Zyrtarët thonë se kontrollet në dy agjenci funerale kanë hedhur dritë të re mbi zhdukjen, në vitin 2014, të 43 studentëve në jug të Meksikës.
Nga Terrence McCoy dhe Diana Batista
MEKSIKO SITI — Për më shumë se një dekadë, një pyetje e ka përndjekur Meksikën: Çfarë ndodhi me 43 studentët e një shkolle rurale për mësues, të cilët u morën në ndalim nga policia në shtator të vitit 2014 — dhe më pas u zhdukën?
Misteri, i cili nxori në pah bashkëpunimin e strukturave shtetërore në krizën e vazhdueshme të zhdukjeve me forcë në vend, nuk është zbardhur që atëherë, duke nxitur protesta të rregullta nga familjarët e studentëve dhe akuza për një përpjekje të shtetit për ta fshehur të vërtetën.
Por tani, 12 vjet pas zhdukjes së studentëve të shkollës për mësues në shtetin Guerrero dhe pas një rishqyrtimi të gjatë të provave, të urdhëruar nga presidentja Claudia Sheinbaum, zyrtarët federalë meksikanë njoftuan këtë javë se besojnë se janë më pranë zbardhjes së çështjes.
“Ka qenë një plagë e hapur për të gjithë Meksikën”, u tha Sheinbaum gazetarëve të martën. “Por ndonjëherë, këto procese ecin me ritmin e tyre.”
Autoritetet thonë se provat e reja tregojnë për përfshirjen e një familjeje që zotëronte dy agjenci funerale në Iguala, Guerrero, ku studentët u panë për herë të fundit, dhe që punonte si kontraktuese e qeverisë në institutin mjekoligjor lokal.
Të dhënat telefonike tregojnë se anëtarë të kartelit lokal Guerreros Unidos i telefonuan Rodolfo Rueda Sebastiánit, pronarit të dy agjencive funerale, natën e zhdukjes, thanë autoritetet. Kontrollet e përsëritura në agjencitë e tij funerale, El Ángel dhe Económicos Rueda, kanë zbuluar atë që hetuesit këtë javë e përshkruan si “parregullsi serioze”.
“Gjetëm mbetje skeletore të paregjistruara, trupa me dosje të dyfishta dhe mbetje me data që i referohen vitit 2014”, tha Mauricio Pazarán, i cili drejton hetimin federal. “Në një dyshek të gjetur në pjesën e pasme të [institutit mjekoligjor], u zbuluan mbetje skeletore të karbonizuara dhe fragmente dhëmbësh.”
Pronari i agjencive funerale, tre anëtarë të familjes së tij dhe disa punonjës shtetërorë u arrestuan dhe u burgosën në fund të vitit të kaluar në lidhje me çështjen dhe u akuzuan për zhdukje me forcë.
Të akuzuarit nuk u janë përgjigjur publikisht akuzave. The Washington Post nuk arriti të identifikonte ndonjë avokat që i përfaqësonte. Agjencitë funerale nuk iu përgjigjën kërkesave për koment.
Anëtarët e familjeve të të akuzuarve mohuan se kishin kryer shkelje, në një deklaratë në rrjetet sociale në qershor dhe gjatë një proteste publike në korrik. Një vajzë e pronarit të agjencive funerale i bëri thirrje Sheinbaumit të paraqiste prova për ndonjë krim.
“Që nga tetori i vitit 2025 kemi jetuar në ferr”, thanë vajzat e pronarit të agjencive funerale në deklaratën e tyre. “Çdo ditë përballemi me pasigurinë se përse ndodhemi në këtë situatë. …
“Po marrin njerëz të pafajshëm dhe po lënë një familje pa baba, pa nënë dhe pa vëllezër e motra.”
Hetimi është një nga mënyrat më të dukshme me të cilat administrata e Sheinbaumit është përpjekur të trajtojë krizën e personave të zhdukur në Meksikë. Një nga paraardhësit e Sheinbaumit, Felipe Calderón, me mbështetjen e Shteteve të Bashkuara, e militarizoi luftën kundër karteleve të drogës në vend dy dekada më parë. Që atëherë, më shumë se 130.000 njerëz janë zhdukur.
Në prill, Komiteti i OKB-së për Zhdukjet me Forcë e cilësoi situatën si një “krim kundër njerëzimit” dhe kërkoi që Asambleja e Përgjithshme e OKB-së të shqyrtonte masa parandaluese.
Sipas komitetit, në të gjithë vendin janë zbuluar më shumë se 4.500 varreza klandestine, ndërsa 72.000 mbetje njerëzore mbeten të paidentifikuara.
“Sulme të shumta, të përhapura ose sistematike kundër popullsisë civile kanë ndodhur në periudha të ndryshme dhe në pjesë të ndryshme të vendit”, tha komiteti.
Zhvillimet e njoftuara këtë javë kanë ndihmuar në plotësimin e boshllëqeve në të paktën një prej këtyre rasteve.
“Kjo është një linjë hetimi që vazhdon”, tha Sheinbaum. “Këto janë fakte shkencore.”
Në shtator të vitit 2014, dhjetëra studentë të moshës 15 deri në 25 vjeç udhëtuan nga Shkolla Normale Rurale e Ayotzinapës drejt Igualas. Ata planifikonin të merrnin autobusë atje për të udhëtuar drejt Meksiko Sitit, ku do të merrnin pjesë në demonstratën e përvitshme për përkujtimin e masakrës së Tlatelolcos të vitit 1968, kur forcat shtetërore të sigurisë qëlluan mbi protestues studentorë të paarmatosur.
Rreth 80 studentë u nisën nga stacioni i autobusëve në Iguala. Një grup policësh bashkiakë, të cilët dyshohet se vepronin në bashkëpunim me Guerreros Unidos, hapën zjarr. Gjashtë persona u vranë dhe më shumë se një duzinë u plagosën.
Disa studentë u arratisën. Dyzet e tre u ndaluan nga policia dhe që atëherë nuk janë parë më. Motivi i sulmit mbetet i paqartë.
Ndërsa zhdukjet u shndërruan në një lajm ndërkombëtar, presidenti i atëhershëm Enrique Peña Nieto urdhëroi një hetim federal. Administrata e tij përfundimisht paraqiti atë që zyrtarët e quajtën “e vërteta historike”: policia bashkiake e Igualas ua kishte dorëzuar studentët anëtarëve të Guerreros Unidos, thanë ata. Karteli i kishte vrarë, kishte djegur trupat e tyre dhe më pas i kishte hedhur mbetjet në lumin San Juan.
Hetuesit ndërkombëtarë hodhën poshtë elemente kyçe të versionit të qeverisë, duke thelluar dyshimet se zyrtarë federalë kishin qenë të përfshirë në zhdukjen e studentëve dhe në një përpjekje të mëvonshme për fshehjen e së vërtetës. Në vitin 2022, administrata e pasardhësit të Peña Nietos, presidentit Andrés Manuel López Obrador, përcaktoi se zhdukjet përbënin një “krim shtetëror”.
Gjatë viteve, autoritetet kanë arrestuar disa zyrtarë qeveritarë, ushtarë dhe policë në lidhje me çështjen, përfshirë ish-prokurorin e përgjithshëm të Meksikës Jesús Murillo Karam në vitin 2022 dhe ish-guvernatorin e shtetit Guerrero, Ángel Aguirre. Por nuk kanë arritur të sigurojnë asnjë dënim.
Sheinbaum, e cila pasoi López Obradorin në vitin 2024, tha se hetuesit qeveritarë do të zbatonin metoda të reja analize mbi dosjen e çështjes, në një përpjekje të re për ta zbardhur atë.
“Çfarë ndodhi atë natë dhe në orët e para të mëngjesit?” pyeti ajo në mars të vitit 2025. “Kush e di se kush mori pjesë?”
Analiza e re ka dhënë rezultate, thanë autoritetet këtë javë, dhe ata po i afrohen përgjigjeve.
“Çështja nuk do të mbyllet derisa të gjendet e vërteta, të vihet drejtësia në vend dhe të zbulojmë se ku ndodhen këta të rinj”, tha Sheinbaum.
Burimi: The Washington Post
