Milicia aleate e Iranit shpartalloi brenda një nate forcat e mbështetura nga Arabia Saudite dhe mori kontrollin e bregdetit jemenas të Detit të Kuq. Askush nuk mundi ose nuk deshi ta ndalte.
Nga Vivian Nereim, Saeed Al-Batati dhe Shuaib Almosawa
Hartat: Samuel Granados
Vivian Nereim raportoi nga Riadi, në Arabinë Saudite; Saeed Al-Batati nga Al-Mukalla, në Jemen; dhe Shuaib Almosawa nga Sana, në Jemen.
6 tetor 2026
Në javët përpara se milicia Huthi, e mbështetur nga Irani, të shtrihej përgjatë bregdetit jemenas të Detit të Kuq, duke i detyruar kundërshtarët të tërhiqeshin në panik, një komandant i forcave qeveritare jemenase kërkoi ndihmë.
Për komandantin, gjeneral-lejtnant Tareq Saleh, ishte e qartë se rebelët Huthi donin të pushtonin territorin nën kontrollin e tij për të arritur te ngushtica Bab al-Mandab, një nga rrugët ujore më të rëndësishme në botë.
Sipas tre zyrtarëve jemenas, ai u përpoq të paralajmëronte aleatët e tij të fuqishëm në Arabinë Saudite dhe në Shtetet e Bashkuara. Rreth 10 për qind e tregtisë botërore kalon përmes kësaj ngushtice. Në kushtet e luftës së Shteteve të Bashkuara dhe Izraelit kundër Iranit, të dyja vendet kishin interes të pengonin një milici të lidhur me Iranin të siguronte një pozicion strategjik pranë saj.
Megjithatë, muajin e kaluar, kur rebelët Huthi bënë pikërisht këtë, askush nuk mundi ose nuk deshi t’i ndalte.
Triumfi befasues i milicisë në Bab al-Mandab, i realizuar brenda një nate kaosi dhe paniku, shkaktoi një varg ngjarjesh që e kanë zhytur Jemenin në një luftë me pasoja në shkallë botërore.
Këtë javë, Arabia Saudite nisi një fushatë bombardimesh për të ndihmuar qeverinë jemenase të rimarrë territorin e humbur, me mbështetje nga ushtria amerikane në fushën e zbulimit dhe përcaktimit të objektivave. Deri të martën, forcat aleate të qeverisë pretendonin se kishin shënuar përparime të rëndësishme, duke rrethuar luftëtarët Huthi që mbanin nën kontroll ngushticën.
Megjithatë, mbetet e paqartë nëse do të arrijnë t’i mbajnë pozicionet e fituara dhe, nëse ia dalin, deri ku do të vazhdojnë. Qeveria saudite është zotuar ta ndihmojë qeverinë jemenase t’i “eliminojë” rebelët Huthi. Herën e fundit që mori përsipër këtë mision, një dekadë më parë, ai u shndërrua në një luftë të përgjakshme pa rrugëdalje.
Ky është rrëfimi nga brenda i betejës që rindezi luftën në Jemen dhe i mësimeve të zymta që ajo jep për fazën e ardhshme të luftimeve. Fitorja e rebelëve Huthi më 10 shtator tregoi se si një milici dikur e keqorganizuar është shndërruar në një forcë të fuqishme, të pajisur me teknologji të përparuar. Ajo ishte gjithashtu një disfatë e rëndë për qeverinë jemenase dhe mbështetësit e saj sauditë, duke dëshmuar se nuk ishin në gjendje të luftonin në mënyrë të bashkërenduar dhe se përçarjet e brendshme i kishin dobësuar.
Ky artikull mbështetet në intervista me më shumë se 15 persona që morën pjesë në luftime ose u informuan për atë që ndodhi, përfshirë ushtarë, oficerë jemenas, zyrtarë të qeverisë së Jemenit të njohur ndërkombëtarisht, zyrtarë amerikanë dhe zyrtarë Huthi. Pothuajse të gjithë folën në kushte anonimiteti, ose sepse i druheshin hakmarrjes së rebelëve Huthi apo Arabisë Saudite, ose sepse nuk ishin të autorizuar të diskutonin atë që kishte ndodhur.
Rrëfimet e tyre e bëjnë të qartë se, ndonëse fitorja e rebelëve Huthi muajin e kaluar i befasoi shumë njerëz, ajo ishte e parashikueshme.
Harta e përparimit të rebelëve Huthi
Harta paraqet territorin e kontrolluar nga rebelët Huthi përpara ofensivës, përparimin e tyre drejt bregdetit dhe tërheqjen e forcave qeveritare drejt Adenit. Në të shënohen Haysi, Taizi, Kadaha, Mokha, Jemeni, ngushtica Bab al-Mandab, Gjiri i Adenit dhe Xhibuti.
Rebelët Huthi pushtojnë qytetin kyç portual më 9 shtator dhe, pak më pas, marrin një ishull strategjik.
Burimet e hartës: forcat Huthi dhe forcat jemenase; Instituti për Studimin e Luftës dhe Projekti i Kërcënimeve Kritike pranë Institutit Amerikan të Sipërmarrjes, për zonat e kontrolluara nga rebelët Huthi. The New York Times.
Për muaj me radhë, ushtria dhe agjencitë amerikane të zbulimit e kishin paralajmëruar Arabinë Saudite për kërcënimin e ripërtërirë nga rebelët Huthi dhe u kishin kërkuar zyrtarëve sauditë të bashkonin forcat e përçara të qeverisë jemenase, sipas dy zyrtarëve të lartë amerikanë dhe një ish-zyrtari të lartë amerikan.
Përpara disfatës, gjenerali Saleh kishte kontaktuar zyrtarë sauditë dhe amerikanë, duke kërkuar më shumë mbështetje për të frenuar rebelët Huthi, sipas një zyrtari të qeverisë jemenase dhe dy oficerëve të lartë jemenas. Oficerët thanë se ai u kishte kërkuar sauditëve mbulim ajror dhe amerikanëve bllokimin elektronik të komunikimeve të rebelëve Huthi. Gjenerali Saleh mori pak ndihmë nga secili prej dy vendeve, thanë tre zyrtarët. Madje, edhe disa pjesëtarë të qeverisë së tij dukeshin pak të prirur të ndërhynin.
Zyrtarët amerikanë ofruan ndihmë në planifikim dhe në informacionet e zbulimit, përfshirë të dhëna mbi lëvizjet e forcave Huthi, por theksuan se mbështetja e tyre ishte e kufizuar dhe nuk do të përfshinte sulme ajrore, thanë zyrtarët aktualë dhe ish-zyrtari amerikan.
Mbetet e paqartë pse Arabia Saudite, e pajisur me avionë luftarakë dhe bomba amerikane, nuk ndërhyri vetë më fuqishëm. Qeveria saudite nuk iu përgjigj një kërkese për koment. As Shtëpia e Bardhë nuk u përgjigj.
Rebelët Huthi, të cilët i mbijetuan një fushate bombardimesh amerikane vitin e kaluar, tërhoqën vëmendjen ndërkombëtare gjatë luftës në Gazë duke lëshuar raketa dhe dronë kundër Izraelit dhe anijeve në Detin e Kuq. Kontrolli i territorit përgjatë Bab al-Mandabit do t’ia lehtësonte edhe më shumë grupit pengimin e lundrimit tregtar, thonë analistët jemenas.
Nëse një fushatë ushtarake e huaj do të mund ta kishte frenuar milicinë, mbetet një çështje e hapur. Mohammed al-Bukhaiti, një zyrtar politik Huthi, ia atribuoi fitoren përparimit që grupi kishte bërë në zhvillimin e aftësive ushtarake gjatë viteve të luftës. Rebelët Huthi po luftojnë “për ta çliruar Jemenin nga pushtimi”, tha ai, duke i cilësuar kundërshtarët e tyre si “mercenarë” të Arabisë Saudite.
Dy ushtarë të forcave qeveritare jemenase, të intervistuar nga The New York Times, thanë se në fund fajësonin drejtuesit e tyre të paaftë për disfatën.
Sipas njërit prej bashkëluftëtarëve të tyre, gjithçka u shemb pak pas perëndimit të diellit më 9 shtator.
Ai kujtoi se ndodhej me ushtarë të tjerë jashtë Mokhës, një qytet historik portual pranë Bab al-Mandabit, kur morën njoftime se luftëtarët Huthi po përparonin nga disa drejtime. Papritur, komunikimet e tyre u ndërprenë, tha ai, duke ua shkëputur lidhjen me njësitë e tjera. Pastaj dëgjuan britma.
“Tërhiquni! Tërhiquni! Tërhiquni!”, kujtonte ai thirrjet e bashkëluftëtarëve. “Rebelët Huthi kanë mbërritur!”
U kthyen dhe ia mbathën për të shpëtuar jetën.
Rebelët në ngritje
Pushtimi i fundit nga rebelët Huthi e fsheh fillesën e tyre shumë më modeste. Grupi nisi në vitet 1990 si një lëvizje fetare e përqendruar te zajdizmi, një degë e islamit shiit. Drejtuesit e tij më vonë nisën një rebelim të armatosur kundër qeverisë së Jemenit, duke thënë se luftonin korrupsionin dhe ndikimin e huaj.
Studiuesit debatojnë se kur Irani filloi t’i mbështeste, por me kalimin e kohës rebelët Huthi u bënë një aleat kyç i tij.
Në vitin 2014, ata morën kryeqytetin e Jemenit, Sanën, duke shpartalluar forcat qeveritare dhe duke nisur një luftë civile. Arabia Saudite dhe Emiratet e Bashkuara Arabe filluan një fushatë ushtarake shkatërrimtare për ta rikthyer qeverinë në pushtet. Qindra mijëra njerëz vdiqën nga dhuna, uria dhe sëmundjet. Rebelët Huthi mbijetuan, duke konsoliduar sundimin e tyre mbi Jemenin verior.
Pas armëpushimit të vitit 2022, rebelët Huthi e shfrytëzuan qetësimin e luftimeve për t’u bërë më të fortë dhe më të pavarur, duke zgjeruar arsenalin e tyre, thonë analistët.
Qeveria jemenase nuk bëri të njëjtën gjë. Gjatë luftës, ajo ishte bërë gjithnjë e më e përçarë dhe e dobët, e varur nga mbështetësit e saj sauditë dhe emiratas, të cilët shpesh ishin në mosmarrëveshje me njëri-tjetrin.
“Qeveria jemenase, në këtë pikë, është në thelb një trillim”, tha Gregory Johnsen, studiues i jashtëm pranë Institutit të Shteteve Arabe të Gjirit në Uashington. “Ata kalojnë më shumë kohë duke luftuar njëri-tjetrin sesa rebelët Huthi.”
Një nga figurat kyçe të kësaj qeverie ishte gjenerali Saleh. Nipi i ish-udhëheqësit autoritar të Jemenit kishte krijuar shumë armiq ndër vite, teksa kalonte nga një aleancë në tjetrën: fillimisht u rreshtua me rebelët Huthi, pastaj iu bashkua qeverisë.
Në Mokha, me mbështetjen e Emirateve, ai krijoi formacionin e tij të armatosur. Ushtarët e tij, rreth 50.000, shërbenin si pengesë ndaj përparimit të rebelëve Huthi drejt jugut, në drejtim të Bab al-Mandabit. Pastaj, në janar, Emiratet u tërhoqën nga Jemeni, mes një përplasjeje me Arabinë Saudite. Zyrtarët sauditë konsoliduan kontrollin mbi formacionet e shumta të qeverisë. Edhe një herë, gjenerali Saleh u gjend me një mbështetës të ri: Arabinë Saudite.
Nis ofensiva
Kur Shtetet e Bashkuara dhe Izraeli sulmuan Iranin në shkurt, rebelët Huthi fillimisht dukeshin të gatshëm të qëndronin jashtë luftës. Por, prapa skenës, armëpushimi në Jemen ishte shndërruar në një ngërç të brishtë.
Bisedimet për një marrëveshje afatgjatë paqeje, prej së cilës rebelët Huthi shpresonin të fitonin më shumë pushtet dhe qasje në të ardhurat nga nafta, kishin ngecur. Varfëria në territorin e tyre ishte e skajshme, duke e vënë grupin nën trysni. Ata fajësonin Arabinë Saudite dhe kundërshtonin ashpër kufizimet saudite mbi hapësirën ajrore jemenase.
Këto tensione arritën kulmin në korrik. Rebelët Huthi e akuzuan Arabinë Saudite se kishte bombarduar aeroportin e Sanës për të penguar uljen e një avioni iranian. Ata shpallën një bllokadë ndaj transportit detar saudit në Detin e Kuq, i cili gjatë luftës me Iranin ishte bërë një rrugë vendimtare për eksportet e naftës. Lëshuan raketa dhe dronë drejt Arabisë Saudite, ndërsa mbretëria ndërmori sulme ajrore në Jemen.
Ky përshkallëzim përputhej me interesat e Iranit, ku zyrtarët po përpiqeshin ta zgjeronin luftën me Shtetet e Bashkuara, duke ia rritur kostot presidentit Trump.
Ndërsa rebelët Huthi ushtronin trysni mbi tregjet e naftës, disa zyrtarë të qeverisë jemenase panë një mundësi për të kërkuar mbështetje të huaj për të luftuar kundër tyre.
Përleshjet u rindezën brenda Jemenit dhe zyrtarët Huthi e akuzuan Arabinë Saudite dhe aleatët e saj jemenas se po përgatitnin një ofensivë të re kundër tyre. Në heshtje, milicia përgatiti planet e veta.
Harta e ofensivës drejt bregdetit
Harta shënon territorin e kontrolluar nga rebelët Huthi përpara ofensivës dhe përparimin e tyre, si dhe Haysin, ishujt Hanish, Taizin, kampin Khaled, Kadahan, Mokhën, Dhubabin, ishullin Perim, Detin e Kuq, Jemenin, Eritrenë, ngushticën Bab al-Mandab, Gjirin e Adenit dhe Xhibutin. Shkalla e hartës është 12,5 milje.
Sulmet e para synonin marrjen nën kontroll të zonave kyçe malore. Pushtimi i kampit kryesor i la të ekspozuar kundërshtarët në fushën poshtë tij. Marrja e Mokhës i shtyu kundërshtarët drejt jugut. Pushtimi i ishullit Perim u dha rebelëve Huthi kontrollin efektiv të ngushticës.
Burimet e hartës: forcat Huthi dhe forcat jemenase; Instituti për Studimin e Luftës dhe Projekti i Kërcënimeve Kritike pranë Institutit Amerikan të Sipërmarrjes, për zonat e kontrolluara nga rebelët Huthi. The New York Times.
Më 9 gusht, rebelët Huthi nisën sulme të dendura me raketa dhe dronë mbi Mokhën, duke dëmtuar portin dhe duke synuar t’i ndërprisnin qytetit furnizimin nga deti, sipas dy oficerëve jemenas.
Pastaj, më 3 shtator, rebelët Huthi nisën një ofensivë të madhe tokësore.
Milicia dërgoi në betejë afro 80.000 luftëtarë, të mbështetur nga këshilltarë iranianë, sipas deklaratave të forcave të gjeneralit Saleh. The Times nuk arriti t’i verifikonte këto pretendime, ndërsa al-Bukhaiti, zyrtari Huthi, e hodhi poshtë akuzën për mbështetje iraniane.
Një nga vendet e para ku rebelët Huthi çanë mbrojtjen e qeverisë ishte një zonë malore e quajtur Kadaha.
Territori ishte i ndarë mes forcave të gjeneralit Saleh dhe një formacioni tjetër, sipas katër zyrtarëve qeveritarë dhe ushtarakë jemenas. Komandantët e dy forcave nuk i besonin njëri-tjetrit dhe nuk arrinin të bashkëpunonin në mënyrë efektive, thanë ata. Rebelët Huthi e shfrytëzuan këtë për të marrë Kadahan dhe për të lëvizur drejt perëndimit, në drejtim të bregdetit.
Përparimi drejt bregdetit
Një video 39-minutëshe e publikuar nga rebelët Huthi, për të cilën ata thanë se ishte filmuar gjatë luftimeve për kontrollin e bregdetit të Detit të Kuq, i tregon luftëtarët e tyre duke ngjitur në këmbë male të thepisura dhe duke valëvitur armët me ngazëllim. Videoja, të cilën The Times nuk arriti ta verifikonte në mënyrë të pavarur, tregon gjithashtu trupa të pajetë të shtrirë brenda automjeteve, që duket se u përkasin luftëtarëve të forcave qeveritare jemenase. Në fund, një luftëtar Huthi pa dhëmbë zotohet ta “ndjekë armikun deri në strofkat e tij”.
Për më shumë se pesë ditë, forcat qeveritare e frenuan milicinë, duke luftuar në malet mbi Mokha. Përfundimisht, rebelët Huthi arritën të përparonin me një valë sulmesh me raketa, dronë dhe zjarr artilerie. Arabia Saudite kreu vetëm pak sulme ajrore në ndihmë të aleatëve të saj jemenas, sipas dy oficerëve jemenas.
Mbrëmjen e 9 shtatorit dhe gjatë orëve deri mëngjesin pasues, forcat qeveritare u shembën. Mes konfuzionit, ato u tërhoqën me shpejtësi dhe në mënyrë të çorganizuar. Rebelët Huthi pushtuan një kamp të rëndësishëm ushtarak rrëzë maleve, në lindje të Mokhës, duke i lënë kundërshtarët e tyre në fushën bregdetare të ekspozuar dhe të cenueshëm.
Në vend që të riorganizoheshin, ushtarët e qeverisë u tërhoqën deri në qytetin jugor të Adenit, duke ua lënë rebelëve Huthi të gjithë bregdetin e Detit të Kuq, përfshirë një ishull brenda ngushticës Bab al-Mandab.
Brenda natës, qeveria jemenase kishte humbur rreth 1.800 milje katrore territor. Të paktën 500 luftëtarë të gjeneralit Saleh u vranë dhe më shumë se 1.500 u plagosën, sipas një deklarate të formacionit të tij. Numri i të vrarëve nga radhët e rebelëve Huthi nuk dihet.
Një luftëtar i forcave qeveritare përshkroi se, pasi iu dha urdhri të tërhiqej, fshehu çdo shenjë që tregonte se ishte ushtar, duke e hedhur pushkën në një luginë. Më pas shkoi në shtëpi dhe i dha familjes 15 minuta kohë për t’u larguar, duke u thënë se ishte çështje jete a vdekjeje.
Rrugës, panë mjetet e blinduara të qeverisë duke u larguar nga fusha e betejës, tha ai, “duke na kaluar pranë me shpejtësinë e plumbave”.
Të shpërndarë dhe të plagosur
Pak pasi ra Mokha, gjenerali Saleh dhe disa prej bashkëluftëtarëve të tij fluturuan drejt kryeqytetit saudit, Riadit, sipas njërit prej zyrtarëve të qeverisë jemenase dhe dy prej oficerëve.
Atje u vendosën në një hotel me pesë yje, ku muzikë e lehtë jehonte në hollin e stërmadh dhe kamerieret shërbenin çaj me ëmbëlsira madeleine.
Njëri nga oficerët, i afërt me gjeneralin Saleh, i tha një gazetari të The Times se tani ishte përqendruar në riorganizimin e forcave të tij dhe në trajtimin e të plagosurve.
Në fund do të ketë një hetim për atë që shkoi keq, tha ai.
Në Jemen, ushtarët e gjeneralit Saleh janë shpërndarë. Disa mbetën të bllokuar jashtë Adenit, pasi luftëtarë të formacioneve të tjera, që supozohej të ishin aleatët e tyre, ua ndaluan hyrjen në qytet, sipas oficerit të afërt me gjeneralin Saleh dhe një ushtari tjetër. Duke folur në telefon nga kampi i tyre i improvizuar, ai ushtar tha se kishin kaluar ditë të tëra pa ushqim.
Në deklarata publike, rebelët Huthi u përpoqën ta siguronin bashkësinë ndërkombëtare se nuk përbënin kërcënim për sigurinë detare, por vetëm për Arabinë Saudite, një nga eksportuesit më të mëdhenj të naftës në botë.
Ndërsa çmimet e naftës kaluan mbi 100 dollarë për fuçi, rebelët Huthi nisën përpjekjet për ta zgjeruar më tej territorin e tyre, duke premtuar se do ta “çlironin” të gjithë Jemenin.
Të dielën, udhëheqësi i qeverisë jemenase, Rashad al-Alimi, shpalli luftë të përgjithshme kundër milicisë. Synimi i qeverisë, tha ai, është të rimarrë të gjithë territorin e humbur në favor të rebelëve Huthi gjatë 12 viteve të fundit.
Për civilët jemenas, të cilët tashmë përballen me varfëri të skajshme dhe uri, rikthimi i luftës paralajmëron vuajtje edhe më të mëdha. Më shumë se 180.000 njerëz janë zhvendosur gjatë javëve të fundit, shpesh duke u ngjeshur në kamionçina dhe motoçikleta në përpjekje për t’u larguar me nxitim.
“Ai çast dukej si dita e gjykimit, me secilin që mendonte vetëm për vete”, tha Hassan Sughair, një civil që u largua nga një qytezë pranë Mokhës. “As nuk u thamë lamtumirë fqinjëve tanë dhe nuk e dimë çfarë u ka ndodhur.”
Në raportim kontribuuan Mohammed Ali Kalfood nga Hudajda, në Jemen; Eric Schmitt nga Uashingtoni; dhe Aric Toler nga Kansas City./The New York Times
