Disa të vërteta nuk është mirë të thuhen. Shefi i Shtabit të Përgjithshëm të Forcave të Armatosura franceze, gjenerali Fabien Mandon, e përjetoi këtë në mënyrë të dhimbshme të enjten, më 8 tetor. Gjatë një seance dëgjimore para deputetëve të Komisionit të Mbrojtjes, gjenerali hodhi një bombë lidhur me tankun franko-gjerman të së ardhmes MGCS (Main Ground Combat System): “Fatkeqësisht, gjermanët kanë vendosur të largohen nga projekti”.
Befasi në Pallatin Élysée dhe në Ministrinë e Forcave të Armatosura, pikërisht në kohën kur Emmanuel Macron po priste në Paris presidentin federal gjerman Frank-Walter Steinmeier për një vizitë shtetërore tepër solemne! Në fund të mbrëmjes, një komunikatë e Shtabit të Përgjithshëm të Forcave të Armatosura u përpoq të riparonte dëmet e këtij dështimi të ri në komunikim nga ana e gjeneralit Mandon, duke siguruar se “ky program po vazhdon dhe ruan një rëndësi të madhe”.
Natyrisht, ky është një pohim sa për sy e faqe, sepse askush nuk vë më bast për të ardhmen e MGCS-së, edhe pse të premten ministrja franceze e Forcave të Armatosura, Catherine Vautrin, dhe homologu i saj gjerman Boris Pistorius siguruan se programi “nuk ka përfunduar”, duke këmbëngulur te komponentët teknologjikë të përbashkët — lidhshmëria, luftimi bashkëpunues, automatizimi dhe robotika.
“Është e pamundur të bashkëpunohet me gjermanët”
Mbetet për t’u parë se kur dhe nga kush do të nënshkruhet certifikata e vdekjes së këtij projekti për tank, i nisur më 2017, në të njëjtën kohë me SCAF-in (Système de combat aérien du futur — Sistemi i Luftimit Ajror të së Ardhmes), i cili u varros në qershor. Gjenerali Mandon tha me zë të lartë atë që të gjithë e mendojnë në heshtje. Në majën e hierarkisë ushtarake franceze vlerësohet se tashmë është “e pamundur të bashkëpunohet me gjermanët”, të cilët, sipas disave, do të ishin “të shtyrë nga një frymë hakmarrjeje”. Deri këtu kanë arritur gjërat!
Në të vërtetë, gjithçka po shkon keq. Pas ndalimit të SCAF-it, braktisja e MGCS-së do të ishte gozhda e fundit në arkivolin e bashkëpunimit franko-gjerman në fushën e mbrojtjes. Një dështim i plotë për Emmanuel Macronin, i cili e kishte bërë këtë bashkëpunim një përparësi politike. Berlini tashmë është tërhequr nga helikopteri luftarak Tiger — duke sjellë, ndër të tjera, edhe largimin e gjermanëve nga Shkolla Binacionale e Pilotimit në Le Luc, në departamentin Var — nga avioni i patrullimit detar MAWS dhe nga programi hapësinor ushtarak evropian Iris². Nga ana tjetër, Franca nuk iu bashkua European Sky Shield Initiative (ESSI), të udhëhequr nga Gjermania. Sa i përket sistemit të ardhshëm të artilerisë CIF, ai ka rënë në harresë, ndërsa Eurodrone është praktikisht i vdekur…
Mbeten, ende në mënyrë të paqartë, projekti franko-gjerman Jewel (Joint Early Warning for a European Lookout) për paralajmërimin e hershëm dhe zbulimin e lëshimeve të raketave balistike, si dhe iniciativa Elsa (European Long-Range Strike Approach) për goditje precize me rreze të gjatë, në të cilën janë përfshirë gjashtë vende evropiane, ndër to Franca dhe Gjermania. Vetëm dialogu strategjik mes Parisit dhe Berlinit për “parandalimin e avancuar” të propozuar në pranverë nga Emmanuel Macron duket se po ecën mirë mes dy kryeqyteteve.
Kush paguan, urdhëron
Çfarë ka ndodhur që gjërat të arrijnë deri këtu? Në anën franceze ekziston ndjenja se vendi po mbetet prapa financiarisht, ndërkohë që shprehja e vjetër “kush paguan, urdhëron” nuk ka humbur aspak nga aktualiteti i saj. Që nga viti i ardhshëm, buxheti gjerman i mbrojtjes do të jetë më shumë se dyfishi i atij francez: 140 miliardë euro kundrejt 63 miliardëve. Dhe kjo ndodh edhe pse fondet ushtarake franceze, në përgjithësi, po ruhen në një kontekst buxhetor jashtëzakonisht të tensionuar. Franca nuk i ka më mjetet financiare për të ndjekur ritmin e Gjermanisë. Në qarqet e pushtetit në Paris po vihet gjithnjë e më shumë bast te bashkëpunimi me vendet nordike, veçanërisht me Suedinë, në përpjekje për të dalë nga një raport dypalësh gjithnjë e më i pabarabartë me Gjermaninë.
Borxhi francez dhe kursimi gjerman
Mjaft e diskutueshme, ideja tipikisht franceze për një “frymë hakmarrjeje” gjermane i ka rrënjët në njohjen e pamjaftueshme të fqinjit tonë të madh. Për vite me radhë, Berlini akuzohej se ishte një pasagjer pa biletë i mbrojtjes kolektive, me një Bundeswehr në gjendje të mjerueshme dhe me shpenzime ushtarake tepër të ulëta. Gjermania po përpiqet ta korrigjojë këtë që nga viti 2022, por sot të njëjtat zëra shqetësohen nga riarmatimi i saj!
Mbi të gjitha, procesi i vendimmarrjes është rrënjësisht i ndryshëm në të dyja anët e Rinit. Në Paris logjika është: “Unë vendos, ata zbatojnë”. Në Berlin, të gjithë duhet të bien dakord: ministrat mes tyre dhe me kancelarin, partitë e koalicionit qeverisës, qeveria me Bundestagun, shteti federal (Bund) me landet… pa harruar peshën e konsiderueshme të kompanive private të sektorit, mes tyre edhe Rheinmetall-i jashtëzakonisht i fuqishëm.
Po ashtu, në Francë nuk kuptohet sa duhet humbja e besimit të Gjermanisë ndaj saj. Kjo lidhet kryesisht me gjendjen katastrofike të financave publike franceze dhe me paaftësinë për të ndërmarrë reforma strukturore, përfshirë reformën e pensioneve. Brenda Bashkimit Evropian, Gjermania është vënë në krye të vendeve “kursimtare” dhe përplaset hapur me Francën për çështjen e borxhit dhe për buxhetin e ardhshëm. Pa llogaritur pasigurinë që një fitore e mundshme e Marine Le Pen do të krijonte në marrëdhëniet mes dy vendeve — një skenar i zi për drejtuesit në anën tjetër të Rinit, të cilët vetë përballen me forcimin e AfD-së së ekstremit të djathtë.
Megjithatë, Gjermania nuk po vepron e vetme në Evropë, por tundohet gjithnjë e më shumë të ecë pa Francën. Kjo shihet, për shembull, në fushën hapësinore, ku ajo po luan kartën e saj dhe nuk dëshiron më të jetë junior partner. Në fushën ushtarake, ajo pajiset nga Shtetet e Bashkuara kur e konsideron të nevojshme, me raketa Patriot ose avionë luftarakë F-35. Në mesin e shtatorit, ministri i Mbrojtjes Boris Pistorius shkoi madje në Teksas për ceremoninë madhështore të dorëzimit të F-35 të parë të Luftwaffe-s.
Një tank për çfarë nevojash?
Për çfarë duhet një tank franko-gjerman i së ardhmes? Nevojat e dy vendeve nuk janë të njëjta. Francës do t’i duhet të zëvendësojë tanket e saj Leclerc duke nisur nga viti 2038, ndërkohë që linja e prodhimit në Roanne është mbyllur që prej vitit 2008. Në letër, MGCS-ja nuk pritet të hyjë në përdorim para fundit të viteve 2040…
Gjermania nuk ka nxitim: tanket e saj Leopard 2, ndonëse më të vjetër, janë modernizuar vazhdimisht — një version i ri, i quajtur 2A8, ende nuk ka hyrë në shërbim, ndërkohë që industria po punon tashmë për një Leopard 3 të ardhshëm.
Gjermanët mbështeten në suksesin tregtar të Leopard 2, me më shumë se 3.500 tanke të prodhuara për 23 vende dhe me një portofol porosish prej 350 tankesh të modelit Leopard 2A8! Përballë tij, Leclerc duket modest: megjithëse një arritje teknike, ai ka gjetur vetëm një klient për eksport — dhe madje me humbje financiare: Emiratet e Bashkuara Arabe.
Ekziston edhe një divergjencë teknike: gjermanët duan një tank shumë të rëndë, ndërsa francezët një më të lehtë. Edhe pse të dyja vendet pajtohen për nevojën e një topi me kalibër më të madh se ai aktual prej 120 mm, francezët e KNDS-së po zhvillojnë një top 140 mm, ndërsa gjermanët mjaftohen me 130 mm.
Mosmarrëveshje industriale
As mes kompanive nuk po shkon mirë ndarja e punës, e cila në parim duhet të jetë e barabartë mes dy vendeve. Por në njërën anë janë dy kompani gjermane — Krauss-Maffei Wegmann (KMW) dhe Rheinmetall — ndërsa në anën tjetër vetëm një franceze, ish-Nexter-i, tashmë KNDS France. Dhe, për t’i komplikuar edhe më shumë gjërat, KMW dhe Nexter janë bashkuar brenda KNDS-së… Askush nuk e kupton më qartë se kush bën çfarë.
I konceptuar që në fillim nga politikanët si ekuivalenti tokësor i SCAF-it, MGCS-ja ka shumë pak gjasa t’i mbijetojë braktisjes së këtij të fundit. Faji i vetëm i gjeneralit Mandon ishte se e tha këtë me zë të lartë — dhe se ia atribuoi vetëm Gjermanisë përgjegjësinë për një dështim të përbashkët. (L’Express)
