Nga Shtetet e Bashkuara po vijnë paralajmërime për zhdukjen e mundshme të njerëzimit nga Inteligjenca Artificiale. Por për spitalet dhe Shërbimin Shëndetësor Kombëtar, pyetja urgjente është shumë më konkrete: Kush i kontrollon algoritmet dhe kush mban përgjegjësi kur ato dështojnë?
Nga Claudio Zanon
Zhdukja e njerëzimit brenda dhjetë vjetësh?
Evan Hubinger, drejtues i kërkimeve për përafrimin e Inteligjencës Artificiale në Anthropic, deklaroi se personalisht i jep këtij skenari një probabilitet më të lartë se 10 për qind. Një tjetër studiues, Jacob Coxon, dha dorëheqjen nga e njëjta kompani dhe akuzoi laboratorët e mëdhenj se po nxitojnë drejt superinteligjencës, duke «luajtur me jetët tona».
Këto nuk janë parashikime shkencore, por vlerësime të ekspertëve që punojnë në vijën e parë të zhvillimit të Inteligjencës Artificiale. Dhe ato tashmë kanë ndezur debatin politik në Shtetet e Bashkuara.
Bernie Sanders dhe përfaqësuesi Greg Casar kanë njoftuar një propozim për të ndaluar zhvillimin dhe përdorimin e të ashtuquajturës superinteligjencë artificiale, si dhe për të pezulluar përkohësisht sistemet më të avancuara derisa të vendosen rregulla të reja federale.
«The Washington Post» reagoi me një editorial me titull domethënës: «Histeria rreth Inteligjencës Artificiale e ka kaluar kufirin».
Me fjalë të tjera: Histeria për Inteligjencën Artificiale po bëhet e tepruar.
Artikulli nuk argumenton se Inteligjenca Artificiale është e padëmshme. Ai ngre një çështje më interesante: Rrezikojmë të diskutojmë vazhdimisht për Apokalipsin e së ardhmes, ndërkohë që harrojmë përgjegjësitë tona në të tashmen.
Për kujdesin shëndetësor, kjo është pyetja vendimtare
Një algoritëm tashmë mund të lexojë imazhe radiologjike, të vlerësojë lezione, të parashikojë rreziqe klinike, të sugjerojë diagnoza ose të mbështesë vendimet terapeutike.
Nëse ai gabon, kush mban përgjegjësi?
Mjeku që ndoqi rekomandimin? Spitali që bleu sistemin? Kompania që e zhvilloi atë? Dhe kush verifikon nëse sistemi vazhdon të funksionojë siç duhet edhe pas mijëra përdorimesh?
Këto pyetje janë shumë më pranë qytetarit sesa mundësia që, në të ardhmen, një superinteligjencë të shkatërrojë njerëzimin.
Evropa ka zgjedhur një rrugë pragmatike. Akti për Inteligjencën Artificiale miraton një model të bazuar në rrezik dhe sistemet e klasifikuara si me rrezik të lartë u nënshtrohen kërkesave të rrepta për menaxhimin e rrezikut, dokumentimin, cilësinë e të dhënave, mbikëqyrjen dhe kontrollin njerëzor.
Në kujdesin shëndetësor, rregullat për Inteligjencën Artificiale ndërthuren gjithashtu me ato që rregullojnë pajisjet mjekësore.
Prandaj ekziston një parim edhe më i rëndësishëm: Algoritmi nuk mund të shndërrohet në alibi.
Rregullorja e re evropiane për përgjegjësinë ndaj produkteve e konsideron gjithashtu softuerin si produkt. Për rrjedhojë, një prodhues softuerësh ose sistemesh të Inteligjencës Artificiale mund të mbahet përgjegjës për dëmet e shkaktuara nga një produkt me defekt.
Shërbimi Shëndetësor Kombëtar duhet të përgatitet që tani
Për Shërbimin Shëndetësor Kombëtar, kjo nënkupton ndërtimin e një sistemi të mirëfilltë qeverisjeje të Inteligjencës Artificiale.
Nuk mjafton të blihet një algoritëm vetëm sepse ai ka shenjën rregullatore të kërkuar. Duhet të verifikohet efektiviteti klinik, përshtatshmëria e tij për popullatën në të cilën përdoret, integrimi në rrugët e kujdesit shëndetësor, përditësimet, performanca me kalimin e kohës dhe mundësia që profesionisti të ndërhyjë.
Gjithashtu nevojiten regjistra të algoritmeve të përdorura, auditime periodike, gjurmueshmëri e vendimeve dhe përgjegjësi të përcaktuara qartë.
Sepse kur një skanim CT interpretohet gabimisht ose një diagnozë vonohet, nuk mjafton të thuhet: «Inteligjenca Artificiale gaboi».
Pas çdo algoritmi qëndron dikush që e ndërton atë, dikush që e blen, dikush që e fut në përdorim brenda organizatës dhe dikush që vendos se si duhet përdorur.
Superinteligjenca që mund të çojë në zhdukjen e njerëzimit sigurisht që meriton të studiohet. Por shëndeti publik ka një përparësi tjetër.
Në vend që të pyesim nëse Inteligjenca Artificiale një ditë mund të na vrasë të gjithëve, duhet të pyesim se kush do të përgjigjet kur nesër ajo të dëmtojë qoftë edhe një pacient të vetëm./MondoSanità.it
Burimet
• «The Washington Post», AI hysteria jumps the shark, 9 shtator 2026.
• «The Washington Post», artikulli mbi reagimin politik pas paralajmërimeve të studiuesve të Inteligjencës Artificiale për rrezikun e «zhdukjes», 9 shtator 2026.
• Senati i Shteteve të Bashkuara, Bernie Sanders, Artificial Intelligence Superintelligence Ban Act, njoftimi i 3 shtatorit 2026.
• Rregullorja (BE) 2024/1689, Akti për Inteligjencën Artificiale, në veçanti neni 6 dhe dispozitat për sistemet me rrezik të lartë.
• Komisioni Evropian, Inteligjenca Artificiale në kujdesin shëndetësor.
• Direktiva (BE) 2024/2853 për përgjegjësinë ndaj produkteve me defekt.
