Te disa nga të lënduarit në Crans-Montana janë djegur mbi 70 për qind e sipërfaqes së trupit. Lëkura e djegur duhet të zëvendësohet shpejt me të re. Nga vjen ajo?
Kur viktimat e djegieve dërgohen në spital, gjithçka duhet të ndodhë shumë shpejt. Nëse lëkura nuk zëvendësohet menjëherë, rrezikohen infeksione, humbje të lëngjeve, kripërave dhe proteinave, si dhe dhimbje të forta të plagëve. (Foto simbolike)
Në trajtim përdoren teknika të ndryshme, në varësi të shkallës së djegies dhe disponueshmërisë së lëkurës. (Foto simbolike)
Preferohet transplantimi i lëkurës së vetë pacientit ose i qelizave të lëkurës të kultivuara nga lëkura e tij. Nëse këto (ende) nuk janë të disponueshme, zonat e djegura mbulohen me lëkurë donatori, e cila pas 10 deri në 12 ditë refuzohet nga trupi. (Foto simbolike)
Për çfarë bëhet fjalë
Pacientët me djegie të rënda kanë nevojë urgjente për lëkurë të re.
Lëkura vjen nga vetë pacienti ose nga bankat e indeve.
Personat e gjallë nuk mund të dhurojnë lëkurë.
Bankat e lëkurës zakonisht kanë rezerva të mjaftueshme.
Pas katastrofës në Crans-Montana, Zvicra ka kërkuar lëkurë donatori edhe nga jashtë vendit.
Në trajtimin e viktimave me djegie shumë të rënda, çdo sekondë është vendimtare. Kur pjesë të mëdha të lëkurës janë djegur, ajo nuk mund të kryejë më funksionet e saj mbrojtëse (shih më poshtë).
Çfarë funksionesh kryen lëkura jonë
Lëkura e njeriut përbëhet nga disa shtresa. Shtresa e sipërme, epidermisi, ndodhet në pjesën më të jashtme dhe është kryesisht përgjegjëse për krijimin e qelizave të reja të lëkurës. Nën të ndodhen dermisi dhe indi nënlëkuror (subkutisi). Në dermis gjenden receptorë për dhimbjen, presionin, të ftohtin dhe nxehtësinë, enë gjaku dhe limfatike për rregullimin e temperaturës, si dhe shumë qeliza të sistemit imunitar. Indi lidhor i veçantë e mban lëkurën elastike. Subkutisi e lidh lëkurën me indet poshtë saj.
Lëkura mbron nga i ftohti, nxehtësia, rrezatimi, dëmtimet mekanike dhe kimike. Përmes djersitjes, ajo luan një rol të rëndësishëm në rregullimin e temperaturës dhe të ekuilibrit të ujit në trup.
Lëkura e djegur duhet zëvendësuar shpejt
Për të rikthyer funksionet e lëkurës dhe për të shmangur infeksionet, zonat e djegura duhet të mbulohen sa më shpejt me lëkurë të vetë pacientit ose me lëkurë donatori. Duke qenë të vetëdijshëm për këtë, ditët e fundit disa persona kanë dashur të dhurojnë lëkurë, tha Marcel Schlatter, zëdhënës i Spitalit Universitar të Cyrihut (USZ), për “Tages-Anzeiger”. Por kjo nuk është e nevojshme: “Ekzistojnë të ashtuquajturat banka lëkure, të cilat kanë lëkurë donatori në dispozicion”.
Që në orët e para pas tragjedisë, janë porositur inde edhe nga jashtë vendit dhe janë sjellë në Zvicër me korrier, tha Schlatter. Vetëm nga banka holandeze e indeve, Zvicra ka kërkuar 12,3 metra katrorë lëkurë donatori, raporton rtl.nl.
Nuk ka dhurim nga persona të gjallë
Në Zvicër, lëkura e donatorëve ruhet në banka të specializuara indesh, të cilat shpesh janë të lidhura me spitale universitare të mëdha. Dhurimet vijnë nga persona të ndjerë që gjatë jetës kanë dhënë pëlqimin e tyre. Dhurimi nga persona të gjallë nuk është i mundur – ndër të tjera sepse heqja e sipërfaqeve të mëdha të lëkurës do të shkaktonte plagë, dhimbje, shenja dhe rrezik infeksioni. Po ashtu, nuk mund të përjashtohen pasoja funksionale.
Trajtimi me lëkurë të vetë pacientit ose zëvendësues lëkure
Në trajtimin e djegieve përdoren teknika të ndryshme, në varësi të shkallës së djegies dhe disponueshmërisë së lëkurës. Transplantimi i lëkurës së vetë pacientit konsiderohet terapia optimale për djegiet e rënda, shkruan Zyra Federale e Shëndetësisë (BAG). Mjekësia moderne e djegieve sot është në gjendje të trajtojë me sukses edhe djegie shumë të gjera dhe t’u mundësojë të prekurve një cilësi shumë të mirë jete, thotë Kathrin Neuhaus, shefe e Qendrës për të Lënduar nga Djegiet në Spitalin e Fëmijëve në Cyrih, për SRF.
Lëkurë e plotë (Vollhaut)
Nëse pacientët kanë ende mjaft zona të shëndetshme të lëkurës, ato përdoren si transplante nga vetë trupi. Lëkura e plotë, përfshirë shtresën dhjamore nënlëkurore, është rreth 0,8 deri në 1,1 milimetra e trashë. Ajo ofron rezultatet më të mira mjekësore dhe estetike. Megjithatë, mund të transplantohen vetëm zona të vogla. Plaga e krijuar nga marrja e lëkurës duhet të mbyllet kirurgjikisht.
Lëkurë e pjesshme (Spalthaut)
Alternativisht, përdoret lëkura e pjesshme, një shtresë shumë e hollë, zakonisht 0,2 deri në 0,5 milimetra, e marrë nga një zonë e shëndetshme dhe e vendosur mbi plagë. Ajo fiksohet me qepje, ngjitës indi ose fasha dhe rritet gradualisht. Avantazhi është se vendi i marrjes shërohet vetë, si një gërvishtje sipërfaqësore, dhe mund të përdoret sërish për transplantime.
Nëse lëkura e pjesshme pritet në formë rrjete, me të mund të mbulohen sipërfaqe shumë më të mëdha se zona e marrë. Këto “meshgrafts” përdoren kryesisht për djegie shumë të gjera. Mangësia: më vonë shkaktojnë tkurrje, shenja dhe ndryshime ngjyrash.
Qeliza lëkure të kultivuara
Kur mbi 50 për qind e sipërfaqes së trupit është djegur, mund të transplantohen edhe qeliza lëkure të kultivuara, të ashtuquajturat keratinocite. Për këtë, merret një copë lëkure sa një pullë poste, qelizat e së cilës shumohen në laborator. Brenda tre javësh mund të prodhohen transplante të mëdha. Megjithatë, kjo teknikë është ende shumë e ndërlikuar dhe, ashtu si lëkura e pjesshme, përmban vetëm shtresën e sipërme (epidermisin), jo gjëndrat e djersës dhe yndyrës (dermisin).
Këtë mangësi synon ta zgjidhë start-up-i zviceran Cutiss, i cili për herë të parë ka arritur të prodhojë në laborator lëkurë njerëzore me të dy shtresat, epidermën dhe dermën. Edhe këtu, pika e nisjes është një copë e vogël lëkure e pacientit. Aktualisht, teknologjia ndodhet në fazën e fundit të studimit klinik (faza 3). Nëse kjo është e suksesshme, produkti mund të dalë në treg më së herëti pas tre deri në katër vitesh.
Lëkurë donatori
Deri sa të jenë gati mjaft qeliza të kultivuara nga lëkura e vetë pacientit, plagët e të djegurve rëndë mbulohen përkohësisht me lëkurë nga një person i ndjerë. Kjo lëkurë e plotë mbron nga infeksionet, kufizon humbjen e lëngjeve, kripërave dhe proteinave dhe ul dhimbjen e plagës, por pas dhjetë deri në njëzet ditësh refuzohet nga trupi. Në mënyrë ideale, ajo zëvendësohet më pas me qeliza lëkure të kultivuara nga vetë pacienti./20Minuten/TetovaNews
