Autoritetet po përpiqeshin të përcaktonin se si një bashkëpilot nga Omani arriti pothuajse të rrëzonte një avion që po fluturonte drejt Tel Avivit. Një zyrtar izraelit tha se bashkëpiloti kishte «motiv për të vrarë hebrenj».
Nga Gerry Shih, Lior Soroka dhe Rachel Chason
1 tetor 2026
JERUSALEM — Bashkëpiloti që tentoi të rrëzonte të mërkurën një avion pasagjerësh të Flydubai ishte «vetëvrasës» dhe «i ishte nënshtruar indoktrinimit islamik radikal», tha të enjten kryeministri izraelit Benjamin Netanyahu gjatë një paraqitjeje në Fox News, duke dhënë treguesin e parë për motivin e sulmit.
Bashkëpiloti, i cili është identifikuar vetëm si shtetas i Omanit, ishte «radikalizuar», tha për The Washington Post Doron Spielman, zëdhënës i Netanyahut.
«Në rrjetet e tij sociale ai flet për vrasjen e hebrenjve», tha Spielman. «Pra, është shumë e qartë se ai kishte që më parë synimin dhe motivin për të vrarë hebrenj.»
Ngjarja dramatike në ajër në fluturimin 1073 drejt Tel Avivit, siç u rrëfye nga pasagjerët dëshmitarë dhe Netanyahu, dukej pothuajse e pabesueshme: bashkëpiloti goditi me thikë kapitenin në kabinën e pilotëve dhe më pas e futi avionin në pikiatë, përpara se pasagjerët ta neutralizonin dhe pilotë të tjerë ta ulnin avionin në mënyrë të sigurt në Arabinë Saudite.
Pasi pasagjerët shpëtuan dhe piloti e sulmuesi i dyshuar u shtruan në spital, hetuesit në Arabinë Saudite, Emiratet e Bashkuara Arabe dhe Izrael po përpiqeshin të rindërtonin të enjten se si — në epokën pas 11 shtatorit, me masa shumë më të rrepta sigurie — mund të kishte ndodhur një sulm i tillë dhe nëse mund të kishin qenë të përfshirë edhe persona të tjerë.
Disa mangësi të sigurisë tashmë ishin vënë në qendër të hetimit.
Sipas protokolleve izraelite, bashkëpiloti nuk duhej të ishte lejuar të fluturonte drejt Tel Avivit, pasi ato ndalojnë që shtetasit e vendeve që nuk kanë marrëdhënie diplomatike me Izraelin të mbërrijnë në Tel Aviv. Omani nuk i ka normalizuar marrëdhëniet me Izraelin.
Gjithashtu nuk ishte e qartë se si bashkëpiloti kishte futur një armë në avion — apo nëse kishte futur fare një të tillë. Videot e pasojave të sulmit të së mërkurës, që qarkullonin në internet, tregonin pilotin të shtrirë në dysheme dhe të gjakosur, ndërsa pasagjerët thanë se ai ishte goditur me thikë. Netanyahu, në një intervistë për CBS News, tha se i dyshuari kishte përdorur «një sëpatë».
Ndërsa hetuesit sauditë dhe ata të Emirateve ende nuk kanë konfirmuar shumë nga hollësitë e incidentit, të dhënat e para tregojnë për shkelje serioze të sigurisë. Sipas analistëve, fluturimet nga Dubai drejt Tel Avivit janë shtuar ndjeshëm gjatë pesë viteve që kur Emiratet e Bashkuara Arabe dhe Izraeli normalizuan marrëdhëniet në vitin 2020. Flydubai, në pronësi të qeverisë së Emirateve, kryen dhjetë fluturime vajtje-ardhje në ditë.
Pas një udhëzimi nga zyra e Netanyahut, kompania ajrore pezulloi të mërkurën fluturimet e saj derisa të përfundojë hetimi, tha Ministria izraelite e Transportit.
Ndërkohë, hetuesit u përqendruan te çështjet kryesore.
«Kjo është tani në qendër të hetimit të ekipit të përbashkët të shërbimeve të sigurisë së Omanit dhe Mossadit: Si është e mundur që një person me këtë shtetësi të pilotojë avionin?», tha Oded Ailam, ish-drejtues i sektorit të kundërterrorizmit në Mossad, shërbimi izraelit i inteligjencës së jashtme, dhe tani bashkëpunëtor në Jerusalem Center for Security and Foreign Affairs. «Një nga teoritë është se ai kishte dy pasaporta, por kjo duhet të sqarohet për të parandaluar incidente të tjera.»
Spielman, zëdhënësi i Netanyahut, tha se dukej se kishte «një sërë boshllëqesh në sistem» që e kishin bërë të mundur sulmin.
«Një prej boshllëqeve është fakti që ai ishte në avion si pilot, ndonëse ne nuk kemi marrëdhënie diplomatike [me Omanin]», tha Spielman, duke shtuar se duhej sqaruar gjithashtu çështja e armës.
«Shumica e masave të sigurisë në avionë janë krijuar për terroristët që ndodhen jashtë kabinës së pilotëve, jo për terroristët brenda saj», tha ai.
Të enjten, mediat izraelite raportuan se i dyshuari mund të kishte përdorur gjatë sulmit një sëpatë emergjence që ndodhej tashmë në kabinën e pilotëve.
Ailam tha se duhej hetuar se çfarë arme ishte përdorur, por vuri në dukje se pasagjerët, pilotët dhe pjesëtarët e tjerë të ekuipazhit zakonisht u nënshtrohen të njëjtit nivel kontrolli të sigurisë në aeroport.
Deri tani, zyrtarët izraelitë janë përmbajtur nga kritikat për mangësi të mundshme në kontrollet e sigurisë, qoftë në procesin e punësimit të Flydubai, qoftë në terminalin e Aeroportit Ndërkombëtar të Dubait. Përkundrazi, ata kanë shprehur mirënjohje.
Në intervistat televizive të së mërkurës, Netanyahu theksoi faktin se deri në një milion izraelitë kanë udhëtuar në Dubai dhe lavdëroi Emiratet e Bashkuara Arabe dhe kompaninë e tyre ajrore për vazhdimin e fluturimeve edhe pas sulmeve të Hamasit të 7 tetorit 2023, pas të cilave shumë kompani të mëdha ajrore i pezulluan fluturimet.
Netanyahu tha se presidenti i Emirateve të Bashkuara Arabe, Mohamed bin Zayed al-Nahyan, e kishte ftuar Izraelin t’i bashkohej hetimit të Emirateve sapo i dyshuari të transferohej atje. I dyshuari nga Omani po mbahet dhe po merret në pyetje nga autoritetet saudite. Nuk është e qartë se kur do të transferohet.
Agjencia zyrtare e lajmeve e Emirateve raportoi të enjten se prokurori i përgjithshëm i vendit, Hamad Saif al-Shamsi, kishte hapur një hetim për të përcaktuar nëse sulmi kishte motiv terrorist apo ishte planifikuar paraprakisht.
Në këtë fazë, hetuesit izraelitë «nuk mund të thonë me siguri nëse ai veproi i vetëm apo ishte pjesë e një celule më të gjerë», tha për The Post një zyrtar izraelit i sigurisë.
Tzvika Manes, i cili ishte ulur me familjen e tij në rreshtin e parë të klasës së biznesit, ndërhyri kur dëgjoi bashkëshorten e tij, e cila po priste jashtë kabinës së pilotëve për të përdorur tualetin, duke bërtitur: «Po e godasin me thikë pilotin! Po e godasin me thikë pilotin!»
Bashkëpiloti ishte sulmuesi i vetëm, tha Manes. Dera e kabinës së pilotëve ishte e hapur, me sa duket sepse kapiteni i plagosur, i identifikuar si shtetasi indian Smit Machchhar, kishte arritur ta zhbllokonte pavarësisht plagëve, tha Manes, i cili drejton sektorin e vlerësimit dhe marrjes në sigurim të rrezikut në Bank Leumi të Izraelit.
Në kushte normale, dera e kabinës së pilotëve në këtë avion, një Boeing 737 Max 8, ka një shul sigurie që mund të kyçet nga brenda kabinës, sipas një manuali të Boeingut të vitit 2025 për ekuipazhin e kabinës.
Manes tha se një pilot i Flydubai që ndodhej jashtë kabinës së pilotëve dhe nuk e dinte se çfarë po ndodhte, u fut me nxitim brenda së bashku me Yaniv Hayun, një hidraulik izraelit. Hayun e kapi sulmuesin me një kapje shtrënguese në qafë, sipas Manes dhe rrëfimit që vetë Hayun i bëri Netanyahut gjatë një takimi të transmetuar në televizion në Aeroportin Ben Gurion, pas kthimit të tij në Tel Aviv.
Manes tha se ai dhe një tjetër pasagjer, Asaf Rajuan, e mbajtën të neutralizuar të dyshuarin, ndërsa një dentist, Shota Musaev, mbërriti për t’i dhënë ndihmën e parë pilotit të plagosur.
«Në atë moment, mendon vetëm për të mbijetuar», tha Manes.
Vijat e përçarjes gjeopolitike
Pasi tentativa për rrëmbimin e avionit shkaktoi alarm në mbarë Lindjen e Mesme, shumë komentues, zyrtarë dhe udhëheqës politikë e interpretuan incidentin në mënyra që nxorën në pah ndarjet politike dhe gjeopolitike të rajonit.
Një zyrtar izraelit, i cili foli në kushte anonimiteti për shkak të hetimit në vazhdim, tha se vendi i tij e shihte sulmin jo vetëm si një sulm kundër Izraelit, por edhe si një sulm ndaj marrëdhënieve të tij me Emiratet e Bashkuara Arabe. Të dyja vendet normalizuan marrëdhëniet në vitin 2020 si pjesë e Marrëveshjeve të Abrahamit.
«Izraelitët dhe emiratasit do të vazhdojnë të qëndrojnë së bashku», tha zyrtari izraelit, duke shtuar se Izraeli «u beson plotësisht» Emirateve dhe hetimit të tyre. «Ata që përpiqen të dëmtojnë marrëdhëniet dhe normalizimin nuk do ta përcaktojnë të ardhmen e rajonit.»
Marrëdhënia e Izraelit me Arabinë Saudite, me të cilën Netanyahu është përpjekur pa sukses të arrijë normalizimin e marrëdhënieve diplomatike, dukej më pak e përzemërt. Pasi avioni i Flydubai bëri uljen emergjente në Arabinë Saudite, pasagjerët u kthyen në atdhe me një avion tjetër të Flydubai të ardhur nga Dubai dhe jo me avionë izraelitë të ardhur nga Izraeli. Në paraqitjet publike, Netanyahu iu shmang pyetjeve nëse Izraeli do të merrte pjesë në hetimin e incidentit së bashku me autoritetet saudite.
Ndërkohë, disa komentues pro-Izraelit përdorën shtetësinë e të dyshuarit për të pretenduar se Omani — i cili ka shërbyer si ndërmjetës në luftën SHBA-Izrael me Iranin — po lejonte radikalizimin e shtetasve të tij.
Kur u pyet për Omanin gjatë një paraqitjeje në emisionin «Fox & Friends», Netanyahu bëri një kritikë të lehtë ndaj udhëheqjes së vendit.
«Jam i sigurt se, po të ishte gjallë sulltani i ndjerë i Omanit, Qaboos, do të kishim pasur edhe një partner tjetër në Marrëveshjet e Abrahamit», tha Netanyahu. «Regjimi i ri mban distancë, ndaj ende nuk mund të them asgjë për ta.»
Marc Sievers, ish-ambasador i SHBA-së në Oman dhe drejtues i American Jewish Committee në Abu Dhabi, e kundërshtoi këtë përshkrim, duke thënë se Omani «nuk ka histori ekstremizmi».
«Në kulmin e al-Kaedës dhe Shtetit Islamik, kur kishte dhjetëra mijëra të rinj nga e gjithë bota — përfshirë Evropën dhe Amerikën — që dolën vullnetarë, kishte shumë pak, në mos aspak, omanas që shkuan», tha ai, duke shtuar se mes rrëmbyesve të avionëve më 11 shtator 2001 gjithashtu nuk kishte asnjë shtetas të Omanit.
Katastrofa që u shmang për pak të mërkurën u politizua fuqishëm në Izrael, vetëm disa javë përpara zgjedhjeve vendimtare. Mbështetësit e Netanyahut vunë në dukje se, një ditë përpara tentativës për rrëmbimin e avionit, ai kishte publikuar një video-mesazh nga një bazë ajrore, duke paralajmëruar për një sulm të afërt ndaj Izraelit. Sipas tyre, kjo ishte dëshmi se udhëheqësi veteran e justifikonte nofkën «Zoti Siguri» dhe kishte aftësi për të parandier rrezikun.
Pasi zhvilloi të mërkurën në mbrëmje një takim të pasqyruar gjerësisht nga mediat me pasagjerët e fluturimit, Netanyahu dha intervista për disa rrjete televizive amerikane.
Yair Lapid, udhëheqësi i opozitës izraelite, tha se Netanyahu e kishte informuar atë të martën në mbrëmje, por nuk kishte përmendur asgjë dhe as kishte lënë të kuptohej se ekzistonte një komplot i mundshëm për rrëmbimin e avionit.
«I gjithë manipulimi që po bëjnë tani megafonët e [Netanyahut] vetëm sa dëshmon atë që ishte e qartë që dje — se ata po përpiqen edhe një herë të bëjnë politikë të ulët në kurriz të sigurisë së Izraelit», shkroi Lapid në X.
Rachel Chason raportoi nga Dakari, Senegal.
Burimi: The Washington Post
