Nga Giuditta Mosca
Një hetim zbulon një operacion të gjerë dezinformimi që klonon mediat ndërkombëtare për të përhapur lajme të sajuara dhe që ka përfshirë edhe La Repubblica-n. Nga akuzat ndaj liderëve evropianë deri te manipulimi i rezultateve të motorëve të kërkimit, ja si funksionon propaganda e Kremlinit.
Një sulm sistematik po godet informacionin perëndimor, duke shfrytëzuar reputacionin e mediave më autoritative për të përhapur propagandë dhe për të minuar besimin e qytetarëve te institucionet demokratike.
Kjo del nga një hetim i kryer nga Alice Lee dhe Madeline Roache, studiuese dhe analiste të NewsGuard, kompani e specializuar në monitorimin e mediave dhe vlerësimin e besueshmërisë së informacionit, i cili ka nxjerrë në dritë një ekosistem mashtrues me përmasa të mëdha.
Që nga fillimi i pushtimit rus të Ukrainës në vitin 2022, operacionet e ndikimit të lidhura me qeverinë e Moskës kanë prodhuar 906 artikuj dhe materiale video krejtësisht të rreme, duke ua atribuar në mënyrë të rreme 163 gazetave dhe kanaleve televizive në 21 vende të ndryshme.
Raporti tregon se këto fushata kanë si objektiv strategjik dobësimin e mbështetjes ushtarake dhe financiare që vendet perëndimore i ofrojnë Kievit, duke shfrytëzuar besimin që lexuesit kanë te markat tradicionale mediatike.
Një rritje e planifikuar
Fenomeni ka shënuar një përshpejtim të ndjeshëm, duke treguar se autoritetet ruse e konsiderojnë dezinformimin një armë efektive të luftës psikologjike. Sipas të dhënave të mbledhura nga ekipi i analistëve të NewsGuard, numri i artikujve të sajuar që u atribuoheshin burimeve të besueshme u rrit nga 44 në gjysmën e parë të vitit 2025 në 421 në gjysmën e parë të vitit 2026, duke shënuar një rritje prej 850 për qind.
Operacionet ruse riprodhojnë me besnikëri logot, fontet dhe elementet grafike zyrtare të mediave, madje në disa raste regjistrojnë domene interneti me adresa pothuajse identike me ato autentike, për të mashtruar përdoruesit më pak të familjarizuar me këto teknika dhe për të maskuar natyrën e rreme të përmbajtjeve. Shpesh artikujt përmbajnë edhe deklarata të sajuara që u atribuohen ekspertëve realë.
Mediat prestigjioze që ranë në rrjetën e kloneve
Në Itali fenomeni është i kufizuar. Në shënjestër kanë qenë media si La Repubblica, së cilës i janë atribuar dy përmbajtje të rreme, dhe Il Fatto Quotidiano, me një të tillë, përveç katër rasteve të regjistruara në dëm të Vatican News, portalit zyrtar informativ të Vatikanit.
La Repubblica-s, në veçanti, iu atribuua një lajm i rremë, të cilin ajo nuk e kishte publikuar kurrë, sipas të cilit kandidati për president të Francës Édouard Philippe, kryebashkiak i Le Havre, kishte blerë në vitin 2023 një vilë në Sicili me vlerë 15 milionë euro. Po ashtu, iu atribuua edhe një lajm sipas të cilit Policia e Shtetit kishte intensifikuar kontrollet në komunitetet ukrainase që jetojnë në Itali në prag të Lojërave Olimpike Dimërore Milano-Cortina, për shkak të një infiltrimi në rritje të ukrainasve në grupe terroriste.
Jashtë kufijve të Italisë, praktikisht asnjë gjigant mediatik nuk i ka shpëtuar rrjetit të falsifikuesve. Mes 163 mediave të goditura janë BBC, transmetuesi publik i Mbretërisë së Bashkuar, si dhe Bloomberg, Politico dhe CNN.
Media më e goditur rezultoi Euronews, kanali televiziv shumëgjuhësh me seli në Francë, që transmeton në 13 gjuhë, të cilit iu atribuuan në mënyrë të rreme 82 materiale të sajuara.
Mes mediave, identiteti i të cilave është përvetësuar më shpesh, figurojnë shumë media franceze, si Libération me 39 falsifikime, kanali informativ BFMTV dhe revista satirike Charlie Hebdo, me nga 35 falsifikime secila. Pas tyre vijnë televizioni France 24 me 34, Le Figaro me 31 dhe Le Parisien me 28.
Edhe në Gjermani fenomeni është i konsiderueshëm: 28 përmbajtje iu atribuuan në mënyrë të rreme Deutsche Welle-s, transmetuesit ndërkombëtar publik gjerman, dhe 25 gazetës Frankfurter Allgemeine Zeitung.
Përqendrimi te mediat e BE-së shpjegohet nga analistët me faktin se Evropa është mbështetësja kryesore ekonomike e Ukrainës dhe, njëkohësisht, strehon më shumë se pesë milionë refugjatë ukrainas.
Tri operacionet e fshehta dhe strategjia e videove
Pas këtij prodhimi masiv materialesh mashtruese veprojnë tri struktura kryesore të lidhura me Moskën: Matrioska, Storm-1516 dhe Doppelganger.
Fushata Matrioska, emri i së cilës evokon kukullat e famshme ruse që futen njëra brenda tjetrës, është e specializuar në prodhimin serik të videove të shkurtra propagandistike me cilësi të dobët, të cilat imitojnë stilin e mediave informative dhe shpërndahen vazhdimisht në X dhe në disa kanale të Telegramit.
Operacioni Storm-1516 përdor, ndërkaq, një taktikë më të sofistikuar dhe të shënjestruar, duke ndërtuar narrativa të strukturuara që nisen nga një reportazh i vetëm i rremë, i atribuar një gazetari ose organizate reale, i cili më pas qarkullon përmes një rrjeti të dendur profilesh të koordinuara derisa arrin dhjetëra milionë shikime.
Struktura e tretë, Doppelganger, pioniere në klonimin e faqeve të internetit të mediave perëndimore, duket se i ka reduktuar ndjeshëm aktivitetet e saj që nga viti 2024. Megjithëse praktika e imitimit të entiteteve të huaja daton që nga epoka sovjetike, përdorimi i gjerë i sistemeve të inteligjencës artificiale e ka bërë prodhimin e përmbajtjeve të rreme më të shpejtë dhe më pak të kushtueshëm.
Nga shpifjet personale te ndërhyrjet zgjedhore
Përmbajtjet e përhapura përmes këtyre falsifikimeve shkojnë nga përpjekjet për diskreditim personal deri te ndërhyrjet e drejtpërdrejta politike.
Mes narrativave më të përhapura janë akuzat e pabazuara ndaj presidentit ukrainas Volodymyr Zelensky se kishte përvetësuar në mënyrë të paligjshme fondet e destinuara për ndihmën e luftës ose se përdorte lëndë narkotike. Një tjetër video e rreme me logon e BBC-së pretendonte se Olena Zelenska, zonja e parë e Ukrainës, kishte kërkuar azil jashtë vendit për shkak të prishjes së martesës.
Në të njëjtën mënyrë, janë përhapur akuza të pabazuara për pedofili kundër presidentit francez Emmanuel Macron dhe kancelarit gjerman Friedrich Merz.
Në raste të tjera, falsifikimet janë përdorur për të ndikuar në votën e qytetarëve, siç ndodhi në mars 2026 në Hungari, për shembull përmes një artikulli të rremë të paraqitur si material i Euronews, në të cilin liderit proevropian Péter Magyar i atribuohej një deklaratë ku e quante presidentin e Shteteve të Bashkuara, Donald Trump, një “gjysh senil”.
Përpjekja për të dëmtuar Magyarin në garën për zgjedhjet parlamentare rezultoi e pasuksesshme, pasi në zgjedhje ai doli përpara ish-liderit sovranist Viktor Orbán.
Manipulimi i sistemeve të IA-së dhe kurthi për motorët e kërkimit
Një aspekt i nxjerrë në pah nga raporti lidhet me kontaminimin e chatbotëve dhe mjeteve të bazuara në inteligjencën artificiale. Si amplifikues i propagandës ruse shërben rrjeti Pravda, i përbërë nga 280 faqe proruse, i cili gjatë vitit 2025 publikoi rreth 6,3 milionë artikuj, duke ripërhapur 115 pretendime të rreme. Kjo sasi e jashtëzakonshme teksti vërshon motorët e kërkimit dhe mund të ndikojë në sistemet e IA-së që kërkojnë informacion në internet për t’u dhënë përgjigje përdoruesve.
Në prill 2026, për shembull, rrjeti Pravda përhapi në 12 gjuhë lajmin e rremë për një artikull të supozuar të së përjavshmes franceze Le Point, sipas të cilit 20 mijë ushtarë ukrainas të transferuar në Francë për trajtim mjekësor kishin dezertuar për t’iu bashkuar krimit të organizuar.
Megjithëse Le Point nuk kishte shkruar kurrë diçka të tillë dhe të dhënat e Organizatës Botërore të Shëndetësisë (OBSH), agjencisë së specializuar të Kombeve të Bashkuara për shëndetin, konfirmonin se që nga viti 2022 numri i përgjithshëm i ushtarëve dhe civilëve të evakuuar jashtë vendit kishte qenë 6.400, pa raste dezertimi, lajmi i rremë u mor si i vërtetë nga Google AI Overview, i cili ua paraqiti përdoruesve si fakt të konfirmuar.
E pyetur nga NewsGuard, Google u përgjigj përmes një zëdhënësi se zbaton standarde të larta dhe se gjatë verifikimeve të brendshme nuk kishte qenë e mundur të riprodhohej i njëjti rezultat që kishte dhënë Google AI Overview.
Sulmi sistematik ndaj verifikuesve të fakteve
Përveç mashtrimit të lexuesve dhe ndikimit te sistemet algoritmike, operacionet ruse synojnë të paralizojnë edhe punën e verifikuesve të fakteve (fact-checkers), profesionistëve që merren me verifikimin e vërtetësisë së informacionit.
Siç është evidentuar në një raport të Viginum, organit shtetëror francez përgjegjës për monitorimin e ndërhyrjeve të huaja digjitale, fushatat Matrioska dhe Storm-1516 u dërgojnë gazetarëve mijëra email-e me lidhje drejt lajmeve të rreme, duke u kërkuar në mënyrë provokuese që të verifikojnë përmbajtjen e tyre, me synimin për t’ua mbingarkuar punën dhe për t’u konsumuar kohën.
Edhe Center for Countering Disinformation (CCD), Qendra për Luftimin e Dezinformimit, organ shtetëror ukrainas që merret me kërcënimet informative, i monitoron vazhdimisht këto operacione.
Operacionet kanë goditur gjithashtu kompani private si SpaceXAI dhe Microsoft, si dhe organizata jofitimprurëse si Human Rights Watch dhe Reporterët pa Kufij, duke përdorur markat e tyre për të sajuar pretendime për shkelje të të drejtave të njeriut që më pas i atribuohen Ukrainës.
Në një videointervistë për NewsGuard, Cécile Mégie, drejtoreshë e strategjive editoriale të grupit publik France Médias Monde, pjesë e të cilit janë kanali France 24 dhe radioja RFI (Radio France Internationale), shprehu shqetësim të thellë për klimën e përgjithshme të dyshimit që këto praktika krijojnë te publiku, duke minuar besueshmërinë e të gjithë sistemit mediatik.
Në nivel institucional, Shërbimi Evropian për Veprimin e Jashtëm (EEAS), shërbimi diplomatik i Bashkimit Evropian, ka konfirmuar në një dokument zyrtar se struktura Storm-1516 tashmë është në gjendje të depërtojë në debatet reale publike të demokracive perëndimore, duke vënë në rrezik stabilitetin e NATO-s, Organizatës së Traktatit të Atlantikut të Veriut, aleancës ushtarake të mbrojtjes kolektive.
Raste emblematike dhe përgënjeshtrime zyrtare
Analiza e hollësishme e lajmeve të veçanta të rreme ofron një tablo të qartë të teknikave të përdorura për manipulim.
Një rast kishte të bënte me Édouard Philippe, të përmendur më sipër. Përmes faqes së klonuar BFM-TV.net, të regjistruar vetëm pesë ditë para përhapjes së lajmit të rremë, u publikua një artikull i shoqëruar me një video ku pretendohej se Philippe ishte diagnostikuar me një formë të rëndë të demencës frontotemporale, e cila do ta komprometonte kandidaturën e tij për president.
Céline Poizat, përgjegjësja e zyrës së shtypit të Philippe, e përgënjeshtroi kategorikisht lajmin, duke konfirmuar se kishte ndërmarrë hapa ligjorë. Një tjetër video e rreme me logon e Euronews pretendonte se NABU, Byroja Kombëtare Kundër Korrupsionit e Ukrainës, organi shtetëror ukrainas përgjegjës për luftën kundër korrupsionit, kishte kontrolluar banesën e Oleksandr Zelenskyt dhe Rymma Zelenskas, prindërve të presidentit ukrainas Volodymyr Zelensky.
Në video shfaqej një artikull i rremë që i atribuohej gazetares Anastasiia Prots të gazetës Ukrainska Pravda, mbiemri i së cilës ishte shtrembëruar në “Protz”. Zyra e shtypit e NABU-së, së bashku me vetë Prots dhe përgjegjësin e përmbajtjes në Euronews, Peter Barabas, e përgënjeshtruan kategorikisht lajmin.
Po kështu, agjencia amerikane Associated Press dhe Ambasada e Ukrainës në Uashington përgënjeshtruan një video të rreme sipas së cilës Cole Tomas Allen, autori i sulmit në darkën e korrespondentëve të Shtëpisë së Bardhë, kishte vizituar ambasadën përpara sulmit. Së fundi, një artikull i rremë i publikuar në Politico24.com, faqe e klonuar që imitonte politico.com, pretendonte se Gjermania ishte e gatshme të pranonte 400 mijë refugjatë palestinezë, pretendim që u përgënjeshtrua kategorikisht nga Elena Singer, zëdhënëse e Ministrisë së Brendshme gjermane.
Mes teknikave më të avancuara është identifikuar edhe një video me elementet grafike të Fox News, në të cilën një zë i klonuar me inteligjencë artificiale — i identifikuar si i tillë me probabilitet 99 për qind nga softueri Hive Moderation — pretendonte se administrata amerikane kishte ndaluar sloganin proukrainas “Slava Ukraini”.
Shtrirja reale e ndikimit mbetet për t’u matur
Regjistrimi tregon se sa falsifikime janë zbuluar, por e lë të hapur çështjen e efektit të tyre mbi publikun. Në raportin e vitit 2025, Viginum vlerësoi se aftësia e vërejtur e Matrioska-s për të ndikuar opinionin publik ishte ende shumë e kufizuar; po ashtu konstatoi se disa operacione kishin fituar dukshmëri pikërisht nga vëmendja që u kishin kushtuar mediat. Prandaj, rritja e sasisë së përmbajtjeve të prodhuara nuk nënkupton, në vetvete, edhe rritje të ndikimit të ushtruar.
Megjithatë, dëmi mbetet për mediat dhe organizatat, identiteti i të cilave përvetësohet. Cécile Mégie i tha NewsGuard se përhapja e lajmeve të rreme mund të dëmtojë besimin te mediat. Mekanizmi ka në vetvete diçka tinëzare, sepse mediat dhe gazetarët e përfshirë detyrohen të shpenzojnë kohë dhe kredibilitet për t’u mbrojtur nga deklarata që nuk i kanë raportuar apo shqiptuar kurrë./La Repubblica
