Më 20 tetor shënohet Dita Botërore e Statistikës – degë e matematikës që merret me mbledhjen dhe interpretimin e të dhënave. Duke pasur parasysh kompleksitetin e teknologjive, ekonomisë globale dhe shoqërisë moderne në të cilën jetojmë, informacionet statistikore janë me rëndësi thelbësore për procesin e vendimmarrjes dhe hartimit të politikave në një shoqëri.
Në Maqedoni, bartësi kryesor dhe koordinatori i sistemit statistikor të vendit është Enti Shtetëror i Statistikës. Ky institucion është përgjegjës për bashkëpunimin ndërkombëtar në fushën e statistikës, si dhe për përcaktimin e metodologjive dhe standardeve statistikore dhe për sigurimin e mbrojtjes së të dhënave individuale që mblidhen nga personat fizikë dhe subjektet juridike.
Pikërisht ky institucion shërben si “sytë dhe veshët” e shtetit, duke u mundësuar Qeverisë, bizneseve dhe qytetarëve të marrin vendime të bazuara në fakte të sakta dhe jo në supozime.
Në një intervistë për Skopje Info, drejtori i Entit Shtetëror të Statistikës, Dejan Stankov, ndau informacione për sfidat dhe planet e ardhshme të institucionit, si dhe për punën e realizuar deri tani që nga marrja e drejtimit të Entit.
Ai thotë se gjatë dy viteve të fundit puna e Entit ka qenë e orientuar drejt avancimit të kapaciteteve institucionale, modernizimit të proceseve statistikore dhe krijimit të kushteve për një prodhim më efikas, më të qëndrueshëm dhe më bashkëkohor të statistikave zyrtare.
Gjatë kësaj periudhe, Stankov tha se dallohen tri prioritete kyçe që kanë rëndësi thelbësore për zhvillimin e mëtejshëm të institucionit: menaxhimi i burimeve njerëzore, përmirësimi i mënyrës së mbledhjes, përpunimit dhe përdorimit të të dhënave statistikore dhe digjitalizimi i produktit statistikor.
“Sfida e parë dhe njëkohësisht më e madhja është menaxhimi i burimeve njerëzore. Enti Shtetëror i Statistikës përballet me mungesë serioze të stafit, ku rreth 50 për qind e vendeve të parashikuara të punës nuk janë të plotësuara. Kjo gjendje e vështirëson ndjeshëm punën e përditshme, duke pasur parasysh se institucioni është përgjegjës për realizimin e hulumtimeve komplekse statistikore, përpunimin dhe analizën e të dhënave, si dhe për publikimin në kohë të informacioneve statistikore cilësore dhe relevante. Pikërisht për këtë arsye, pas marrjes së funksionit drejtues, menaxhimin e burimeve njerëzore në dispozicion e vendosa si një nga prioritetet e mia më të larta. Në kushte të kapaciteteve të kufizuara kadrovike, është i domosdoshëm planifikimi i kujdesshëm, shpërndarja e duhur e detyrave të punës, përcaktimi i prioriteteve të qarta dhe shfrytëzimi maksimal i ekspertizës dhe njohurive ekzistuese të punonjësve”, theksoi ai.
Sa i përket përmirësimit të mënyrës së mbledhjes, përpunimit dhe përdorimit të të dhënave statistikore, Stankov thotë se fokusi ka qenë në modernizimin gradual të proceseve statistikore, përdorimin më të madh të burimeve administrative të të dhënave dhe shfrytëzimin e tyre të përshtatshëm për qëllime statistikore.
“Me këtë qasje synohet që të dhënat ekzistuese të përdoren në mënyrë më efikase, duke respektuar njëkohësisht standardet metodologjike, konfidencialitetin dhe cilësinë e statistikave zyrtare. Në këtë drejtim, gjatë këtyre dy viteve është arritur mjaft, veçanërisht në fushën e statistikave që lidhen me tregun e punës. Është arritur shfrytëzim më i madh i regjistrit statistikor të punësimit, i krijuar në bazë të të dhënave nga Drejtoria e të Hyrave Publike, prej të cilit përdoren të dhënat për prodhimin e statistikave që më parë realizoheshin përmes hulumtimeve në terren. Me qëllim digjitalizimin e procesit të mbledhjes së të dhënave, për herë të parë u vendosën formularë statistikorë në Portalin Kombëtar për e-Shërbime – uslugi.gov.mk – nga fusha e arsimit të lartë. Njëkohësisht, u rrit numri i hulumtimeve statistikore për të cilat të dhënat mblidhen në mënyrë elektronike përmes sistemit të krijuar për mbledhjen elektronike të të dhënave eStat, ndërsa në anketat e ekonomive familjare gjithnjë e më shumë zbatohet metoda CAPI”, shpjegon drejtori.
Digjitalizimi, ndërlidhja e regjistrave administrativë dhe zbatimi i teknologjive të reja, sipas tij, kanë potencial që në mënyrë thelbësore ta ndryshojnë mënyrën se si prodhohen statistikat zyrtare.
“Nuk bëhet fjalë vetëm për përpunim më të shpejtë të të dhënave, por për ndryshimin e të gjithë procesit statistikor – nga mënyra se si mblidhen të dhënat, përmes kontrollit dhe përpunimit të tyre, deri te publikimi dhe përdorimi i tyre. Një nga mundësitë më të rëndësishme është përdorimi më i madh i të dhënave administrative që institucionet tashmë i posedojnë. Me ndërlidhjen më të mirë dhe shfrytëzimin e përshtatshëm të regjistrave administrativë, mund të zvogëlohet nevoja për mbledhjen shtesë të të dhënave të njëjta ose të ngjashme nga qytetarët dhe subjektet afariste. Kjo nënkupton ngarkesë më të vogël administrative për njësitë raportuese, shfrytëzim më efikas të burimeve publike dhe mundësi për sigurimin më të shpejtë të informacioneve statistikore. Teknologjitë e reja, përfshirë automatizimin e proceseve të caktuara, mund të kontribuojnë në përpunimin më të shpejtë të të dhënave, zbulimin më të lehtë të mospërputhjeve dhe përmirësimin e kontrollit të cilësisë”, tha ai.
Sfidat më të mëdha me të cilat përballet Enti Shtetëror i Statistikës, sipas vlerësimit të drejtorit të ESHS-së, lidhen me sigurimin e të dhënave cilësore, të sakta dhe në kohë në kushte të burimeve të kufizuara njerëzore dhe teknike, por edhe me kërkesat gjithnjë e më të mëdha të përdoruesve të informacioneve statistikore.
Stankov shpjegon se mbledhja e të dhënave është një proces veçanërisht kompleks, pasi në masë të madhe varet nga bashkëpunimi me njësitë raportuese, përkatësisht subjektet afariste, institucionet dhe qytetarët që marrin pjesë në hulumtimet statistikore. Sfidat lidhen me dorëzimin në kohë të të dhënave, plotësinë dhe saktësinë e tyre, si dhe me nevojën për të zvogëluar ngarkesën e ofruesve të të dhënave.
“Pikërisht për këtë arsye, një nga prioritetet tona është përdorimi më i madh i burimeve administrative dhe futja e mënyrave më efikase të mbledhjes së të dhënave. Pas mbledhjes së tyre vijojnë kontrolli, përpunimi dhe analiza, procese që kërkojnë profesionalizëm, përvojë dhe zbatim të kujdesshëm të metodologjive statistikore. Të dhënat duhet të kontrollohen nga aspekti i plotësisë së tyre, përputhshmërisë logjike dhe të ndërsjellë, si dhe krahasueshmërisë me të dhënat e periudhave të mëparshme. Çdo parregullsi e konstatuar kërkon kontrolle shtesë dhe, kur është e nevojshme, komunikim me ofruesit e të dhënave. E gjithë kjo është e domosdoshme për të siguruar një produkt statistikor të besueshëm”, thotë ai.
Stankov gjithashtu theksoi se përgatitjet për Regjistrimin e Popullsisë në vitin 2031 tashmë kanë filluar. Qëllimi i tyre është që me kohë të ndërmerren të gjitha aktivitetet e nevojshme për krijimin e kushteve që regjistrimi të realizohet mbi bazën e regjistrave administrativë.
“Ky është një proces që kërkon përgatitje serioze, koordinim të mirë me institucionet dhe përmirësim të vazhdueshëm të cilësisë së të dhënave që kemi në dispozicion. Në këtë drejtim, i ndjekim me kujdes rekomandimet ndërkombëtare, risitë në metodologji dhe përvojat e vendeve të tjera që tashmë zbatojnë regjistrim të bazuar në regjistra ose po përgatiten për këtë mënyrë të realizimit”, thekson ai.
Drejtori i Entit Shtetëror të Statistikës vlerëson gjithashtu se kalimi drejt një regjistrimi të bazuar në regjistra nuk është një proces i thjeshtë. Siç thotë ai, ky proces nuk nënkupton vetëm përdorimin e të dhënave që tashmë ekzistojnë në regjistrat administrativë, por edhe kontrollin e cilësisë, plotësisë dhe përditësimit të tyre, si dhe mundësinë për ndërlidhjen e tyre.
Pikërisht për këtë arsye, Stankov paralajmëroi se në periudhën e ardhshme do të vazhdojnë të punojnë për krijimin e parakushteve të nevojshme metodologjike, teknike dhe institucionale për zbatimin e kësaj qasjeje, duke pasur parasysh standardet ndërkombëtare dhe praktikat e mira, por edhe specifikat e sistemit dhe gjendjen e burimeve administrative në dispozicion.
“Përdorimi i regjistrave administrativë do të mundësojë realizim më efikas të regjistrimit, do ta zvogëlojë ngarkesën për qytetarët dhe do të kontribuojë në shfrytëzimin më të mirë të të dhënave që institucionet tashmë i posedojnë. Megjithatë, për t’i arritur këto përfitime, është e nevojshme që të gjitha parakushtet të përmbushen me kujdes”, theksoi ai.
I pyetur se cili produkt statistikor i Entit, sipas tij, është veçanërisht i vlefshëm për qytetarët, kompanitë dhe institucionet, por megjithatë nuk merr vëmendje të mjaftueshme në publik, Stankov shpjegoi se të gjitha të dhënat statistikore janë të rëndësishme, sepse secila pasqyron gjendjen në një fushë të caktuar dhe kontribuon në krijimin e një tabloje të plotë për zhvillimet shoqërore dhe ekonomike në vend. Për këtë arsye, ai nuk veçoi një produkt statistikor si më të rëndësishëm se të tjerët. Megjithatë, theksoi se disa të dhëna statistikore tërheqin më shumë vëmendjen e qytetarëve, veçanërisht ato që janë drejtpërdrejt të lidhura me jetën e përditshme, si inflacioni, pagat, punësimi, standardi jetësor ose shëndeti i popullsisë.
“Kjo është e kuptueshme, sepse këto të dhëna ndikojnë drejtpërdrejt në vendimet e tyre dhe në perceptimin për cilësinë e jetës”, shton ai.
Nga ana tjetër, siç thotë edhe vetë, ekzistojnë fusha statistikore që ndoshta nuk janë aq të pranishme në interesin publik, por rëndësia e tyre nuk është më e vogël. Si të tilla ai veçoi të dhënat për prodhimin industrial, bujqësinë, energjetikën, mjedisin jetësor, arsimin, zhvillimet demografike ose aktivitetin afarist, të cilat i vlerësoi si të domosdoshme për të kuptuar proceset më të gjera në shoqëri.(Skopje Info)
