Vetëm 72 orë pasi SHBA dhe Izraeli nisën bombardimet ndaj Iranit, lufta ka përfshirë pothuajse të gjithë Lindjen e Mesme, ka arritur në pragun e Evropës dhe ka ngritur frikëra të reja për sulme në territorin amerikan.
Pse ka rëndësi
Shtrirja gjeografike e konfliktit është tronditëse:
Të paktën 11 vende janë përfshirë drejtpërdrejt.
Është ndërprerë rrjedha globale e naftës dhe gazit.
Tregjet ndërkombëtare janë tronditur.
Presidenti Trump deklaroi të hënën se Operacioni “Epic Fury” pritet të zgjasë katër deri në pesë javë — një periudhë gjatë së cilës konflikti mund të zgjerohet edhe më tej.
Panorama e përgjithshme
Pas dy vitesh lufte në Izrael, Gaza, Liban dhe Jemen, një armëpushim i ndërmjetësuar nga SHBA kishte sjellë qetësi relative tetorin e kaluar.
Tani, rajoni përballet me një “tërmet” të ri — dhe sipas treguesve fillestarë, shumë më të madh.
Zhvillimet kryesore
Irani kishte paralajmëruar se çdo sulm në territorin e tij do të sillte hakmarrje jo vetëm ndaj Izraelit, por edhe ndaj bazave amerikane në Gjirin Persik dhe Irak.
Në orët e para të luftës, Irani lëshoi valë raketash balistike dhe dronësh ndaj Izraelit, Emirateve të Bashkuara Arabe, Bahreinit, Kuvajtit dhe Katarit.
U godit edhe rajoni kurd i Irakut, ndërsa milicitë pro-iraniane sulmuan baza amerikane dhe tentuan të sulmonin ambasadën e SHBA-së në Bagdad.
Ditën e dytë, sulmet u zgjeruan në Arabinë Saudite dhe Oman — vend që kishte ndërmjetësuar negociatat bërthamore mes Teheranit dhe administratës Trump.
Mbetje nga dy dronë iranianë goditën një rafineri të Aramco-s në Arabinë Saudite — sulmi i parë i tillë që nga viti 2019.
Katari deklaroi se rrëzoi dy avionë luftarakë iranianë dhe dënoi shënjestrimin “e papërgjegjshëm” të territorit të tij.
Qëndrimi i Iranit
Ministri i Jashtëm iranian Abbas Araghchi ka deklaruar se Irani nuk është në luftë me rajonin, por vetëm me Izraelin dhe bazat amerikane.
Megjithatë, dronët dhe raketat iraniane kanë goditur edhe objektiva civile, përfshirë zona turistike në Dubai — duke shtyrë disa vende arabe të shqyrtojnë hyrjen e drejtpërdrejtë në luftë.
Ngushtica e Hormuzit
Irani ka kërcënuar të bllokojë Ngushticën e Hormuzit, përmes së cilës kalon rreth 20% e naftës globale.
SHBA ka fundosur disa anije iraniane dhe këmbëngul se furnizimet me naftë mbeten të qëndrueshme, megjithëse eksportet janë kufizuar ndjeshëm.
Pezullimi i prodhimit të gazit të lëngshëm në Katar ka rritur çmimet e energjisë.
Fronti i ri: Libani
Të dielën mbrëma, Hezbollahu hyri në luftë duke lëshuar raketa dhe dronë ndaj Izraelit.
Izraeli u përgjigj me sulme masive në Liban, përfshirë Bejrutin, duke vrarë disa komandantë të lartë të Hezbollahut.
Në një zhvillim të papritur, kabineti libanez votoi për ndalimin e aktivitetit ushtarak të Hezbollahut në territorin e Libanit, ndërsa kryeministri Nawaf Salam i bëri thirrje grupit të dorëzojë armët.
Përfshirja e Evropës
Dronë goditën bazën britanike të RAF në Akrotiri, Qipro.
Mediat qipriote raportojnë se sulmi dyshohet të jetë nisur nga Libani nga Hezbollahu.
Greqia dërgoi dy fregata dhe dy avionë luftarakë për mbrojtjen e Qipros.
Britania, Franca dhe Gjermania paralajmëruan se mund të ndërhyjnë për të mbrojtur interesat e tyre.
Kryeministri britanik Keir Starmer lejoi SHBA-në të përdorë bazat britanike për sulme ndaj objekteve iraniane.
Çfarë pritet
Huthitë në Jemen, të mbështetur nga Irani, nuk janë përfshirë ende plotësisht, por kanë sinjalizuar gatishmëri për të hyrë në konflikt.
Ndikimi në SHBA
FBI dhe Departamenti i Sigurisë Kombëtare (DHS) kanë ngritur alarmin për terrorizëm.
Është paralajmëruar rritje e rrezikut për sulme terroriste dhe sulme kibernetike nga grupe pro-iraniane.
Është shtuar siguria në Kapitol.
Një sulm me armë zjarri në Austin po hetohet si terrorizëm i mundshëm i lidhur me konfliktin.
Përfundimi
Konflikti ka kaluar tashmë kufijtë e një përballjeje dypalëshe dhe ka marrë përmasa të gjera rajonale me ndikim global.
Megjithatë, për momentin nuk përfshin një bllok të madh fuqish globale përballë SHBA-së, çka e mban atë në kategorinë e një lufte rajonale me rrezik përshkallëzimi, por jo ende një lufte botërore./Axios – Barak Ravid
