Administrata po ndryshon në mënyrë të vrullshme kursin në përgjigje ndaj implikimeve të inteligjencës artificiale për sigurinë kombëtare, ndërkohë që Kina, rivali kryesor teknologjik dhe ushtarak i Amerikës, po ecën me shpejtësi përpara.
Nga David E. Sanger, Dustin Volz, Ana Swanson dhe Julian E. Barnes
Gazetarët kanë mbuluar përplasjet disamujore të administratës Trump me Anthropic dhe përpjekjet në Uashington për t’u përballur me çështjet e sigurisë kombëtare dhe ekonomike që ngre inteligjenca artificiale.
Në mesin e korrikut, shumë prej kontraktorëve më të mëdhenj ushtarakë të vendit morën një letër nga Forcat Ajrore me një paralajmërim të prerë: deri më 1 shtator, i gjithë softueri që ata përdornin për armët dhe sistemet e kontrollit duhej të ishte i pastruar nga produktet e krijuara nga kompania e inteligjencës artificiale Anthropic. Mosrespektimi i këtij urdhri do të vinte në rrezik të gjitha kontratat e tyre me Pentagonin.
Brenda një muaji, po këta kontraktorë morën një kthesë të papritur të udhëzimeve: të paktën për momentin, mund t’i shpërfillnin urdhrat e mëparshëm për eliminimin e Anthropic.
Ishte vetëm një shembull tjetër i kaosit dhe kundërthënieve në valën e trazirave të shkaktuara nga inteligjenca artificiale, që kanë përfshirë strukturat e sigurisë kombëtare gjatë muajve të fundit. Agjenci si Pentagoni, i cili ende përdor avionë të projektuar në vitet 1950, po përpiqen me ngulm të ndjekin ritmin e modeleve të inteligjencës artificiale, aftësitë e të cilave shumëfishohen brenda pak muajsh.
Tensioni është shtuar veçanërisht në rastin e Anthropic, drejtori ekzekutiv i së cilës, Dario Amodei, është përfshirë në një përplasje publike me sekretarin e Mbrojtjes, Pete Hegseth, për kufizimet që kompania u përpoq të vendoste mbi mënyrën se si teknologjia e saj do të përdorej nga ushtria më e fuqishme në botë.
Pa modelin e fuqishëm Mythos të Anthropic, do të ishte shumë më e vështirë për Agjencinë e Sigurisë Kombëtare, NSA, të gjente dhe të korrigjonte dobësitë në vetë sistemet e Pentagonit, argumentuan zyrtarë të lartë të NSA-së. Dhe, siç rezultoi, pavarësisht ndalimit fillestar ndaj Anthropic, NSA-së ende i lejohej të përdorte produktet e saj.
Sipas zyrtarëve aktualë dhe ish-zyrtarëve, po zhvilloheshin teste kritike me Mythos për të matur potencialin e tij për të depërtuar në rrjete të huaja të mbrojtura në mënyrë shumë të fortë. Ndalimi i përdorimit të Mythos, një model i inteligjencës artificiale potenciali i të cilit për operacione kibernetike sulmuese tashmë po e përshpejton jashtëzakonisht garën e armatimeve digjitale, do të ishte i barasvlershëm me një “çarmatim të njëanshëm”, sipas një ish-zyrtari të lartë amerikan që është larguar së fundmi nga administrata.
Nga Departamenti i Mbrojtjes te CIA-ja dhe NSA-ja, tashmë janë shpenzuar miliarda dollarë për përdorimin e inteligjencës artificiale në zhvillimin e armëve që mund të funksionojnë me më pak kontroll njerëzor, ose për testimin e rrjeteve të cenueshme ushtarake, madje edhe të kodeve bërthamore, për t’u siguruar se ato nuk mund të thyhen nga sistemet kundërshtare të inteligjencës artificiale. Inteligjenca artificiale është thelbësore edhe për “Kupolën e Artë”, vizionin e presidentit Trump — që shumë ekspertë e konsiderojnë fantazues — për një mburojë raketore të vendosur në hapësirë.
Por pak prej kësaj pune kishte parashikuar aftësitë e Mythos dhe të modeleve të tjera të ngjashme të inteligjencës artificiale, apo mundësinë që Kina të jetë vetëm disa muaj larg krijimit të versioneve të veta të fuqishme dhe më të lira. Kjo mund ta rrisë në mënyrë dramatike aftësinë e Kinës për të depërtuar në rrjetet amerikane të komunikimit, sistemet e ujësjellësit dhe rrjetet elektrike, ashtu siç bëri me sukses gjatë administratës Biden në dy sulme të mëdha të njohura si “Volt Typhoon” dhe “Salt Typhoon”.
“Këto janë pikërisht llojet e gjërave për të cilat flisnim dhe shqetësoheshim përpara se inteligjenca artificiale të bëhej një titull i përditshëm lajmesh”, tha Jen Easterly, e cila drejtoi Agjencinë e Sigurisë Kibernetike dhe të Infrastrukturës gjatë administratës Biden. “Ajo që është ndryshe tani dhe që e bën problemin më urgjent është potenciali i inteligjencës artificiale për t’i shumëfishuar këto aftësi.”
Deri tani, administrata Trump ka ndryshuar fort kurs në përgjigje të këtij zhvillimi: fillimisht braktisi qasjen e saj të mosndërhyrjes ndaj rregullimit të industrisë, më pas për një periudhë të shkurtër u ndaloi të huajve qasjen në Mythos — përfshirë disa prej krijuesve të tij — dhe pastaj e hoqi këtë ndalim.
Në fillim të këtij muaji, administrata thirri drejtues të kompanive më të mëdha që krijojnë modele të ashtuquajtura “frontier”, përfshirë OpenAI dhe Anthropic, dhe u tha se modelet e reja do të shqyrtoheshin nga qeveria për t’u siguruar se nuk mund të përdoren për krijimin e armëve biologjike, për depërtimin në sistemet sekrete amerikane apo në rrjetet e komunikimit që kontrollojnë armët bërthamore.
The New York Times ka paditur OpenAI dhe Microsoft, duke pretenduar shkelje të të drejtave të autorit të përmbajtjes së lajmeve lidhur me sistemet e inteligjencës artificiale. Të dyja kompanitë i kanë mohuar këto pretendime.
Por procesi qeveritar i shqyrtimit përjashton modelet “e hapura” — përfshirë shumë prej atyre që tani prodhohen nga kompani kineze — kodi i të cilave mund të përshtatet nga përdoruesit.
Një drejtues i lartë i një kompanie që ishte informuar për politikën e re tha se kjo nuk kishte kuptim, duke theksuar se edhe modelet e hapura mund të jenë po aq të rrezikshme. Ashtu si shumë të tjerë në industri, drejtuesi nuk pranoi të citohej, nga frika se mos zemëronte zyrtarët e administratës.
Zyrtarët e Pentagonit kundërshtojnë idenë se nuk janë mjaftueshëm të shkathët. Ata thonë se ushtria amerikane ka ruajtur qasje të menjëhershme në sistemet më të avancuara të inteligjencës artificiale në botë, pavarësisht ndalimit ndaj Anthropic. Një zyrtar, i cili diskutoi politikat e Pentagonit në kushte anonimiteti, tha se Departamenti i Mbrojtjes kishte integruar së fundmi një version të modelit Gemini të Google brenda katër ditësh nga publikimi i tij komercial.
Më shumë se 1.300 punonjës të inteligjencës artificiale kanë kërkuar që vendi ta ngadalësojë zhvillimin. Por të tjerë, përfshirë persona brenda administratës Trump, i janë përgjigjur kësaj thirrjeje me një pyetje: “Po Kina?”
Ata kanë frikë se Shtetet e Bashkuara mund të humbasin epërsinë prej afërsisht gjashtë muajsh që besojnë se e kanë aktualisht.
Ky shqetësim ka nxitur debate nëse kontrollet e eksportit për disa prej çipave më të fuqishëm të prodhuar nga Nvidia, prodhuesi kryesor amerikan, janë efektive për t’i penguar kinezët të zhvillojnë fuqinë kompjuterike që u nevojitet për të arritur Amerikën. Kontrollet gjithashtu mund t’i shtyjnë prodhuesit kinezë që t’i sigurojnë çipat në tregun e zi ose të intensifikojnë zhvillimin e produkteve të tyre.
Është e lehtë ta krahasosh këtë moment të sigurisë kombëtare amerikane me ditët e para të Luftës së Ftohtë, kur Shtetet e Bashkuara ishin i vetmi vend që zotëronte armë bërthamore dhe përpiqeshin ta vononin ditën kur Bashkimi Sovjetik do ta arrinte të njëjtën gjë. Bomba e parë sovjetike u testua në fund të gushtit 1949, katër vjet pas Hiroshimës dhe Nagasakit.
Drejtori i CIA-s, John Ratcliffe, kohët e fundit përdori pikërisht këtë krahasim, duke thënë se nuk do të ishte “e pavend” t’u referoheshim aftësive të inteligjencës artificiale si diçka “e ngjashme me armët bërthamore digjitale”.
Por, si shumica e analogjive të tilla historike, edhe kjo ka kufizimet e saj. Armët bërthamore në atë kohë ishin vetëm në duart e shteteve. Dhe teknologjia themelore për ndërtimin dhe shpërndarjen e tyre ka ndryshuar relativisht pak në 80 vitet e fundit.
Inteligjenca artificiale po ndërtohet nga sektori privat dhe është e disponueshme për të gjithë. Shumë nga modelet më të fuqishme përditësohen çdo javë, ndërsa aftësitë dhe paparashikueshmëria e tyre zbulohen gjatë përdorimit.
Ekspertët amerikanë vlerësojnë se Kina është ndoshta gjashtë muaj ose më pak prapa Shteteve të Bashkuara në zhvillimin e modeleve më të avancuara, megjithëse ndoshta është vite prapa në prodhimin e gjysmëpërçuesve të avancuar që nevojiten për zhvillimin e inteligjencës artificiale.
Por tashmë ka prova se rivali kryesor teknologjik dhe ekonomik i Amerikës është i shqetësuar nga fuqitë që po çlirohen. Në biseda private, disa zyrtarë kinezë kanë nisur të flasin për disa forma të kontrollit të armatimit, edhe pse askush nuk e di se si mund të funksiononte një gjë e tillë.
“Ata e kuptojnë se ekziston një hendek në aftësi që mund të jetë në favorin tonë”, tha Evan S. Medeiros, profesor në Universitetin Georgetown dhe ish-zyrtar i Këshillit të Sigurisë Kombëtare. “Për kontrollin e armëve bërthamore dhe për mbrojtjen raketore nuk mund t’i bëjmë të angazhohen. Por duket se janë më të interesuar kur bëhet fjalë për inteligjencën artificiale.”
Trump ka thënë se kjo çështje do të jetë sërish temë diskutimi kur ai të takohet me presidentin Xi Jinping në Uashington në fund të shtatorit. Dy liderët pritet të takohen edhe dy herë të tjera më vonë gjatë vitit.
Por, kur flet për inteligjencën artificiale, Trump nuk i ka shpjeguar objektivat e tij dhe as nuk ka shprehur në javët e fundit shqetësime për faktin se agjentët e inteligjencës artificiale po gjejnë mënyra për të dalë nga kufizimet e vendosura ndaj tyre, ose se po veprojnë në mënyrë autonome për të depërtuar në kompani apo rrjete të jashtme.
Kur doli lajmi se inteligjenca artificiale ishte përdorur për të projektuar një virus të ri, që nuk gjendet në natyrë — një zhvillim që mund të paralajmërojë përparime reale në mjekësi ose krijimin e një arme biologjike — Shtëpia e Bardhë nuk tha asgjë.
Por një gjë është e qartë: shumë prej skenarëve hipotetikë që e shqetësonin komunitetin e sigurisë kombëtare një vit më parë kanë nisur të bëhen realitet.
Në Pentagon, përpjekja për të ndëshkuar Anthropic del nga kontrolli
Brenda industrisë së mbrojtjes, kaosi i shkaktuar nga Hegseth dhe ndihmësit e tij rreth heqjes së kodit të Anthropic vetëm sa është thelluar. Një muaj pasi Forcat Ajrore u kishin thënë kontraktorëve të tyre të hiqnin të gjithë kodin e Anthropic, u dërguan një tjetër mesazh duke u thënë që të “prisnin udhëzime të mëtejshme”, të paktën për momentin.
“Në këtë moment, nuk ju kërkohet të hiqni nga inventari juaj produktet ose shërbimet e Anthropic që ndërveprojnë me sistemet dhe rrjetet e Departamentit të Forcave Ajrore”, thuhej në përditësimin, një kopje të të cilit e pa The Times.
Aty paralajmërohej se udhëzimi më i fundit mund të ndryshohej përsëri në varësi të rezultatit të procesit gjyqësor.
Udhëzimet kontradiktore pasqyronin dilemën e Hegseth: ai po përpiqet të ndëshkojë një gjigant kryesor të inteligjencës artificiale, i cili është i integruar thellë në kompleksin ushtarako-industrial, pa dëmtuar misionin e ushtrisë për sigurinë kombëtare.
I pyetur për këtë kthesë të dukshme, një zyrtar i Pentagonit e përshkroi udhëzimin e ri të Forcave Ajrore si të përkohshëm dhe tha se urdhri për eliminimin e Anthropic nga i gjithë Departamenti i Mbrojtjes mbetet absolut.
Publikisht, Pentagoni ka refuzuar të tërhiqet. Në intervista, zyrtarë të Pentagonit kanë sugjeruar se armiqësia midis departamentit të tyre dhe Anthropic nisi kur kompania e Silicon Valley filloi të paraqiste atë që ushtria i konsideronte kërkesa absurde lidhur me mënyrën se si do të përdorej modeli Claude for Government, një version i modelit të njohur të inteligjencës artificiale që është i disponueshëm publikisht.
Zyrtarë të lartë thanë se Anthropic u paraqiti 25 faqe kufizimesh.
Pas disa muajsh përplasjesh, ato 25 faqe u reduktuan në dy kufizime. Në një takim në Pentagon në shkurt, Amodei i tha Hegseth se kompania nuk do t’i ofronte ushtrisë asnjë produkt nëse nuk merrte garanci se ato nuk do të përdoreshin për mbikëqyrje të brendshme të amerikanëve apo për prodhimin e armëve plotësisht autonome që nuk do të ishin, në fund të fundit, nën kontrollin njerëzor.
Kjo nuk ishte e mjaftueshme.
Sekretari i Mbrojtjes reagoi ashpër, duke vënë në dukje se Raytheon nuk dikton kufizime për mënyrën se si raketat që prodhon mund të përdoren kundër kundërshtarëve. Sipas Hegseth, vendime të tilla janë tërësisht kompetencë e zyrtarëve qeveritarë dhe jo e drejtuesve të kompanive.
Kur Amodei refuzoi të tërhiqej, Pentagoni e shpalli kompaninë “rrezik për zinxhirin e furnizimit” dhe e ndaloi përdorimin e saj për qëllime ushtarake.
Në maj, Emil Michael, nënsekretar i Mbrojtjes për kërkim dhe inxhinieri, i tha një gazetari të The Times se Anthropic e meritonte atë që i ndodhi dhe se Pentagoni kishte gabuar duke u mbështetur tepër te një prodhues i vetëm i programeve të inteligjencës artificiale — edhe pse produktet e tij dukej se ishin përpara si konkurrentëve, ashtu edhe Kinës.
I pyetur nëse kompania mund të bënte ndonjë gjë për të rifituar favorin e departamentit, Michael tha: “Jo në Departamentin e Luftës.”
Zyrtarët e Pentagonit thonë se pothuajse e kanë përfunduar largimin e Anthropic nga sistemet kompjuterike ushtarake. Sipas tyre, gati 100 për qind e sistemeve ushtarake që dikur përdornin “Claude for Government”, të përshtatur për përdorim në rrjete sekrete, e kanë zëvendësuar produktin e Anthropic me modele të tjera të avancuara.
Pentagoni gjithashtu ka ndërprerë të gjithë përdorimin e mjeteve të Anthropic në sistemin Maven, i cili ndihmon në analizimin e informacioneve të inteligjencës dhe sugjerimin e objektivave për sulme ajrore në luftën me Iranin.
Kontraktorët ushtarakë të prekur nga ndalimi kanë qenë të rezervuar për ta diskutuar atë, ndoshta nga frika se mos zemërojnë klientin e tyre më të madh.
Në një deklaratë, një zëdhënëse e Lockheed refuzoi të komentonte drejtpërdrejt për letrën që kompania kishte marrë dhe që kërkonte largimin e Anthropic nga sistemet e saj, por tha: “Ne ndjekim udhëzimet e presidentit dhe të Departamentit të Luftës.”
Pa e përmendur Anthropic me emër, zëdhënësja shtoi se kompania priste “ndikime minimale” në biznesin e saj, sepse nuk mbështetet vetëm në një model të madh gjuhësor për asnjë pjesë të punës së saj.
Por ndarja e Pentagonit nga kompania nuk është aspak e pastër.
Vetëm dy muaj pas përplasjes mes Amodei dhe Hegseth, Anthropic prezantoi Mythos, një produkt të inteligjencës artificiale të përshtatur posaçërisht për të gjetur dhe shfrytëzuar dobësitë në softuer.
Për një periudhë të shkurtër, në atë që tani duket si një reagim i tepruar, administrata Trump ua ndaloi të gjithë të huajve përdorimin e programit — për të ndryshuar më pas vendimin.
Kjo e vuri Pentagonin në një pozitë të vështirë: ai sapo i kishte ndaluar vetes përdorimin e asaj që mund të ishte arma e re kibernetike më e fuqishme në histori.
“Filloi paniku”, tha një ish-zyrtar që është larguar së fundmi nga administrata.
Ndërsa Pentagoni nuk po lejon përdorimin e Claude për analizimin e inteligjencës apo shkrimin e kodit, NSA-së i është lejuar të përdorë versione të modelit të avancuar Mythos të Anthropic në një bazë “eksperimentale”, thanë zyrtarët.
Ai po përdoret si për të testuar mbrojtjen e rrjeteve kompjuterike të ushtrisë amerikane, ashtu edhe për të kërkuar dobësi të mundshme në rrjetet e kundërshtarëve, nga Kina te Rusia, Koreja e Veriut dhe Irani.
Rishikimi i kundërshtimit ndaj rregullimit të inteligjencës artificiale
Mospërputhja nuk kufizohet vetëm në Pentagon. Ajo ka qenë e dukshme edhe në Departamentin e Tregtisë, Departamentin e Thesarit dhe në Shtëpinë e Bardhë.
Ndërsa ndihmësit e Trump vijnë dhe largohen, dhe departamentet përplasen mes tyre për të siguruar role më të mëdha, vendimet e administratës për gjithçka, nga kontrollet e eksportit te shqyrtimet e sigurisë kombëtare të modeleve të inteligjencës artificiale, janë nxitur më shumë nga tekat dhe ndikimi sesa nga një grup parimesh të artikuluara qartë.
Gjatë vitit të parë, qasja e administratës ishte mosndërhyrëse dhe ndiqte argumentet e David Sacks, kapitalistit sipërmarrës që, deri kur u largua nga administrata në fillim të këtij viti, drejtonte politikat si për inteligjencën artificiale, ashtu edhe për kriptovalutat.
Pasi publikoi vitin e kaluar një Plan Veprimi për Inteligjencën Artificiale, administrata Trump reduktoi rregulloret dhe nxiti eksportet, me shpresën që bota të bëhej e varur nga ajo që Sacks e quante një “paketë teknologjike amerikane”.
Në maj, Trump hodhi poshtë një projekt-urdhër ekzekutiv që do t’u kërkonte kompanive të inteligjencës artificiale t’ia paraqisnin modelet e tyre qeverisë për një shqyrtim sigurie. Ai u bind nga Sacks dhe të tjerë se kërkesa për një shqyrtim 90-ditor ishte tepër e rreptë dhe do t’u jepte konkurrentëve kinezë një avantazh.
Por aftësitë e Mythos i alarmuan njerëzit brenda administratës, thanë zyrtarë dhe persona të tjerë.
Deri në qershor, qeveria kishte vendosur kontrollet më të ashpra të përdorura ndonjëherë në industrinë e inteligjencës artificiale, duke ua ndërprerë qasjen në modelin e Anthropic shtetasve të huaj, përfshirë disa nga inxhinierët që e kishin zhvilluar atë.
Pastaj, dy javë më vonë, e hoqi ndalimin për të huajt, pa dhënë ndonjë shpjegim publik.
Një lëkundje e ngjashme ndodhi edhe me çipat e Nvidia, të cilët janë thelbësorë për zhvillimin e modeleve të reja dhe ndërtimin e qendrave të të dhënave.
Në prill të vitit të kaluar, administrata Trump ndaloi shitjet e njërit prej çipave të fundit për inteligjencë artificiale që Nvidia ende lejohej ta ofronte në Kinë.
Por presidenti Trump e ndryshoi kursin në korrik, pas një takimi në Zyrën Ovale me drejtorin ekzekutiv të Nvidia, Jensen Huang.
Trump tha se shitjet, të cilat më parë konsideroheshin kërcënim për sigurinë kombëtare, do të ishin të pranueshme për sa kohë që qeveria amerikane do të merrte një pjesë të të ardhurave prej tyre.
Në mënyrë të ngjashme, administrata shfuqizoi një rregull të vendosur nga administrata Biden, i cili siguronte që çipat më të fuqishëm të mund t’u shiteshin lirshëm vetëm aleatëve të ngushtë të Shteteve të Bashkuara dhe kufizonte shitjet për vendet e tjera.
Zyrtarët e Trump kanë thënë se do ta zëvendësojnë këtë masë, por janë përplasur mes tyre për atë që duhet ta zëvendësojë.
Ndërkohë, disa kompani amerikane arritën në përfundimin se, pasi rregullat ishin shfuqizuar, ato ishin të lira t’u shisnin çipa të avancuar disa kompanive kineze që operonin jashtë Kinës.
Më vonë, Trump e mori Huangun me vete në Kinë gjatë vizitës së tij te Xi Jinping, së bashku me drejtues të tjerë të industrisë.
Administrata tani po përballet me rryma të kundërta sigurie dhe politike.
Nëse ushtron kontroll të tepërt mbi laboratorët pionierë të inteligjencës artificiale dhe kërcënon të ndërpresë qasjen e huaj, mund t’i shtyjë evropianët drejt modeleve kineze.
Nëse e rregullon shumë pak industrinë, mund të shkaktojë katastrofë, veçanërisht nëse ndodhin më shumë incidente që e bëjnë publikun të ketë frikë se teknologjia po del jashtë kontrollit.
Chris McGuire, bashkëpunëtor i lartë në Council on Foreign Relations dhe ish-zyrtar i administratës Biden, tha se qëndrimi i administratës Trump ndaj kontrolleve të eksportit ka qenë “jokoherent”.
Administrata tani është e shqetësuar për konkurrencën nga modelet kineze me kod të hapur, por njëkohësisht kishte tërhequr shumë nga masat që po pengonin përparimin e Kinës në inteligjencën artificiale, tha ai.
Dhe kufizimet më të ashpra po i drejtonte ndaj Anthropic, një kompanie amerikane, jo ndaj një kompanie kineze.
“Po i lehtësoni kontrollet e eksportit ndaj Kinës, po lini boshllëqe dhe herën e parë që përdorni kontrollet e eksportit për inteligjencën artificiale, i përdorni për të goditur një kompani amerikane?”, tha McGuire./NYT
