Zjarri vdekjeprurës në Amur Gas Chemical Complex, një nga projektet më të mëdha petrokimike ruso-kineze, ka lënë 15 të vdekur dhe dhjetëra të plagosur. Hetuesit rusë po shqyrtojnë shkelje të mundshme të sigurisë industriale, ndërsa dalin në dritë raportime për mangësi të konstatuara më herët dhe ankesa të banorëve për erë gazi. Kompleksi, ku SIBUR zotëron 60% dhe Sinopec 40%, ishte planifikuar të prezantohej si një prej ndërmarrjeve të reja që Vladimir Putin do t’i vinte zyrtarisht në funksion gjatë Forumit Ekonomik Lindor. Pas katastrofës, fati i kësaj ceremonie mbetet i paqartë.
Bilanci i katastrofës në Amur Gas Chemical Complex (AGCC), pranë qytetit Svobodny në Lindjen e Largët ruse, është rënduar ndjeshëm. Pas përfundimit të operacioneve të kërkim-shpëtimit, kompania konfirmoi vdekjen e 15 punonjësve të kompanive kontraktuese: një shtetas rus dhe 14 shtetas të huaj. Më herët ishte konfirmuar se të paktën gjashtë prej viktimave ishin shtetas kinezë.
39 të plagosur vazhdonin trajtimin në spitale, ndërsa nëntë prej tyre janë transportuar me avion të posaçëm drejt Moskës për trajtim në qendra federale mjekësore. Në fazat e para pas katastrofës, gjithsej rreth 150 persona kishin kërkuar ndihmë mjekësore, shumë prej tyre për dëmtime më të lehta.
Zjarri shpërtheu ndërsa gjiganti industrial po përgatitej për nisjen
Ngjarja ndodhi mëngjesin e 25 gushtit 2026, ndërsa kompleksi ndodhej ende në fazën e punimeve dhe të testimeve për vënien në funksionim.
Sipas të dhënave paraprake të kompanisë dhe autoriteteve ruse, vatra e zjarrit ishte në një seksion ndihmës teknologjik të njësisë së pirolizës. SIBUR ka deklaruar se pajisjet kryesore të kompleksit nuk janë dëmtuar. Ky është vlerësimi i kompanisë dhe jo ende përfundimi i hetimit teknik.
Në orët e para pas ngjarjes, pamjet nga zona treguan re të mëdha tymi dhe punonjës që largoheshin me shpejtësi nga kompleksi. Banorët e zonës raportuan se kishin dëgjuar edhe një shpërthim të fuqishëm. Megjithatë, autoritetet ruse në komunikimet zyrtare e kanë përshkruar ngjarjen kryesisht si zjarr industrial dhe shkaku i saktë ende nuk është përcaktuar.
Zjarri u shua plotësisht vetëm pas një operacioni të gjatë, ndërsa më pas specialistët vazhduan djegien e kontrolluar të mbetjeve të gazeve teknologjike.
Hapet çështje penale: hetimi përqendrohet te siguria industriale
Komiteti Hetimor rus ka hapur çështje penale për shkelje të mundshme të kërkesave të sigurisë industriale në një objekt të rrezikshëm prodhues.
Prokuroria e rajonit Amur ka marrë hetimin nën mbikëqyrje, ndërsa autoriteti federal Rostekhnadzor ka ngritur një komision të posaçëm teknik për të përcaktuar shkaqet e katastrofës. Komisioni duhet ta përfundojë punën deri më 27 nëntor 2026.
Deri tani nuk është paraqitur asnjë provë zyrtare që zjarri të ketë qenë rezultat i sabotimit ose i ndonjë sulmi të qëllimshëm. Associated Press raportoi se hetuesit po përqendrohen te shkeljet e mundshme të rregullave të sigurisë dhe se nuk janë bërë publike shenja për ndërhyrje kriminale të jashtme.
Në rrjetet sociale janë përhapur pretendime për një sabotim pro-ukrainas dhe një grup i quajtur “Russia for Russians” ka pretenduar përgjegjësinë, por deri tani asnjë prej këtyre pretendimeve nuk është verifikuar nga autoritetet apo burime të pavarura të besueshme.
Mangësi të konstatuara para katastrofës
Një element veçanërisht shqetësues është se mediat ruse kanë raportuar për probleme sigurie të evidentuara përpara zjarrit.
Sipas raportimeve që citojnë një kontroll të Rostekhnadzorit, gjatë pranverës ishin konstatuar mangësi, ndër to probleme me mbrojtjen e pajisjeve nga shpërthimet, elemente të caktuara të ndërtuara me materiale të djegshme dhe mangësi në disa tubacione.
Dy prej shkeljeve, sipas këtyre raportimeve, nuk ishin korrigjuar brenda afatit dhe më 13 gusht, vetëm 12 ditë para katastrofës, ndërmarrja ishte gjobitur me 50.000 rubla. Gjykata kishte vlerësuar se shkeljet krijonin rrezik për punonjësit dhe funksionimin e pajisjeve.
Megjithatë, nuk është provuar se këto mangësi kanë shkaktuar drejtpërdrejt zjarrin e 25 gushtit. Kjo është pikërisht një nga çështjet që duhet të përcaktojnë hetimi penal dhe komisioni teknik.
Banorët: kishim ndier erë gazi prej gati dy javësh
Edhe banorët e fshatit të afërt Chernigovka kanë ngritur pikëpyetje.
Disa prej tyre u thanë mediave ruse se kishin filluar të ndienin një erë të pazakontë gazi rreth 13 gushtit, ndërsa ajo ishte bërë veçanërisht e fortë natën mes 16 dhe 17 gushtit.
Banorët pretendojnë se kishin njoftuar autoritetet dhe shërbimet e emergjencës. Më pas ishin marrë mostra të ajrit.
Kompania nuk ka konfirmuar se këto raportime kishin lidhje me zjarrin dhe hetuesit nuk kanë arritur ende në një përfundim të tillë.
Një nga projektet më të mëdha industriale të Rusisë dhe Kinës
Amur Gas Chemical Complex është një ndërmarrje e përbashkët ruso-kineze: SIBUR zotëron 60% dhe korporata shtetërore kineze Sinopec 40%.
Kur të arrijë kapacitetin e plotë, kompleksi është projektuar të prodhojë rreth 2,3 milionë tonë polietilen dhe 400.000 tonë polipropilen në vit, pra gjithsej 2,7 milionë tonë polimere bazë. Kjo e bën atë një nga komplekset më të mëdha të këtij lloji në botë.
Projekti ndodhet pranë uzinës së madhe të përpunimit të gazit të Gazpromit në Amur dhe është projektuar për të përpunuar etanin dhe hidrokarburet e tjera të nxjerra nga gazi siberian.
Për Rusinë, projekti ka rëndësi strategjike jo vetëm industriale, por edhe politike: ai simbolizon zhvendosjen e ekonomisë ruse drejt Azisë dhe, mbi të gjitha, drejt Kinës.
Lufta në Ukrainë ndryshoi projektin
Ndërtimi kishte filluar në gusht 2020 dhe projekti fillimisht synonte nisjen rreth vitit 2024.
Por pas pushtimit të Ukrainës nga Rusia dhe vendosjes së sanksioneve perëndimore, disa prej kompanive kryesore perëndimore të përfshira në teknologjinë dhe inxhinierinë e kompleksit u tërhoqën.
Gjiganti gjerman-amerikan Linde i dha fund pjesëmarrjes në projekt në vitin 2022. Kompania kishte kontratë për inxhinieri, prokurim dhe shërbime në terren, duke përdorur teknologjinë e saj për njësinë kryesore të përpunimit.
Edhe grupi italian Maire Tecnimont pezulloi aktivitetet në Amur në përputhje me sanksionet e Bashkimit Evropian. Në fund të shkurtit 2022, pjesa e projektit ku ishte përfshirë kompania italiane ishte rreth 73,3% e përfunduar.
SIBUR më pas u detyrua të rikonfiguronte pjesë të projektit dhe të ndryshonte licencues, furnizues dhe pajisje. Autoritetet ruse e kanë pranuar se pikërisht kjo rikonfigurim pas sanksioneve kontribuoi në shtyrjen e afateve të projektit.
Kjo është arsyeja pse kompleksi është parë nga Moska si një test i rëndësishëm: nëse Rusia mund të përfundojë një projekt industrial të teknologjisë së lartë pasi partnerët perëndimorë janë larguar dhe të mbështetet në bashkëpunimin me Kinën.
Gjashtë kinezë të konfirmuar mes viktimave, Pekini dërgoi ekip në vendngjarje
Përmasat kineze të katastrofës janë veçanërisht të ndjeshme.
Kur bilanci ishte ende shtatë viktima, gjashtë prej tyre ishin identifikuar si shtetas kinezë, ndërsa nëntë punonjës të tjerë kinezë rezultonin të zhdukur.
Me përfundimin e kërkimeve, numri i përgjithshëm i të vdekurve arriti në 15 — një rus dhe 14 të huaj — por autoritetet nuk kanë publikuar ende kombësinë e të gjithë 14 të huajve.
Konsullata e Përgjithshme e Kinës në Khabarovsk dërgoi një ekip pune në zonë dhe i kërkoi palës ruse dhe kompanisë që t’u ofrohej trajtimi maksimal të plagosurve kinezë, si dhe mbështetje familjeve të viktimave.
Nuk ka bazë faktike, megjithatë, për të pohuar se ky veprim provon mosbesim të Kinës ndaj Rusisë; ai përputhet edhe me detyrat normale konsullore pas një aksidenti me shumë shtetas të një vendi të prekur.
Putin duhej ta kthente Amurin në vitrinë të Lindjes së Largët
Katastrofa ndodhi në momentin më të keq politik për Moskën.
Vetëm mëngjesin e 25 gushtit, media shtetërore ruse Rossiyskaya Gazeta raportonte se Vladimir Putin pritej t’i jepte zyrtarisht nisje funksionimit të Amur Gas Chemical Complex gjatë Forumit të 11-të Ekonomik Lindor në Vladivostok, së bashku me disa projekte të tjera të mëdha industriale.
Më herët, zëvendëskryeministri dhe përfaqësuesi presidencial për Lindjen e Largët, Yuri Trutnev, e kishte ftuar Putinin të merrte pjesë në nisjen e kompleksit dhe presidenti kishte dhënë miratimin paraprak.
Por më 28 gusht, pas katastrofës, Kremlini njoftoi programin e vizitës së Putinit në Lindjen e Largët më 2 dhe 3 shtator.
Sipas njoftimit, Putin do të zhvillojë më 2 shtator një takim mbi zhvillimin e rajonit dhe më pas, përmes videokonferencës, do t’u japë nisje “disa ndërmarrjeve të reja”. Kremlini nuk specifikoi në atë njoftim nëse Amur GCC vazhdon të jetë mes tyre.
Kjo e bën fatin e ceremonisë së Amurit një nga çështjet që pritet të sqarohet në ditët e ardhshme.
Kompleksi nuk është “ndalur”: punimet vazhdojnë në pjesët e padëmtuara
Pavarësisht përmasave të tragjedisë, një element i rëndësishëm duhet sqaruar: deri tani nuk ka prova se projekti është shkatërruar apo se është braktisur.
Pas përfundimit të kërkim-shpëtimit, më 27 gusht, kompleksi filloi punimet emergjente të rikuperimit.
Ministria ruse e Emergjencave njoftoi se në objektet që nuk ishin prekur nga zjarri, punimet e ndërtimit, montimit dhe vënies në funksionim do të vazhdonin normalisht.
Edhe Reuters raportoi se SIBUR planifikon të vazhdojë ndërtimin dhe përgatitjet në sektorët e padëmtuar.
Prandaj, formulimet se aksidenti e ka “shkatërruar” ose “ndalur përfundimisht” megaprojektin nuk mbështeten aktualisht nga faktet.
Ajo që është e sigurt është se katastrofa i ka dhënë projektit një goditje të rëndë njerëzore, teknike dhe simbolike pikërisht në momentin kur Moska po përgatitej ta paraqiste atë si një prej sukseseve më të mëdha industriale të Lindjes së Largët.
15 të vdekur, 39 në spitale – dhe pyetja më e madhe ende pa përgjigje
Deri më 29 gusht, bilanci më i fundit i konfirmuar mbetet 15 të vdekur dhe 39 persona në trajtim spitalor. Operacionet e kërkim-shpëtimit kanë përfunduar.
Monitorimi i ajrit vazhdon në kompleks, zonat përreth dhe në Svobodny. Autoritetet dhe kompania thonë se nuk janë regjistruar tejkalime të kufijve të lejuar të substancave të dëmshme.
Por pyetja kryesore mbetet ende pa përgjigje: çfarë e shkaktoi zjarrin në një kompleks gjigant që ishte vetëm pak hapa larg nisjes së prodhimit?
Hetimi penal, komisioni i Rostekhnadzorit, mangësitë e raportuara më herët të sigurisë dhe ankesat e banorëve për erë gazi do të jenë në qendër të vëmendjes.
Dhe për Kremlinin, aksidenti ka edhe një dimension politik: një projekt që duhej të tregonte aftësinë e Rusisë për të vazhduar industrializimin me ndihmën e Kinës pas largimit të kompanive perëndimore, tani është shndërruar — të paktën për momentin — në një nga katastrofat industriale më të rënda të fazës së tij të ndërtimit.
Burime: Reuters, Associated Press, Interfax, TASS, Ministria ruse e Situatave të Emergjencës, Rostekhnadzor, Xinhua, Rossiyskaya Gazeta, Kremlin, SIBUR, Maire Tecnimont, Reuters/Linde.
Mund ta monitoroj këtë ngjarje dhe të të njoftoj sapo të publikohet shkaku zyrtar i katastrofës ose nëse Putini e anulon/ndryshon ceremoninë e Amur GCC./Tetova News
