbarë industrinë na jep besim në këtë investim.»
Por kur Meta dorëzon deklaratat tatimore, i paraqet Shërbimit të të Ardhurave të Brendshme të SHBA-së (IRS) një histori tjetër. Sipas katër personave që kanë dijeni për veprimtarinë e kompanisë, ajo pretendon se qendrat e saj të të dhënave për IA-në janë një eksperiment gjigant që mund të dështojë.
Këtë e bën që të përfitojë nga një kreditim tatimor i parashikuar për kërkimin dhe eksperimentimin. Ky është një interpretim agresiv i lehtësisë tatimore, të cilin Meta e ka përvetësuar për të kërkuar miliarda dollarë kreditime tatimore për zgjerimin e qendrave të të dhënave.
Përshkrimi i qendrave të saj të të dhënave për IA-në si eksperimentale është «disi i çuditshëm dhe i tepruar», tha Andre Shevchuck, partner në firmën këshilluese BPM, i specializuar në kreditimin tatimor për kërkimin dhe eksperimentimin.
Në fakt, vetë kontabilistët e Metës e pranojnë se strategjia mbështetet në një bazë juridike të pasigurt. Në shënime të futura thellë në dokumentet e dorëzuara pranë autoriteteve të tregut të letrave me vlerë, gjiganti teknologjik paralajmëron se miliarda dollarë kursime tatimore rrezikojnë të anulohen nga IRS-ja, kryesisht për shkak të «pasigurive lidhur me kreditimet tona tatimore për kërkimin».
Ja çfarë po bën Meta: për qëllime tatimore, kompania i klasifikon qendrat e saj gjigante të të dhënave, që kushtojnë miliarda dollarë, si «modele pilot». Sipas një kreditimi tatimor të krijuar në vitet 1980 për të nxitur inovacionin, kompanitë mund të përfitojnë një ulje tatimore për materialet dhe pajisjet, por vetëm nëse ato po testohen në kuadër të një përpjekjeje eksperimentale dhe nuk përdoren për veprimtarinë e zakonshme të biznesit. Meta pretendon se çipat e kushtueshëm kompjuterikë për IA-në, të cilët i blen nga kompani si Nvidia, kanë të drejtë të përfitojnë, si pjesë e eksperimentit, një ulje të financuar nga taksapaguesit.
Kjo lëvizje shkaktoi shqetësim brenda departamentit të financave të Metës. Në të kaluarën, IRS-ja ka kundërshtuar kompani që e kanë kërkuar këtë kreditim për materiale dhe pajisje bazë. Ndonëse mijëra kompani, përfshirë gjigantë të tjerë teknologjikë, përfitojnë shuma të mëdha nga kreditimi tatimor për kërkimin, ato e përdorin atë në masë dërrmuese për pagat e studiuesve dhe inxhinierëve — njerëzve që realizojnë inovacionin.
Përdorimi i kësaj lehtësie tatimore nga Meta për qendrat e të dhënave nuk ishte raportuar më parë. The New York Times shqyrtoi dokumentet e dorëzuara pranë autoriteteve të tregut të letrave me vlerë dhe zhvilloi disa intervista, përfshirë me persona që kanë dijeni për veprimtarinë e Metës, të cilët folën në kushte anonimiteti për të diskutuar çështje konfidenciale të kompanisë.
Kompania filloi ta kërkonte kreditimin për qendrat e të dhënave dy vjet më parë. Që atëherë, kursimet e Metës nga ky kreditim janë rritur ndjeshëm, duke ia ulur detyrimin tatimor me pothuajse 4 miliardë dollarë vitin e kaluar, sipas dokumenteve. Një shqyrtim i dokumenteve nga The Times zbuloi se Meta është tani përfituesja më e madhe e këtij kreditimi tatimor ndër kompanitë e listuara në bursë.
Manovra të tilla agresive shpesh u dalin me sukses kompanive të mëdha: edhe nëse IRS-ja kundërshton, kompanitë mund t’i zgjidhin mosmarrëveshjet me marrëveshje dhe sërish të dalin të fituara.
Meta është tashmë e përfshirë në një mosmarrëveshje të konsiderueshme me IRS-në për këtë lehtësi tatimore, pasi e përdori për të subvencionuar paketën shumëmiliardëshe të shpërblimit të drejtorit të saj ekzekutiv. Në vitin 2013, Meta pretendoi se opsionet për blerjen e aksioneve me vlerë 4,1 miliardë dollarë, të ushtruara nga Zuckerberg, llogariteshin si shpenzim kërkimor, sepse ai kishte ndihmuar në krijimin e programeve të reja, si News Feed i Facebook-ut. Sipas dokumenteve gjyqësore, IRS-ja po përpiqet të rimarrë 355 milionë dollarët që kompania kurseu në taksa si rezultat.
Aksionet e kompanisë së rrjeteve sociale po rriten ndjeshëm dhe ajo tani vlen pothuajse 2 trilionë dollarë, pjesërisht falë mënyrës se si përpjekjet e saj në fushën e IA-së kanë përmirësuar Instagram-in, WhatsApp-in dhe Facebook-un. Këtë muaj, Meta prezantoi Muse, një agjent personal të IA-së, i cili u bë menjëherë aplikacioni më i shkarkuar nga përdoruesit e iPhone-it dhe Android-it. Përpjekjet e Metës dhe të gjigantëve të tjerë teknologjikë në fushën e IA-së kanë përfituar gjithashtu nga mundësia për t’i zbritur më shpejt shpenzimet e kërkimit dhe zhvillimit nga të ardhurat e tatueshme, e parashikuar në ligjin One Big Beautiful Bill Act, të miratuar në vitin 2025.
«Meta është një nga investuesit më të mëdhenj në kërkim dhe zhvillim në Shtetet e Bashkuara», tha Andy Stone, zëdhënës i kompanisë. «Gjatë pesë viteve të fundit, Meta ka investuar 200 miliardë dollarë në kërkim dhe zhvillim — 57 miliardë dollarë vetëm vitin e fundit — duke çuar përpara kërkimin në kufijtë më të avancuar, duke ndërtuar teknologji të reja dhe duke mbështetur vendet e punës në Amerikë. Ashtu si kompanitë e tjera që investojnë në këtë shkallë, ne përdorim stimujt tatimorë që Kongresi vendosi dekada më parë për të nxitur këtë lloj investimi brenda vendit.»
Një kreditim tatimor shumë i favorshëm
Lehtësia tatimore daton nga viti i parë i administratës Reagan, kur Japonia ishte një udhëheqëse botërore në inovacionin teknologjik. Lobistët e biznesit dhe ligjvënësit shqetësoheshin se sektori teknologjik amerikan, ende në hapat e parë, do të mbetej prapa. Prandaj, Kongresi krijoi Kreditimin Tatimor për Kërkimin dhe Eksperimentimin si stimul për të marrë përsipër rreziqe dhe për të investuar në shpikje që mund të mos rezultonin të suksesshme nga ana tregtare. Disa vjet pas krijimit të kreditimit, një raport qeveritar tha se ai ishte përdorur për të zhvilluar, ndër të tjera, pajisje për shërbime bankare elektronike dhe barna për trajtimin e kancerit.
Rregullat tatimore tashmë u lejonin kompanive teknologjike t’i zbritnin shpenzimet kërkimore nga të ardhurat e tatueshme. Kreditimi i ri ishte edhe më bujar dhe mund të përfitohej krahas kësaj zbritjeje. Por kushtet për ta përfituar ishin më të vështira. Kompanitë duhet të plotësojnë një test kompleks me katër kritere për të provuar se po kryejnë një eksperiment dhe nuk po hedhin thjesht në treg një produkt të ri.
Në verën e vitit 2024, Meta po intensifikonte përpjekjet për të konkurruar në garën e Silicon Valley-t për IA-në, duke nisur ndërtimin e qendrave të të dhënave në dhjetëra mijëra akra në mbarë vendin. Kjo ishte një ndërmarrje e kushtueshme. Një nga shpenzimet më të mëdha të çdo qendre të të dhënave për IA-në ishin çipat kompjuterikë, të prodhuar nga kompani si Nvidia, që kushtojnë mijëra dollarë secili. Një punonjës i Metës, që mbikëqyrte zgjerimin, pati një ide krijuese për të kompensuar kostot: të përfitonte nga kreditimi.
Kreditimi synon të nxitë inovacionin duke i inkurajuar kompanitë të merren me probleme të pazgjidhura dhe sfida teknike. Ndonëse Meta po teston konfigurime të ndryshme fizike të rafteve të serverëve dhe po kërkon mënyrën më të mirë për të lidhur në rrjet mijëra çipa për trajnimin e IA-së, dihet se vetë çipat funksionojnë. Ata kanë qenë në qendër të përparimit të IA-së gjatë dekadës së fundit dhe e kanë shndërruar Nvidia-n në kompaninë më të vlefshme në botë.
Sipas një personi që ka dijeni për çështjen, disa punonjës të departamentit të financave të Metës ngritën pikëpyetje nëse kjo taktikë do të pranohej nga IRS-ja. IRS-ja ka refuzuar përpjekjet e kompanive të tjera për ta kërkuar kreditimin për «pajisje dhe teknologji të provuara, të disponueshme në treg».
Kompania kërkoi këshilla nga juristë të disa firmave, të cilët iu referuan një çështjeje të rëndësishme të vitit 2021. Në atë rast, një gjyqtar federal ia mohoi një ndërtuesi anijesh nga Indiana lehtësinë tatimore për kërkimin lidhur me kostot e ndërtimit të llojeve të reja të anijeve. Krijimi i një produkti të ri, në vetvete, nuk mjaftonte; një kompani duhet të identifikojë përbërësit konkretë të një projekti për të cilët kishte pasiguri teknike dhe të provojë se përdori eksperimente shkencore për ta kapërcyer atë pasiguri.
Sipas personave që kanë dijeni për bisedat, një nga juristët me të cilët Meta u konsultua ishte Jeffrey Moeller, nga Ivins, Phillips and Barker. Moeller përfaqësoi prodhuesin farmaceutik Bayer në një mosmarrëveshje prej 200 milionë dollarësh me IRS-në për kreditimet tatimore për kërkimin. Në një intervistë, ai nuk pranoi të komentonte posaçërisht për Metën. Por tha se rregullat mund të lejonin kërkimin e kreditimit për produkte të provuara dhe të disponueshme në treg — nëse ato ishin materiale ose pajisje të nevojshme për të zgjidhur pasigurinë e një projekti.
Një tjetër jurist me të cilin Meta u konsultua, sipas këtyre personave, ishte Alex Sadler, ish-jurist për çështje tatimore në Departamentin e Drejtësisë dhe tani partner në Morgan Lewis, firmë që e refuzoi kërkesën për ta intervistuar. Por, kur foli këtë muaj në një konferencë tatimore në Virginia, Sadler tha se modelet pilot ishin një «fushë polemikash» dhe se IRS-së «nuk i pëlqen» kur kompanitë e përshkruajnë prodhimin tregtar si kërkim për të përfituar kreditimin. IRS-ja e kundërshton përdorimin e kreditimit tatimor për kërkimin për «gjëra të mëdha», tha ai.
«Po sikur të kemi një qendër të dhënash prej 10 miliardë dollarësh që bën gjëra mbresëlënëse, të cilat nuk janë bërë më parë?» tha ai. «A është e gjithë kostoja një shpenzim kërkimor?»
Pas disa muajsh diskutimesh, Meta vendosi të ndërmerrte hapin. Sipas dy personave që kanë dijeni për çështjen, kompania filloi t’i klasifikonte për qëllime tatimore çipat e destinuar për qendrat e të dhënave për IA-në ndryshe nga ata që dërgoheshin në qendrat e zakonshme të të dhënave.
Një veprimtari me rrezik
Strategjia ka sjellë përfitime të mëdha. Meta tha se kreditimi tatimor për kërkimin ia uli taksat me 2 miliardë dollarë në vitin 2024 dhe më pas me 3,9 miliardë dollarë në vitin 2025.
Kjo është një rritje e konsiderueshme krahasuar me 700 milionë dollarët që kompania raportoi në vitin 2023, një vit para se të niste strategjinë e saj për qendrat e të dhënave.
Sipas dy personave që kanë dijeni për diskutimet, drejtuesit në nivelin më të lartë të Metës e mbajtën strategjinë tatimore të fshehtë, duke e ndarë me një rreth të ngushtë.
Por, meqë kishte gjasa që IRS-ja ta kundërshtonte këtë magji të re dhe të paprovuar kontabël, kompania duhej ta pranonte rrezikun në një deklarim financiar të quajtur «përfitime tatimore të panjohura në kontabilitet». Në thelb, kjo është diferenca mes asaj që Meta i ka paguar IRS-së dhe shumës që mund të detyrohet të paguajë nëse autoritetet tatimore i kundërshtojnë manovrat e saj. Ky është një paralajmërim për investitorët se Meta ka marrë përsipër një rrezik, dhe shuma e kësaj diference pasqyron gjasat e humbjes, sipas vlerësimit të këshilltarëve tatimorë të kompanisë.
Që kur Meta filloi strategjinë e përdorimit të kreditimit për kërkimin në fushën e IA-së, shuma e lënë mënjanë për të mbuluar këto rreziqe tatimore është rritur me 45 për qind — nga 12,9 miliardë dollarë dy vjet më parë në 18,74 miliardë dollarë sot. Faktori kontribuues që renditet i pari në raportimin e saj financiar vjetor është «pasiguritë lidhur me kreditimet tona tatimore për kërkimin».
Edhe kompani të tjera të mëdha teknologjike, përfshirë Apple, Amazon, Alphabet dhe Microsoft, raportojnë kreditime tatimore për kërkimin prej më shumë se 1 miliard dollarësh në vit. Por asnjëra prej tyre nuk e ka evidentuar kreditimin tatimor për kërkimin si rrezik në raportet financiare për investitorët dhe as ka deklaruar nëse e ka përdorur për qendrat e të dhënave për IA-në.
«Meta po kërkon miliarda dollarë përfitime tatimore, për të cilat vetë kontabilistët e saj po u thonë investitorëve se rrezikojnë të anulohen nga IRS-ja», tha Lisa De Simone, ish-këshilltare tatimore në EY, e cila jep mësim kontabiliteti në shkollën e biznesit të Universitetit të Teksasit.
Stone, zëdhënësi i Metës, tha se «përfitimet tatimore të panjohura në kontabilitet janë thjesht një matje kontabël e detyrueshme e pasigurisë». Ai i quajti një «pamje të një çasti të caktuar, që pasqyron gjendjen e çështjeve të pazgjidhura dhe shumë lloje të ndryshme pasigurish».
Një tjetër çështje e pazgjidhur e Metës lidhet me një nga mosmarrëveshjet më të mëdha në historinë e Gjykatës Tatimore të SHBA-së: IRS-ja po kërkon pothuajse 16 miliardë dollarë taksa dhe gjoba për fitime që, sipas saj, kompania i transferoi nga Shtetet e Bashkuara në Ishujt Kajman.
Ekspertët e kreditimeve tatimore thanë se Meta po hynte sërish në ujëra të trazuara duke kërkuar këtë lehtësi të madhe tatimore për qendrat e të dhënave. Shawn Marchant, i cili drejton praktikën e kreditimeve dhe stimujve në Tanner dhe për më shumë se një dekadë ka dhënë këshilla në EY për stimulin tatimor për kërkimin, tha se do të ishte «skeptik» ndaj kërkimit të këtij kreditimi për të gjithë çipat kompjuterikë në të gjitha qendrat e të dhënave. Shevchuck, këshilltari tatimor në BPM, sugjeroi një rast në të cilin kjo mund të funksiononte: «Nëse do të kishit një qendër të dhënash që po e ndërtoni për të gjetur kurën e kancerit.»
Meta nuk pranoi t’u përgjigjej pyetjeve se çfarë i bënte eksperimentale qendrat e saj të të dhënave për IA-në dhe përse çipat dhe pajisjet kompjuterike me vlerë dhjetëra miliardë dollarë i plotësonin kushtet për kreditimin tatimor për kërkimin.
EY, audituesi i Metës, duhej ta miratonte planin. Firma globale e shërbimeve tatimore dhe kontabël ishte ndër firmat me të cilat Meta u konsultua që në fillim për përdorimin e kreditimit tatimor. Që atëherë, EY u ka propozuar kompanive të tjera përdorimin e kreditimit për kërkimin për të blerë çipa kompjuterikë për trajnimin e IA-së.
Inovacion apo kontabilitet krijues?
James Shannon, ish-anëtar i Dhomës së Përfaqësuesve të SHBA-së nga Massachusetts, i cili mbështeti propozimin për kreditimin tatimor për kërkimin në vitin 1981, tha se ai ishte menduar për të mbështetur «kapacitetet njerëzore, njohuritë, informacionin» dhe jo «prodhimin e gjërave». Ai u befasua kur dëgjoi se një kompani teknologjike do ta përdorte kreditimin për të pajisur qendrat e të dhënave për IA-në.
«Kjo ka shkuar shumë, shumë përtej asaj që mund të kishte imagjinuar kushdo», tha Shannon.
Nëse lehtësia tatimore e nxit inovacionin që ai dhe ligjvënësit e tjerë synonin, mbetet çështje debati. Sipas një studimi të kryer vitin e kaluar nga ekonomistë të Universitetit të Kalifornisë Jugore, disa kompani duket se e përdorin kreditimin për shpenzime që do t’i kryenin gjithsesi. Nëse kompanitë «thjesht i riklasifikojnë shpenzimet ekzistuese si kërkim dhe zhvillim», shkruan studiuesit, ato po përfitojnë lehtësi tatimore «pa financuar në mënyrë domethënëse inovacionin».
Kreditimi është bërë lehtësia e dytë tatimore federale për korporatat me koston më të lartë për shtetin, pas normës së reduktuar që zbatohet për fitimet jashtë vendit. Në vlerësimin e tij më të fundit, Komiteti i Përbashkët për Tatimet i Kongresit parashikoi se kreditimi do t’i kushtonte qeverisë 32,1 miliardë dollarë në vitin 2025. Vetëm Meta do të përbënte më shumë se një të dhjetën e kësaj shume.
Dylan Freedman dhe Kitty Bennett kontribuuan në kërkimin për këtë artikull.
Një version i këtij artikulli është botuar në shtyp më 1 tetor 2026, në seksionin A, faqen 1 të botimit të Nju-Jorkut, me titullin: «Meta shfrytëzon qendrat e të dhënave për lehtësi tatimore»./The New York Times
