Injeksionet vdekjeprurëse janë vënë sërish nën vëzhgim pasi Christa Pike mbijetoi pas dy raundeve të administrimit të barnave gjatë përpjekjes së dështuar të autoriteteve të Tennessee-s për ta ekzekutuar.
Pse ka rëndësi: Injeksioni vdekjeprurës ka qenë për dekada metoda mbizotëruese e ekzekutimeve në Shtetet e Bashkuara, duke përbërë rreth 89 për qind të 1.683 ekzekutimeve të kryera që nga viti 1976, sipas Qendrës së Informacionit për Dënimin me Vdekje (Death Penalty Information Center – DPIC).
Zhvillimi kryesor: Pike, e shpallur fajtore për vrasjen e një shoqeje të shkollës tri dekada më parë, mbijetoi të mërkurën pas dy raundeve të administrimit të barnave për injeksionin vdekjeprurës, në atë që do të kishte qenë ekzekutimi i parë i një gruaje në këtë shtet në 200 vjet.
Në reagim, guvernatori Bill Lee pezulloi ekzekutimet dhe urdhëroi një “shqyrtim gjithëpërfshirës nga një palë e tretë” të përpjekjes së dështuar për ekzekutim.
Përpjekja për ekzekutimin e Pike erdhi pas disa orësh zhvillimesh të njëpasnjëshme gjyqësore, gjatë të cilave gjykatat fillimisht urdhëruan pezullimin e ekzekutimit, përpara se ky pezullim të hiqej.
Pike ishte ende gjallë të enjten pasdite, deklaroi avokati i saj në një konferencë për shtyp, sipas Associated Press. Ajo po merrte “kujdes mjekësor për shpëtimin e jetës” pas përpjekjes së dështuar të së mërkurës në mbrëmje, të cilën avokati i saj e cilësoi si “torturë”.
Pamja e përgjithshme: Protokollet e ekzekutimit ndryshojnë nga një shtet në tjetrin, por injeksionet vdekjeprurëse në përgjithësi ndjekin të njëjtin proces bazë.
Ja çfarë duhet ditur.
Pse shtetet miratuan injeksionin vdekjeprurës
Një vështrim pas: Injeksioni vdekjeprurës u shfaq si metodë ekzekutimi pasi Gjykata e Lartë e SHBA-së lejoi rikthimin e dënimit me vdekje në vitet 1970.
Oklahoma u bë shteti i parë që e autorizoi këtë metodë në vitin 1977. Texas-i kreu ekzekutimin e parë me injeksion vdekjeprurës pesë vjet më vonë.
Përpara përdorimit të injeksionit vdekjeprurës, shtetet përdornin zakonisht metoda të tilla si karrigia elektrike, dhoma e gazit, varja dhe skuadra e pushkatimit. Ligjvënësit e konsideronin injeksionin një metodë më pak të dhunshme dhe më pak të kushtueshme.
Injeksioni vdekjeprurës përdoret tashmë në të gjitha shtetet amerikane ku dënimi me vdekje mbetet në fuqi.
Gjykata e Lartë ka vendosur kufizime kushtetuese për zbatimin e dënimit me vdekje, duke e rezervuar atë për kategoritë më të rënda të vrasjeve.
Disa shtete — Idaho, Mississippi, Oklahoma, South Carolina dhe Utah — lejojnë gjithashtu ekzekutimin me skuadër pushkatimi.
Idaho e bëri skuadrën e pushkatimit metodën kryesore të ekzekutimit në korrik.
Si administrohet injeksioni vdekjeprurës
Nuk ekziston një procedurë e vetme standarde. Shtetet përdorin protokolle të ndryshme, por procesi bazë është i ngjashëm.
Një dozë vdekjeprurëse barnash administrohet përmes një linje intravenoze (IV), ndërsa i dënuari mbahet i fiksuar, zakonisht në një barelë ekzekutimi.
Arizona, për shembull, kërkon vendosjen e dy kateterëve intravenozë, ku njëri shërben si linjë rezervë në rast se linja e parë intravenoze dështon.
Mjekët shpesh nuk marrin pjesë në administrimin e injeksionit vdekjeprurës, sepse Kodi i Etikës Mjekësore i Shoqatës Mjekësore Amerikane (American Medical Association – AMA) përcakton se mjekët nuk duhet të marrin pjesë në ekzekutime.
Për këtë arsye, shtetet ndonjëherë mbështeten te ekipe ekzekutimi që mund të përfshijnë oficerë të burgjeve, punonjës të institucioneve korrektuese dhe personel tjetër të trajnuar për vendosjen e linjave intravenoze dhe administrimin e barnave.
Cilat barna përdoren në injeksionin vdekjeprurës
Si funksionon: Ekzistojnë dy protokolle kryesore për administrimin e barnave.
Protokolli me një bar — Administrohet një dozë e lartë e një barbiturati me veprim qetësues dhe hipnotik, zakonisht pentobarbital, me qëllim shkaktimin e vdekjes.
Protokolli me tri barna — Fillimisht administrohet një sedativ ose anestetik, më pas një agjent bllokues neuromuskular, i cili shkakton paralizë të muskujve, dhe në fund një bar që shkakton arrest kardiak.
Megjithatë: Vetë pentobarbitali është objekt polemikash, pasi kritikët vënë në dyshim nëse përdorimi i tij siguron një vdekje pa dhimbje.
Një shqyrtim i Departamentit të Drejtësisë gjatë administratës Biden përmendi shqetësime se bari mund të shkaktonte dhimbje dhe vuajtje.
Departamenti i Drejtësisë nën presidentin Donald Trump riautorizoi përdorimin e pentobarbitalit në ekzekutimet federale.
Injeksionet vdekjeprurëse nuk funksionojnë gjithmonë sipas planit
Rasti i Pike nuk është rasti i parë i një ekzekutimi problematik me injeksion vdekjeprurës. Sipas DPIC-së, 75 nga 1.054 injeksione vdekjeprurëse — rreth 7 për qind — rezultuan të dështuara ose me komplikime në periudhën 1890–2010, përqindja më e lartë ndër metodat e ekzekutimit.
Çfarë kanë thënë dëshmitarët: Dëshmitarë të disa ekzekutimeve kanë përshkruar të dënuar që gulçonin dhe shfaqnin vështirësi të rënda në frymëmarrje.
Disa të dënuar i mbijetojnë përpjekjes së parë për ekzekutim, por më vonë vdesin nga komplikime mjekësore ose shkaqe të tjera, ndonjëherë të lidhura me vetë procedurën e ekzekutimit. Të tjerë ekzekutohen në një datë të mëvonshme.
Autopsitë kanë zbuluar shenja të edemës pulmonare, pra grumbullimit jonormal të lëngjeve në mushkëri, gjendje që mund të shkaktojë ndjesinë e mbytjes, sipas NPR.
Një rast konkret: Në vitin 2022, Alabama e ndërpreu ekzekutimin e Kenneth Smith pasi personeli nuk arriti të vendoste një linjë intravenoze funksionale përpara se të skadonte urdhri gjyqësor për ekzekutimin.
Smith mbijetoi, por u ekzekutua më vonë, në vitin 2024, përmes hipoksisë së shkaktuar nga azoti — rasti i parë i një ekzekutimi me këtë metodë në historinë e Shteteve të Bashkuara.
Në vitin 2014, ekzekutimi i Clayton Lockett në Oklahoma dështoi pasi personeli nuk arriti të siguronte siç duhet akses intravenoz. Ai vdiq pothuajse një orë më vonë.
Më gjerësisht: Shtetet e Bashkuara po regjistrojnë një rritje të numrit të ekzekutimeve./Axios
