Nga Emmanuel Chiva
Fundjavën e kaluar, në Nantes, u mbajt festivali “Les Utopiales”, kushtuar fantashkencës. Është një festival që e njoh mirë, së pari sepse gruaja ime është e apasionuar pas tij, por edhe sepse, përtej interesit artistik, aty gjen “fantashkencë me shkencë brenda”. Pikërisht ky festival më kishte frymëzuar, kur isha drejtor i Agjencisë së Inovacionit të Mbrojtjes, e më pas delegat i përgjithshëm për armatimet (DGA), të organizoja “Red Team”, një përballje mes autorëve, skenaristëve, ilustruesve dhe dizajnerëve të fantashkencës dhe ekipeve të Ministrisë së Forcave të Armatosura, për të imagjinuar kërcënimet e së ardhmes deri në horizontin e vitit 2050 dhe më tej. Dhe ndër temat që rikthehen vazhdimisht në këtë festival është veprimi në orbitë: avioni që do të na lejonte të ngriheshim nga Toka, të shkonim të kryenim detyra në orbitë dhe më pas të ktheheshim në mënyrë krejtësisht diskrete.
Vetëm se kjo nuk është, por aspak, fantashkencë. Të gjithë e kujtojnë anijen kozmike “Space Shuttle”, sot të braktisur, një nga aftësitë thelbësore të së cilës ishte transportimi i pajisjeve, vendosja e tyre në orbitë, rimarrja apo mirëmbajtja e tyre dhe më pas kthimi në Tokë. Ky mjet fantastik, i quajtur STS, nga “Space Transportation System”, u nxor nga përdorimi në vitin 2011, pas tridhjetë vjetësh operimi, në vijim të aksidenteve të anijeve Columbia dhe Challenger. Megjithatë, kjo nuk nënkuptoi fundin e anijeve kozmike — apo “avionëve” — në hapësirë. Sepse hapësira është shndërruar në një arenë të madhe konflikti, ku vetë aftësia për të vepruar përbën një sinjal strategjik.
Beteja për kontrollin e hapësirës
Fuqitë e mëdha nuk janë gabuar në këtë drejtim. Për vite me radhë, Shtetet e Bashkuara të Amerikës kanë operuar, në diskrecion të plotë, një mjet të quajtur X-37B. Ndryshe nga anija kozmike tradicionale, ai nuk ka pilot. Është një mjet i dronizuar, autonom, i aftë të qëndrojë për disa muaj në hapësirë për të përmbushur misionet e tij.
Ky avion robotik, i ndërtuar nga Boeing, operohet nga Forca Hapësinore e Shteteve të Bashkuara dhe lëshohet me raketa si Falcon Heavy e kompanisë SpaceX. Pa ekuipazh në bord, ai mund të qëndrojë për muaj apo vite në orbitë, duke qarkulluar rreth Tokës në orbitë të ulët me një shpejtësi që i afrohet 30.000 kilometrave në orë.
Për çfarë shërben? Pas më shumë se tetë misioneve, misteri mbetet pjesërisht i pazgjidhur, megjithëse sot dihet se kjo anije është në gjendje të transportojë dhe të testojë teknologji të reja në hapësirë, për shembull një sensor kuantik, siç u bë e ditur në një komunikatë të United States Space Force vitin e kaluar. Përtej kësaj, sinjali është i qartë: të jesh në gjendje të operosh në orbitë, të vendosësh, testosh dhe eksperimentosh, si dhe të rimarrësh mjete apo pajisje, jo vetëm që është në vetvete me interes, por përbën edhe një mesazh të qartë për fuqitë që konkurrojnë për kontrollin e kësaj hapësire.
Por Shtetet e Bashkuara nuk janë të vetme. Më 26 tetor, shërbimet amerikane deklasifikuan një raport që zbulonte se një konkurrent i drejtpërdrejtë kinez, një anije eksperimentale relativisht e ngjashme, të paktën vizualisht, me X-37B, kishte kryer një numër misionesh. A duhet menduar atëherë se Franca ka mbetur prapa? Përgjigjja është jo. Para së gjithash, vendi ynë disponon një qasje autonome në hapësirë. Në muajt e parë të agresionit rus në Ukrainë, kjo qasje u kërcënua, por sot Franca, dhe më gjerë kontinenti ynë, është në gjendje të dërgojë sisteme në orbitë pa qenë domosdoshmërisht e varur nga kapacitete jashtë Evropës.
Dhe që prej Sallonit të Bourget 2025, kjo ambicie franceze ka një emër: Vortex, për “Véhicule orbital réutilisable de transport et d’exploration” — Mjet orbital i ripërdorshëm për transport dhe eksplorim. Ky projekt, për të cilin kam mundur të dëshmoj drejtpërdrejt se ka qenë objekt i nënshkrimit të një marrëveshjeje mes kompanisë franceze Dassault Aviation dhe Ministrisë së Forcave të Armatosura, synon zhvillimin e një platforme me përdorim të dyfishtë, pra me interes si civil, ashtu edhe ushtarak, të ripërdorshme dhe të aftë për të përmbushur misione sovraniteti në orbitë. Siç thuhet në traditën anglosaksone të fluturimeve hapësinore: Godspeed, Vortex!L’Express.fr
