Tërmeti që goditi Panamanë më 9 tetor 2026 shkaktoi dëmtime në disa provinca, shembje të pjesshme ndërtesash, evakuime masive dhe ndërprerje të përkohshme të transportit dhe mësimit. Instituti i Gjeoshkencave i Panamasë raportoi magnitudë 7.2, ndërsa Shërbimi Gjeologjik i Shteteve të Bashkuara (USGS) publikoi një vlerësim më të lartë. Autoritetet aktivizuan protokollet e emergjencës dhe nisën inspektimet për të përcaktuar përmasat e dëmeve.
Një tërmet i fuqishëm goditi Panamanë të premten, më 9 tetor 2026, në orën 12:56 sipas kohës lokale (19:56 sipas kohës së Maqedonisë së Veriut), duke shkaktuar dëmtime të konsiderueshme në ndërtesa, objekte fetare dhe infrastrukturën rrugore. Lëkundjet u ndien në pjesën më të madhe të vendit dhe detyruan mijëra njerëz të dilnin nga banesat, shkollat, zyrat, spitalet dhe qendrat tregtare.
Sipas raportit të rishikuar të Institutit të Gjeoshkencave të Universitetit të Panamasë, tërmeti kishte magnitudë 7.2, me epiqendër 39 kilometra në veriperëndim të Tonosí-t, në provincën Los Santos, dhe thellësi 4 kilometra.
Ndërkohë, Shërbimi Gjeologjik i Shteteve të Bashkuara (USGS) e vlerësoi magnitudën më të lartë. Në regjistrimin e tij të rishikuar, tërmeti paraqitet me magnitudë 7.6, thellësi 10 kilometra dhe epiqendër rreth 10 kilometra në perëndim-jugperëndim të Pitaloza Arriba-s, në Panama. Agjencia ndërkombëtare e lajmeve EFE raportoi gjithashtu një vlerësim prej 7.7, çka pasqyron përditësimet e njëpasnjëshme të të dhënave sizmologjike.
Këto janë vlerësime të institucioneve të ndryshme për të njëjtin tërmet, jo tërmete të ndara. Diferencat lidhen me analizat dhe metodat e përcaktimit të parametrave sizmikë.
Mbi 80 pasgoditje, disa me magnitudë të lartë
Pas tërmetit kryesor, aktiviteti sizmik vazhdoi me një numër të madh pasgoditjesh, duke shtuar shqetësimin e popullsisë dhe vështirësuar vlerësimin e sigurisë së ndërtesave të dëmtuara.
Instituti i Gjeoshkencave regjistroi rreth 10 pasgoditje vetëm në minutat e para. Deri në orën 13:30, numri i tyre kishte arritur rreth 13, ndërsa ndër lëkundjet më të forta të raportuara në fazën fillestare ishin ato me magnitudë 6.0 dhe 6.4.
Deri pas orës 16:20, sipas raportimeve të gazetës panameze La Prensa, ishin regjistruar mbi 80 pasgoditje. Njëra prej tyre u raportua me magnitudë 6.9.
Të dhënat e USGS-së dokumentojnë gjithashtu lëkundje pasuese me magnitudë 5.5 në orën 13:22 dhe 5.8 në orën 13:37, sipas kohës lokale. Madhësia dhe numri i pasgoditjeve mund të ndryshojnë pas rishikimit të regjistrimeve sizmologjike.
Penonomé ndër zonat më të dëmtuara
Një nga qytetet ku u raportuan dëmet më të dukshme ishte Penonomé, në provincën Coclé.
Sipas raportimeve të TVN Noticias, La Prensa, Panamá América dhe La Estrella de Panamá, tërmeti shkaktoi dëmtime të rënda në Hotel Dos Continentes, në Katedralen San Juan Bautista dhe në ndërtesën e administratës provinciale.
Në kompleksin e Hotel Dos Continentes u raportua shembja e një pjese të strukturës. Pamjet e publikuara nga mediat vendase treguan dëmtime të konsiderueshme, ndërsa autoritetet nisën verifikimin e qëndrueshmërisë së objektit.
Katedralja San Juan Bautista pësoi dëmtime të rënda, përfshirë rrëzimin e një pjese të kullës. Dëmtime u raportuan edhe në ndërtesën e qeverisë provinciale.
Institucionet e emergjencës u kërkuan banorëve të qëndronin larg ndërtesave të dëmtuara, për shkak të rrezikut të shembjeve të mëtejshme gjatë pasgoditjeve.
Dëmtime në Veraguas, Los Santos dhe Herrera
Në provincën Veraguas, tërmeti shkaktoi dëmtime në Katedralen e Santiago-s dhe në ndërtesën komunale të qytetit, ku ndodhen edhe zyra të Bankës Kombëtare të Panamasë.
TVN Noticias raportoi se pjesë të strukturës së katedrales u shkëputën, ndërsa në ndërtesën komunale pati dëmtime të konsiderueshme në fasadë, në pjesën e sipërme dhe në çati, përfshirë një shembje të pjesshme.
Në Atalaya, po në provincën Veraguas, u dëmtua kulla e Bazilikës së Vogël, ndërsa dëmtime u raportuan edhe në stacionin e zjarrfikësve të Soná-s dhe në Poliklinikën Horacio Díaz Gómez.
Një tjetër problem serioz u regjistrua në infrastrukturën rrugore. Rruga drejt Torio-s, në distriktin Mariato, pësoi çarje dhe dëmtime në disa segmente. Në zonën jugore të Mariato-s, pranë kufirit mes provincave Veraguas dhe Los Santos, u raportuan pengesa të konsiderueshme në qarkullim, pasi një pjesë e rrugës ishte çarë.
Në qytetin Santiago u raportuan gjithashtu dëmtime në terminalin e transportit të udhëtarëve.
Në provincën Los Santos, Kisha historike San Atanasio pësoi dëmtime në kambanore. Raportimet nga vendngjarja përshkruan çarje dhe shembje të pjesëve të strukturës së saj.
Në objekte të tjera tregtare dhe private u regjistruan dëmtime të çative dhe mureve.
Në provincën Herrera, mediat raportuan dëmtime në ndërtesa, ndërsa ekipet e emergjencës vijuan inspektimet për të përcaktuar gjendjen e objekteve.
Raportime për persona të bllokuar në Playa Venao
Në Playa Venao, në provincën Los Santos, u raportuan dëmtime në hostelin El Sitio.
Pamjet e shpërndara pas tërmetit treguan pjesë të dëmtuara të strukturës, ndërsa banorë të zonës pretenduan se mund të kishte persona të bllokuar.
Megjithatë, këto pretendime nuk duhen trajtuar si të konfirmuara pa një njoftim nga institucionet e emergjencës.
Edhe për Hotel Dos Continentes në Penonomé, raportimet e para nuk përcaktonin nëse kishte persona nën rrënoja. Autoritetet vazhduan verifikimet e situatës.
Paralajmërimi për cunami dhe anulimi i alarmit
Tërmeti shkaktoi shqetësim edhe për mundësinë e krijimit të një cunami në brigjet e Oqeanit Paqësor.
Sistemi amerikan i paralajmërimit për cunami lëshoi fillimisht njoftime për rrezikun e mundshëm të valëve të rrezikshme në brigjet e Panamasë, Kolumbisë, Kosta Rikës, Ekuadorit, Perusë, Nikaraguas, Guatemalës, El Salvadorit dhe Meksikës.
Paralajmërimi përfshiu edhe Havajin, ku autoritetet amerikane ndoqën zhvillimin e situatës.
Megjithatë, alarmet u anuluan më vonë. Në një përditësim të publikuar më 9 tetor, në orën 19:40 UTC, sistemi amerikan njoftoi se nuk kishte më paralajmërim, këshillim apo kërcënim aktiv për cunami.
Associated Press raportoi se ishin vërejtur vetëm ngritje të vogla të nivelit të detit në disa zona bregdetare, pa raportime për valë shkatërruese.
Sistemi Global i Alarmit dhe Koordinimit për Fatkeqësitë (GDACS), i mbështetur nga Kombet e Bashkuara dhe Komisioni Evropian, e klasifikoi tërmetin në nivelin portokalli të ndikimit humanitar. Në vlerësimin e tij u përdor magnituda 7.7 dhe thellësia 12.6 kilometra.
Vlerësimi i GDACS-së është një tregues paraprak i rrezikut dhe i ekspozimit të popullsisë, jo një bilanc i dëmeve apo viktimave të konfirmuara.
Panik dhe evakuime masive në kryeqytet
Lëkundjet u ndien fuqishëm edhe në kryeqytetin Panama City, megjithëse epiqendra ndodhej në pjesën jugore të vendit.
Në lagjet Don Bosco, Costa del Este, Pueblo Nuevo, San Miguelito dhe San Francisco, njerëzit dolën nga banesat dhe ndërtesat e punës, ndërsa shumë prej tyre qëndruan në hapësira të hapura për më shumë se një orë.
Në Calle 50, Paitilla dhe zona të tjera tregtare u raportua thyerja dhe rënia e xhamave nga disa ndërtesa.
TVN Noticias publikoi dëshmi të banorëve që përshkruan momentet e frikës dhe përpjekjet për të evakuuar familjarët.
Në rrugë, parkingje dhe parqe u mblodhën qytetarë që kishin braktisur ndërtesat nga frika e pasgoditjeve.
Lëkundjet u ndien gjithashtu në provincat Chiriquí, Coclé dhe Veraguas, si dhe në pjesë të Kosta Rikës, përfshirë kryeqytetin San José.
Pezullohen mësimet, mbyllen zyrat publike dhe aeroporti
Pas tërmetit, autoritetet panameze vendosën një sërë masash parandaluese.
Ministria e Arsimit pezulloi mësimin në turnin e pasdites në të gjithë territorin e vendit dhe mbylli zyrat e saj administrative.
Universiteti i Panamasë ndërpreu mësimin dhe aktivitetet administrative për të mbrojtur studentët, pedagogët dhe punonjësit.
Edhe Universiteti Teknologjik i Panamasë pezulloi mësimin e pasdites.
Presidenti José Raúl Mulino urdhëroi mbylljen e zyrave publike, duke u mundësuar punonjësve të ktheheshin pranë familjeve.
Aeroporti Ndërkombëtar Tocumen pezulloi përkohësisht operacionet ajrore dhe aktivizoi procedurat e evakuimit dhe të kontrollit të sigurisë.
Autoritetet aeroportuale njoftuan se veprimtaria do të rifillonte pasi të verifikohej siguria e terminalit dhe e shërbimit të kullës së kontrollit. Sipas raportimeve fillestare, në aeroport nuk kishte persona të lënduar apo dëmtime strukturore të dukshme.
Metroja e Panamasë pezulloi përkohësisht qarkullimin në linjat 1 dhe 2, ndërsa në kryeqytet u krijuan bllokime të mëdha të trafikut për shkak të largimit të njëkohshëm të mijëra punonjësve drejt banesave.
Në Zonën e Lirë të Colón-it, autoritetet u kërkuan kompanive dhe vizitorëve të pezullonin përkohësisht veprimtarinë tregtare dhe të evakuonin objektet.
Edhe Organi Gjyqësor urdhëroi pezullimin e afateve procedurale dhe të seancave gjyqësore.
Ndërprerje të energjisë elektrike dhe probleme me furnizimin me ujë
Tërmeti ndikoi edhe në shërbimet bazë.
Sipas raportimeve ndërkombëtare, ndërprerje të energjisë elektrike u regjistruan në gjashtë nga dhjetë provincat e Panamasë.
Instituti Kombëtar i Ujësjellësit dhe Kanalizimeve (IDAAN) njoftoi se impianti i trajtimit të ujit në Chilibre po funksiononte me vetëm 20 për qind të kapacitetit.
Kjo situatë shkaktoi çrregullime në furnizimin me ujë të pijshëm, ndërsa institucionet përkatëse vijuan kontrollet për të përcaktuar gjendjen e sistemeve të furnizimit.
Kanali i Panamasë vazhdon operacionet normalisht
Pavarësisht fuqisë së tërmetit dhe dëmeve të raportuara në zona të ndryshme, Kanali i Panamasë nuk ndërpreu veprimtarinë.
Autoriteti i Kanalit të Panamasë (ACP) njoftoi se transporti i anijeve po vazhdonte normalisht dhe se ishin aktivizuar protokollet përkatëse të emergjencës.
Ekipet teknike nisën inspektime parandaluese në strukturat e kanalit për të identifikuar çdo dëmtim të mundshëm.
Autoriteti hodhi poshtë edhe pretendimet që qarkulluan për dëmtime të portave të sistemit të ekluzave Agua Clara, në sektorin e Atlantikut.
Sipas ACP-së, përparësi mbetej siguria e punonjësve, anijeve, ekuipazheve dhe komuniteteve pranë kanalit.
Ky informacion u konfirmua edhe nga agjencitë ndërkombëtare Reuters dhe Associated Press.
Presidenti Mulino aktivizon institucionet e sigurisë
Presidenti i Panamasë, José Raúl Mulino, njoftoi se i kishte kërkuar ministres së Qeverisë, Dinoska Montalvo, dhe institucioneve të sigurisë të raportonin për pasojat e tërmetit.
Ministri i Sigurisë Publike, Frank Ábrego, u bëri thirrje qytetarëve të ruanin qetësinë, të kontrollonin gjendjen e familjarëve dhe të mos pengonin qarkullimin e shërbimeve të emergjencës.
Ai konfirmoi se Policia Kombëtare dhe institucionet e tjera të sigurisë ishin në gatishmëri.
Sistemi Kombëtar i Mbrojtjes Civile (Sinaproc) aktivizoi monitorimin e situatës në të gjithë vendin dhe nisi mbledhjen e informacioneve për dëmet e mundshme.
Institucioni kërkoi që qytetarët të shmangnin ndërtesat me dëmtime të dukshme, të respektonin udhëzimet e ekipeve të emergjencës dhe të mos shpërndanin informacione të pakonfirmuara.
Bilanci i viktimave dhe të lënduarve
Deri në përditësimet e shqyrtuara të 9 tetorit, nuk kishte një bilanc zyrtar kombëtar të konfirmuar për persona të vdekur ose të lënduar nga tërmeti.
Associated Press dhe Reuters raportuan dëme materiale të konsiderueshme, por pa konfirmuar viktima në informacionet e tyre fillestare.
Fondi i Sigurimeve Shoqërore i Panamasë (Caja de Seguro Social – CSS) njoftoi se në objektet e tij shëndetësore nuk ishin regjistruar pacientë, përdorues të shërbimeve apo punonjës të lënduar nga tërmeti.
Megjithatë, institucioni raportoi dëmtime të mundshme në disa struktura shëndetësore, për të cilat filluan inspektimet teknike.
Mungesa e një bilanci të konfirmuar nuk përjashton mundësinë e raportimeve të mëvonshme për persona të prekur, sidomos në ndërtesat ku ishin regjistruar shembje.
Panamaja përballet me një nga tërmetet më të fuqishme të rajonit
Panamaja ndodhet në një rajon me aktivitet të konsiderueshëm tektonik, ku ndërveprojnë disa struktura dhe pllaka tektonike të Amerikës Qendrore dhe Paqësorit.
Zona është pjesë e rajonit më të gjerë të njohur si Unaza e Zjarrit e Paqësorit, e karakterizuar nga aktiviteti sizmik dhe vullkanik.
Tërmeti i 9 tetorit ndodhi vetëm tri ditë përpara një stërvitjeje kombëtare të evakuimit që autoritetet panameze kishin planifikuar për të hënën, më 12 tetor.
Sipas Sinaproc-it, stërvitja ishte pjesë e programit kombëtar të përgatitjes për emergjenca dhe synonte të testonte aftësinë e institucioneve, komuniteteve, shkollave dhe bizneseve për t’iu përgjigjur fatkeqësive natyrore.
Situata dhe çështjet që mbeten të hapura
Pas tërmetit të 9 tetorit, prioritetet kryesore të autoriteteve mbeten verifikimi i sigurisë së ndërtesave, përcaktimi i dëmeve në infrastrukturë, kontrolli i objekteve historike dhe fetare, si dhe vlerësimi i gjendjes së rrjeteve të energjisë dhe ujësjellësit.
Vëmendje e veçantë i është kushtuar provincave Coclé, Veraguas, Herrera dhe Los Santos, ku janë raportuar dëmet më të mëdha.
Ndërkohë, institucionet sizmologjike vazhdojnë monitorimin e pasgoditjeve, ndërsa shërbimet e mbrojtjes civile u kërkojnë qytetarëve të respektojnë udhëzimet e sigurisë dhe të mos hyjnë në ndërtesa të dëmtuara pa kryerjen e kontrolleve përkatëse.
Megjithëse alarmet për cunami janë anuluar dhe Kanali i Panamasë vazhdon të funksionojë normalisht, përmasat e plota të dëmeve materiale dhe pasojat e tërmetit mbeten objekt i vlerësimeve institucionale.
(Burimet: La Prensa, TVN Noticias, La Estrella de Panamá, Panamá América, Reuters, Associated Press, EFE, USGS, GDACS, Sistema Nacional de Protección Civil – Sinaproc, Autoridad del Canal de Panamá, U.S. Tsunami Warning System, 9 tetor 2026.)
