Gjendja e informacionit: 1 tetor 2026. Hetimi vazhdon dhe nuk është publikuar raport paraprak.
Një Boeing 737 MAX 8 humbi mijëra këmbë lartësi brenda sekondash, transmetoi kodin 7500 për ndërhyrje të paligjshme dhe u devijua në Arabinë Saudite. Kapiteni indian Smit Machchhar u plagos rëndë, pasagjerë dhe anëtarë të tjerë të ekuipazhit ndërhynë në kabinë, ndërsa autoritetet e Emirateve po hetojnë edhe mundësinë e një motivi terrorist. Por më 1 tetor disa nga pyetjet më të rëndësishme, nga shkaku i zhytjes deri te motivi i oficerit të parë, mbeten pa përgjigje përfundimtare.
Të mërkurën, 30 shtator 2026, fluturimi FZ1073 i flydubai u nis nga Dubai drejt aeroportit Ben Gurion pranë Tel Avivit. Avioni u ngrit në orën 07:05 sipas orës lokale, 20 minuta pas orarit të planifikuar prej 06:45, dhe u ngjit në rreth 34.000 këmbë. Pak më shumë se dy orë më vonë situata ndryshoi: zbritje të forta, dy kode emergjence dhe ulje në Tabuk të Arabisë Saudite, jo në Izrael. Mbi 170 njerëz mbijetuan.
Ky artikull ndan atë që është dokumentuar teknikisht, atë që thonë kompania dhe rregullatori, atë që pohojnë zyrtarët dhe pasagjerët, dhe atë që mbetet e hapur.
Çfarë ka konfirmuar vetë flydubai
Kompania thotë se në kabinën e pilotëve ndodhi një përplasje fizike (angl. “altercation”) dhe se avioni u sigurua nga ekuipazhi i flydubai në detyrë që udhëtonte në bord, i cili e devijoi dhe e uli në Tabuk. Ajo ka thënë se pasagjerët dhe ekuipazhi janë të sigurt dhe se motivet nuk dihen, dhe u bëri thirrje të gjithëve të mos spekulojnë. Autoriteti i Aviacionit Civil të Emirateve (GCAA) e cilësoi ngjarjen incident sigurie të vënë nën kontroll, me lëndime mes ekuipazhit. Aeroporti i Tabukut tha se kapiteni dhe oficeri i parë u dërguan në spital.
Në deklaratat e tyre as flydubai, as GCAA nuk përdorin fjalën “therje” dhe nuk flasin për përpjekje rrëzimi.
Avioni dhe njerëzit në bord
Avioni është identifikuar si Boeing 737 MAX 8 me regjistrim A6-FKF, sipas Flightradar24 të cituar nga Airways. Burimet flasin për 174 njerëz në bord; nuk sqarohet gjithmonë nëse numri përfshin ekuipazhin. Migflug përmend 27 fëmijë. Sipas Ministrisë së Jashtme të Izraelit, njerëzit në bord ishin nga Izraeli, India dhe Emiratet, dhe Departamenti amerikan i Shtetit tha se katër kishin shtetësi amerikane.
Kronologjia sipas të dhënave të fluturimit
Të gjitha orët janë në UTC (Emiratet janë katër orë përpara), sipas Flightradar24.
- 03:05 — nisja nga Dubai, ngjitje në rreth 34.000 këmbë.
- 05:21 — nis një zbritje e pjerrët, pasuar nga një ngjitje e fortë dhe një zbritje e dytë e pjerrët.
- 05:28:48 — transponderi nis të transmetojë 7700, kodin ndërkombëtar të emergjencës së përgjithshme, përgjatë kufirit mes Arabisë Saudite dhe Jordanisë.
- 05:33 — avioni është stabilizuar rreth 15.000 këmbë; lartësia mbetet përafërsisht aty gjatë pjesës tjetër të fluturimit.
- 05:35 — kodi ndryshon në 7500, që tregon ndërhyrje të paligjshme. Avioni hyn për pak në hapësirën ajrore jordaneze, kthehet 180 gradë dhe drejtohet drejt Tabukut. Afër aeroportit kodi kthehet në 7700.
- 05:44 — kontrollorët në Tabuk marrin kërkesën për ulje emergjente (08:44 sipas orës lokale).
- 06:45 — ulja në Tabuk. Sinjali i fundit ADS-B është në 06:58.
Fluturimi zgjati rreth tre orë e 40 minuta; nga zbritja e parë deri te ulja kaluan 84 minuta. Dy artikuj të Al Jazeera-s japin kohë pak të ndryshme për disa çaste; këtu përdoren kohët e Flightradar24.
Një person që dëgjoi komunikimet tha për AP-në se pilotit i dridhej zëri kur thirri mayday dhe tha se po ndodhte një rrëmbim. Personi nuk u emërtua dhe pohimi nuk është konfirmuar zyrtarisht.
Sa ra avioni
Sipas të dhënave të Flightradar24, të cituara nga NBC News, avioni humbi rreth 14.125 këmbë (4.305 metra) në 29 sekonda. Reuters, siç përcillet nga Airways, flet për pothuajse 14.000 këmbë në më pak se 30 sekonda. Ky është segmenti më i shkurtër i dokumentuar, jo e gjithë humbja e lartësisë.
Burimet e tjera japin vlera të ndryshme: Al Jazeera pothuajse 14.000 këmbë në më pak se 30 sekonda; AP nga 33.000 në 17.000 këmbë për rreth një minutë; CNN 17.400 këmbë në më pak se dy minuta; Aviation Herald, përmes Migflug, nga 34.000 në rreth 19.000 këmbë për rreth 90 sekonda, rreth 130 milje detare në verilindje të Tabukut. Ato matin pjesë të ndryshme të një manovre që përfshinte edhe një ngjitje të ndërmjetme. Flightradar24 ka publikuar të dhënat ADS-B, prandaj intervalet mund të rindërtohen.
Pohimi se “edhe 40 sekonda do të kishin mjaftuar që avioni të rrëzohej” nuk mbështetet nga të dhënat e publikuara. Për ta provuar do të duheshin lartësia mbi terrenin, ritmi i zbritjes sekondë pas sekonde dhe trajektorja, dhe asnjë prej tyre nuk është publikuar. Dihet vetëm se nga 05:33 avioni qëndroi përafërsisht në 15.000 këmbë dhe fluturoi më shumë se një orë.
AP raporton se zbritja ishte aq e fortë sa timoni vertikal i drejtimit (rudder) u shkëput. Një specialist me mbiemrin Murphy, i cituar nga CNN, tha se pjesa vertikale fikse e bishtit i dha avionit qëndrueshmëri drejtimi. Arik Zer, ish-kreu i sigurisë së fluturimeve në Shin Bet, vlerësoi se zhytja e fortë ka shkaktuar dëmtimin; është vlerësim, jo gjetje hetimore.
Çfarë ndodhi në kabinë, sipas zyrtarëve dhe pasagjerëve
Kryeministri izraelit Benjamin Netanyahu tha se njëri pilot e theri tjetrin me thikë dhe pastaj tentoi ta rrëzonte avionin. Gulf News e cilëson këtë version si version zyrtar izraelit, jo gjetje të hetimit emiratas. Therja e kapitenit është raportuar gjerësisht dhe mbështetet nga dëshmi pasagjerësh dhe nga përshkrime të pamjeve në media serioze, por flydubai nuk e ka përdorur fjalën dhe UAE-ja nuk e ka përshkruar në një përfundim hetimor.
Zëdhënësi i Netanyahut tha për Reuters se kapiteni, i mbuluar me gjak në dysheme, arriti të shtypë çelësin e hapjes së derës së kabinës, gjë që lejoi pasagjerët dhe ekuipazhin të ndërhynin. Ministria e Jashtme e Izraelit e përsëriti këtë. Netanyahu tha në CBS se i dyshuari nuk po stabilizonte avionin, por po përpiqej ta ngatërronte pajisjen.
Yaniv Hayun, i identifikuar nga Netanyahu si pasagjeri që hyri në kabinë, tha se dera ishte e vështirë për t’u hapur, sepse piloti i therur ndodhej pas saj, dhe se tre pasagjerë të tjerë ndihmuan. Ai tha edhe se, teksa ecte drejt kabinës, avioni hyri në zhytje dhe e rrëzoi anash. Pasagjeri Musaev i tha CNN-it se e gjeti sulmuesin mbi pilotin duke vazhduar ta therte. Yitzhak Lieber dërgoi një video ku tha se pilotit të plagosur i ishte dhënë ndihmë dhe se sulmuesi ishte lidhur; Asaf Rajuan, në një video pas mposhtjes së tij, tha se ndodheshin afër Tabukut dhe se të gjithë ishin mirë, përveç pilotit. Një pasagjer tha për CBS se në avion ishte edhe një mjek.
Pasagjerët përshkruan frikë të thellë. Alevi i tha NBC-së për britma, njerëz që vraponin, panik dhe gjak. Motti Cohen Or, 70 vjeç, tha se dëgjoi një grua të bërtiste se dikush po therte dikë në kabinë, para zhytjes. Dalia Shpigel i tha Haaretz-it se disa të ulur përpara thyen derën e kabinës. Ky rrëfim ndryshon nga versioni i hapjes nga brenda dhe pasqyron perceptimin e një pasagjeri; vetëm hetimi mund ta rindërtojë saktë çastin.
Si u hap dera, çfarë arme u përdor dhe si hyri ajo në avion mbeten pyetje të hapura. Migflug flet për thikë xhepi, pa konfirmim zyrtar.
Kush e uli avionin
Flydubai flet për ekuipazh të kompanisë në detyrë që udhëtonte në bord. Al Jazeera shkruan për një palë të dytë pilotësh të flydubai në bord, ndërsa CNN dhe Migflug për pilotë jashtë detyre mes pasagjerëve. Sipas Netanyahut, të cituar nga Reuters, pilotë të tjerë e uluan avionin. Nuk është e qartë publikisht kush mori komandën përfundimtare dhe nëse janë të njëjtët persona.
Kapiteni Smit Machchhar
Kapiteni është Smit Machchhar, shtetas indian, siç e identifikoi ambasada e Indisë në Arabinë Saudite. Ambasada tha se ishte në gjendje të qëndrueshme; Gulf News raporton se iu nënshtrua operacionit. Në versionet e para ai ishte përshkruar gabimisht si emiratas.
Sipas Gulf News, ai është i lindur në Mumbai. Sipas profilit të tij në LinkedIn, të cituar po aty, punoi në SpiceJet nga qershori 2011 deri në qershor 2022 dhe arriti gradën Senior Commander dhe Line Training Captain, rol që e mbante nga nëntori 2020. Aty regjistroi mbi 9.500 orë, prej të cilave mbi 6.400 si komandant. Iu bashkua flydubai në qershor 2022 dhe profili i tij liston 9.750 orë në Boeing 737-800 dhe 737 MAX 8/9. Sipas Reuters, të cituar nga Gulf News, ai pritej t’i bashkohej biznesit tekstil të familjes dhe u interesua për aviacionin në moshën 19-vjeçare; u trajnua si pilot në Zelandën e Re.
Kryeministri indian Narendra Modi e quajti hero. Presidentja Droupadi Murmu e vlerësoi për gjakftohtësinë. Netanyahu tha se ai shpëtoi jetën e 174 njerëzve, dhe Donald Trump e quajti gjithashtu hero. Këto janë vlerësime politike, jo përfundime hetimore.
Oficeri i parë
Oficeri i parë është raportuar si shtetas omanas. Një zyrtar izraelit e tha për Reuters, ndërsa një zyrtar omanas i paemëruar i tha CBS News-it se ai ka lindur në Oman dhe ka shtetësi omanase. Deri më 1 tetor flydubai nuk i kishte bërë publike emrat e pilotëve dhe identiteti i tij nuk ishte publikuar zyrtarisht nga Emiratet apo Arabia Saudite. Netanyahu tha se ai ishte arrestuar dhe po merrej në pyetje në Arabinë Saudite, dhe priste që të transferohej në Dubai; autoritetet saudite nuk e kishin konfirmuar këtë publikisht.
Një pilot anonim, i cituar nga Kanali 16 i Izraelit, e përshkroi kopilotin si ekstremist fetar dhe tha se ai ishte bashkuar me flydubai rreth tetë muaj më parë. Ky pretendim është i një personi të vetëm, i paemëruar, dhe nuk është verifikuar nga asnjë autoritet.
Oman nuk ka marrëdhënie diplomatike me Izraelin. CNN vëren se nuk është e qartë si ka marrë leje ky pilot të fluturojë drejt Izraelit, dhe një zyrtar izraelit ka ngritur pyetjen pse ekuipazhi përfshinte një pilot nga një shtet pa marrëdhënie me të. Shtetësia është fakt biografik; nuk është provë për motivin.
Motivi: çfarë pohohet dhe çfarë nuk është konfirmuar
Më 1 tetor motivi nuk ishte përcaktuar. Rreth tij qarkullojnë dy lexime hetimore dhe një hipotezë teknike.
Terrorizmi. Ministri izraelit i Mbrojtjes, Israel Katz, e cilësoi ngjarjen përpjekje për sulm terrorist xhihadist dhe tha se informacioni fillestar tregonte se sulmuesi synonte ta rrëzonte avionin. Al Jazeera vëren se ai nuk shpjegoi si arriti në këtë përfundim. Një zyrtar izraelit tha për NBC se hetimi paraprak e sugjeron këtë. Ky është vlerësim izraelit, jo përfundim i hetimit emiratas.
Vetëvrasja. Një zyrtar i lartë ushtarak izraelit tha se po hetohet edhe mundësia që piloti të ketë tentuar të vriste veten duke përdorur avionin, dhe se nuk ishte e qartë nëse motivi ishte psikologjik apo nacionalist. Kanali 14 raportoi dyshim të ngjashëm.
Hipoteza teknike. Ish-piloti Alon Prag, në intervistën për N12, thotë se zhytja mund të ketë filluar nga vetë përleshja: një devijim i madh i kolonës së komandimit mund ta shkëpusë autopilotin dhe shtyrja përpara e ul hundën e avionit. Ai e paraqet si vlerësim profesional. Ajo shpjegon mekanizmin e mundshëm, jo motivin, dhe nuk përjashton veprime të qëllimshme; pa regjistruesit nuk mund të dihet.
Netanyahu, kur u pyet nëse pas ngjarjes qëndronte Irani, tha se ishte shumë herët për të folur për motivin. Trump tha se kopiloti ishte ndoshta terrorist ose ndoshta një i çmendur.
Hetimi
Prokurori i Përgjithshëm i UAE-së, Hamad Saif Al Shamsi, urdhëroi një ekip hetimor të Prokurorisë Publike. Sipas WAM, të cituar nga The National, hetimi do të shqyrtojë nëse ngjarja kishte lidhje me veprimtari a qëllim terrorist ose me planifikim a drejtim paraprak. Ekipi punon në koordinim me GCAA. Sipas ligjit të Emirateve, krimet e kryera në avionë të regjistruar atje bien nën juridiksionin e gjykatave të tyre, kudo që ndodhin. Prokurori u bëri thirrje mediave dhe publikut të mos qarkullojnë informacione të paverifikuara; The National shkruan se raportimet e para ishin plot pasaktësi.
Pra më 1 tetor klasifikimi si akt terrorist nuk ishte përfundim zyrtar i hetimit.
Izraeli kërkon pjesëmarrje. Netanyahu tha se kishte folur me presidentin e Emirateve, Mohamed bin Zayed, i cili ra dakord që Izraeli të marrë pjesë në pyetjen e të dyshuarit; Herzog tha se dy shtetet do ta hetojnë së bashku ngjarjen. Arabia Saudite tha vetëm se agjencitë kompetente vazhdojnë hetimin.
Specialisti Marco Chan i Universitetit Kingston tha për CNN se hetuesit do të shqyrtojnë së pari regjistruesin e të dhënave të fluturimit dhe atë të zërit të kabinës. Deri më 1 tetor asnjë e dhënë nga regjistruesit dhe asnjë raport paraprak nuk ishte publikuar.
Dera e kabinës dhe pyetja e sigurisë
Prag shpjegon se dyert e kabinave janë përforcuar që nga 11 shtatori dhe nuk hapen lehtë nga jashtë, dhe se kapiteni mund ta zhbllokojë me komandë elektrike pa u ngritur nga ulësja, por pranon se nuk e njeh konfigurimin e këtij avioni. Ai tha se kontrollet e sigurisë për ekuipazhet ndryshojnë sipas shteteve, dhe e përshkroi shpëtimin si fat, sepse duhej të përputheshin shumë gjëra. Të gjitha këto janë vlerësime të tij, jo gjetje.
Germanwings 9525 në 2015 vrau 150 vetë; hetuesit besojnë se bashkëpiloti Andreas Lubitz e mbylli kapitenin jashtë kabinës dhe e drejtoi qëllimisht avionin drejt një mali të Alpeve franceze. Pas saj Emirates dhe Etihad njoftuan rregullin e dy personave në kabinë, ndërsa Swiss e hoqi më vonë, duke argumentuar se nuk e rrit sigurinë dhe sjell rreziqe shtesë. Ai rregull mbron kur një pilot largohet nga kabina; nuk është projektuar për rastin kur të dy pilotët janë brenda dhe njëri sulmon tjetrin. Ky është krahasim shpjegues, jo konstatim hetimor.
Ulja, kthimi dhe pasojat
Pasagjerët mbetën në Tabuk derisa flydubai dërgoi dy avionë zëvendësues. Sipas aeroportit të Tabukut, ata u nisën në 17:40 sipas orës lokale dhe, sipas Technology.org, mbërritën në Ben Gurion më shumë se 10 orë pas fillimit të emergjencës. Sipas dy burimeve të sigurisë të cituara nga Reuters, Arabia Saudite refuzoi një kërkesë të Izraelit që avionë ushtarakë izraelitë të merrnin pasagjerët; nuk është deklaratë zyrtare saudite. Në Ben Gurion Netanyahu i falënderoi personalisht pasagjerët, njërin prej tyre ende me bluzë të gjakosur. Herzog tha se do t’u jepte çmime heroizmi katër izraelitëve që ndihmuan të mposhtej kopiloti.
Flydubai pezulloi fluturimet drejt dhe nga Izraeli për sa kohë vazhdon hetimi dhe tha se ngjarja nuk prek pjesën tjetër të rrjetit. Emirates pezulloi menjëherë kodin e përbashkët me flydubai drejt Tel Avivit. Netanyahu urdhëroi forcimin e sigurisë në kompanitë ajrore izraelite dhe jo-izraelite.
Gjatë ditës mediat hebraike raportuan gabimisht se fluturimi tjetër FZ1081 ishte kthyer mbrapsht; The Times of Israel, e cituar nga Al Jazeera, tha se gabimi dukej se vinte nga një ngatërresë në sajtet e gjurmimit.
Konteksti
Ngjarja ra pak ditë para përvjetorit të 7 tetorit dhe katër javë para zgjedhjeve izraelite të 27 tetorit. Më 29 shtator Netanyahu kishte thënë se Izraeli kishte shenja që armiqtë mund të tentonin sulme para zgjedhjeve. Lideri i opozitës Yair Lapid, pas ngjarjes, tha se informimi i sigurisë që kishte marrë natën e 29 shtatorit nuk përmbante asnjë shenjë të ngjashme dhe akuzoi zëra pranë qeverisë se po e përdorin ngjarjen politikisht. Asnjë burim nuk e lidh incidentin me atë paralajmërim.
UAE dhe Izraeli normalizuan marrëdhëniet në 2020; marrëveshja e aviacionit parashikonte 28 fluturime javore dhe fluturime ngarkese. Arabia Saudite dhe Omani nuk kanë marrëdhënie zyrtare me Izraelin, dhe Arabia Saudite e ka kushtëzuar normalizimin me pranimin e një shteti palestinez.
FZ1073 nuk është rasti i parë i një avioni flydubai Dubai–Tel Aviv që ulet në Arabinë Saudite: më 24 shtator 2025 FZ1125 u ul në Riyad për një emergjencë mjekësore të një pasagjeri. Në maj 2018 flydubai dhe GCAA mohuan zëra për rrëmbim të fluturimit FZ301 Dubai–Kabul, duke thënë se kishte pasur problem me një pasagjer.
Çfarë dihet me siguri dhe çfarë mbetet e hapur
Dihet: FZ1073 humbi shpejt lartësi, transmetoi 7700 dhe 7500, u devijua dhe u ul sigurt në Tabuk; flydubai konfirmoi një përplasje fizike në kabinë; kapiteni indian u plagos rëndë; UAE-ja ka nisur hetim, duke përfshirë pistën e terrorizmit.
Mbetet e hapur: motivi; nëse ishte përpjekje e qëllimshme për rrëzim; nëse zhytja e parë ishte rezultat i një inputi të qëllimshëm, i përleshjes apo i të dyjave; përmbajtja e regjistruesve; si hyri arma; kush mori komandën; nëse kishte planifikim paraprak ose bashkëpunëtorë; identiteti zyrtar i oficerit të parë.
Çfarë duhet të rindërtojë hetimi
Përgjigjja për FZ1073 varet nga rindërtimi i disa minutave. Hetuesit duhet të përcaktojnë çfarë ndodhi mes dy pilotëve para konfliktit; kush e nisi përplasjen fizike; çfarë arme u përdor dhe si hyri në avion; kur u plagos kapiteni; kur u shkëput autopiloti dhe çfarë lëvizjesh iu dhanë kolonës së komandimit; kur dhe pse u transmetuan kodet 7700 e 7500; si u hap dera dhe kush hyri i pari; kush mori komandën e avionit; si u dëmtua bishti; dhe çfarë motivi kishte oficeri i parë.
Derisa të publikohen regjistruesit dhe raporti hetimor, faktet teknike duhet të ndahen nga dëshmitë, dëshmitë nga pretendimet dhe pretendimet nga përfundimet./Tetova News
