Tashmë një e katërta e çekëve konsultohen me inteligjencën artificiale për problemet psikologjike, ndërsa te të rinjtë kjo shifër arrin në gjysmën e tyre. Ata tërhiqen nga anonimiteti dhe qasja më e lehtë.
Marta Plecitá
Si mund të ndërthuret IA-ja me shëndetin mendor?
Gjatë vitit të fundit, plot katër shtete të SHBA-së kanë ndaluar që inteligjenca artificiale të funksionojë si terapist i pavarur dhe t’i ofrojë publikut kujdes psikologjik. Ata që do të dëshironin të operonin aplikacione që zëvendësojnë një profesionist të vërtetë, sot rrezikojnë gjoba deri në 15 mijë dollarë (mbi 330 mijë korona çeke) në ditë. Ndërkohë, në Kaliforni, personat të cilëve IA-ja, për shembull, u ka dhënë këshilla absurde gjatë një krize psikologjike dhe në këtë mënyrë i ka vënë në rrezik, mund ta padisin drejtpërdrejt kompaninë zhvilluese. Problemet psikologjike dhe trajtimi i tyre me ndihmën e inteligjencës artificiale janë bërë një temë e madhe në të gjithë vendin, sepse po dalin në pah gjithnjë e më shumë rreziqe që lidhen me përdorimin e mjeteve të IA-së.
Studimet kanë treguar prej kohësh se inteligjenca artificiale gjenerative ka prirjen t’u japë të drejtë përdoruesve. Kështu, një person të cenueshëm mund vetëm ta përforcojë në vizionet e tij depresive. Siç paralajmëron, për shembull, profesori i psikologjisë nga Këlni, Sefik Tagay, komunikimi intensiv me shoqëruesit digjitalë mund të rrisë rrezikun e krijimit të varësisë emocionale. Njerëzit mund të fitojnë më pas një ndjenjë të rreme sigurie dhe ta shtyjnë kërkimin e ndihmës së mirëfilltë mjekësore.
Në pjesë të tjera të SHBA-së janë vendosur rregulla të rrepta për mbrojtjen e të miturve ose kërkohet që chatbot-i ta ridrejtojë automatikisht përdoruesin drejt një linje për ndërhyrje në krizë. Ndërkohë, autoritetet po hetojnë aktorët kryesorë të teknologjisë – përfshirë kompanitë OpenAI, Meta dhe Alphabet – për mënyrën se si e vlerësojnë ndikimin psikologjik mbi adoleshentët që krijojnë lidhje të rrezikshme emocionale me chatbot-ët. Madje janë shfaqur raste kur IA-ja i ka mbështetur përdoruesit në mendimet e tyre për vetëlëndim.
Shpesh, përdorimi i teknologjisë është pasojë e një sistemi shëndetësor të mbingarkuar dhe e nevojës për ndihmë të menjëhershme, qoftë edhe në mesnatë.
Çfarë është, pra, kaq tërheqëse te IA-ja në rolin e terapistit? “Përpara një teknologjie ndihemi më pak në siklet dhe kemi një ndjenjë më të madhe privatësie. Dhe falë kësaj mund të jetë më e lehtë të bëhet hapi tjetër drejt ndihmës nga një person i vërtetë”, përmend në revistën Heroine psikoterapistja Nela G. Wurmová si një nga arsyet.
“Çdo javë, në mbarë botën, më shumë se një milion njerëz diskutojnë vetëm me modelet globale të IA-së për prirjet e tyre vetëvrasëse. Asnjë sistem shëndetësor thjesht nuk ka mundësi t’i kapë të gjithë këta njerëz dhe, nga dëshpërimi, ata i drejtohen asaj që kanë më shpejt në dispozicion”, shton për CzechCrunch Lukáš Krčil, drejtues dhe bashkëthemelues i Hedepy, platformës më të madhe çeke të terapisë online.
Këtë e tregojnë edhe sondazhet. Njëri prej tyre u realizua nga agjencia Ipsos pikërisht në bashkëpunim me Hedepy. Sipas tij, 79 për qind e çekëve kanë përjetuar probleme psikologjike që kanë ndikuar në jetën e tyre të përditshme. Te Gjenerata Z, e moshës nga 18 deri në 26 vjeç, bëhet fjalë madje për nëntë nga dhjetë persona. Megjithatë, të dhënat zbulojnë një kontradiktë në mënyrën se si njerëzit i përballojnë krizat. Katër në dhjetë çekë përpiqen t’i menaxhojnë problemet psikologjike vetë, pa asnjë ndihmë, ndërsa po i njëjti përqindje njerëzish u hapen vetëm të afërmve të tyre. Sipas të dhënave, vetëm pak më pak se një e katërta e popullsisë vendos t’i drejtohet një profesionisti – dhe gratë e bëjnë këtë më shpesh se burrat.
Bashkëthemeluesi dhe drejtuesi i Hedepy, Lukáš Krčil
Pikërisht në këtë boshllëk hapet hapësira për teknologjinë. I njëjti sondazh tregoi se 24 për qind e çekëve e kanë provuar tashmë inteligjencën artificiale për çështje që lidhen me shëndetin e tyre mendor, ndërsa te të rinjtë deri në 26 vjeç kjo përqindje është dyfish më e lartë.
“Një pjesë e të rinjve ndiejnë siklet dhe zgjedhin një përgjigje anonime. Por shpesh përdorimi i teknologjive është pasojë e një sistemi shëndetësor të mbingarkuar dhe e nevojës për ndihmë të menjëhershme, qoftë edhe në mesnatë”, paralajmëron Krčil. “Edhe pse po arrihet të thyhen paragjykimet, pengesë mbeten kufizimet e kapaciteteve dhe ato financiare. Për më tepër, një profesionist i lirë shumë shpesh nuk ndodhet një rrugë larg jush, por në skajin tjetër të vendit. Dhe pikërisht atëherë njerëzit zgjedhin telefonin celular”, shton ai.
IA-ja si asistente, jo si terapiste
Hedepy u krijua pesë vjet më parë dhe operon platformën më të përdorur të terapisë online në Çeki. Edhe ata tregohen të kujdesshëm ndaj përdorimit të IA-së në terapi.
“Shëndeti mendor nuk është një startup i zakonshëm. Këtu nuk mund të bëni atë që bëhet me teknologjitë e tjera, pra të hidhni me shpejtësi në treg një aplikacion të papërsosur sipas parimit ‘ta provojmë dhe të shohim’. Kjo mund t’u shkaktojë dëm shumë njerëzve”, thotë Krčil.
Prandaj, kompania e tij prej një viti e gjysmë po zhvillon asistentin e vet me inteligjencë artificiale, por për këtë po bashkëpunon me një panel etik nga Universiteti Charles, ku po zhvillohet edhe një studim doktorature për këtë çështje. Thelbësore është filozofia që qëndron pas tij: rolin kryesor në terapi duhet ta ketë njeriu, ndërsa inteligjenca artificiale duhet të funksionojë vetëm si plotësuese. Aplikacioni do ta udhëheqë personin gjatë seancës terapeutike, do ta regjistrojë atë dhe, në periudhën ndërmjet seancave, do t’i kujtojë, për shembull, ushtrimet që duhet të bëjë.
“Vetëm një profesionist njerëzor është në gjendje ta dallojë siç duhet realitetin objektiv nga ai subjektiv dhe t’ju nxjerrë vërtet nga depresioni”, thekson Krčil, duke vënë në dukje kufijtë e zhvillimit teknologjik.
Vetëm një profesionist njerëzor është në gjendje ta dallojë siç duhet realitetin objektiv nga ai subjektiv dhe t’ju nxjerrë vërtet nga depresioni.
Në mënyrë të ngjashme shprehet edhe psikoterapistja Wurmová, sipas së cilës IA-ja nuk di të lexojë mes rreshtave dhe nuk percepton, për shembull, sjelljen apo tonin e zërit të një personi të caktuar.
“Një grua i ishte hapur ChatGPT-së duke i thënë se nuk ishte në gjendje të merrte një vendim, se situata ishte një katastrofë dhe se të gjithë po vuanin për shkak të saj. Dhe chatbot-i, në thelb, iu përgjigj se duhej të merrte një vendim, sepse situata ishte një katastrofë dhe të gjithë po vuanin për shkak të saj”, jep ajo një shembull.
Në Hedepy duan që nga vjeshta t’ua ofrojnë aplikacionin e tyre kompanive si përfitim për punonjësit, por ende duhet të vlejë parimi se inteligjenca artificiale këtu duhet të shërbejë më shumë si udhërrëfyese.
“Kur në një fabrikë keni një punëtor që vuan nga ankthi për shkak të ndërrimeve të natës, nuk mund t’i dërgoni thjesht një lidhje për terapi online. Duhet t’i qaseni ndryshe, për shembull përmes këshilltarëve për gjumin. Prej tyre, ai person mund të kalojë shumë më natyrshëm drejt trajtimit të problemit më të gjerë me një terapist”, shpjegon Krčil me një shembull konkret.
Lexoni gjithashtu: Projektet i nxjerr si në një linjë prodhimi. Njërin me miliona përdorues ia shiti Seznam-it, një tjetër e shpëtoi nga zhdukja
Në fund të fundit, kombinimi i kujdesit njerëzor me teknologjitë e reja dhe gjithashtu me shërbimet B2B e ndihmoi platformën e tij që gjatë muajve të parë të këtij viti të kalonte në fitim, ndërsa të ardhurat u ngjitën në 315 milionë korona çeke. Sot, Hedepy u shërben afërsisht 70 mijë klientëve aktivë në nëntë tregje evropiane, ndërmjetëson qindra mijëra seanca në vit nga 1.200 profesionistë dhe shërbimet e saj përdoren nga mbi 300 kompani të mëdha, përfshirë marka si Toyota, McDonald’s dhe kompania polake Orlen.
Vënia në përdorim e aplikacionit të ri me IA pritet të jetë motori kryesor i rritjes së mëtejshme. Në kompani presin që produktet e lidhura me inteligjencën artificiale dhe analizën e të dhënave, brenda dy deri në tre vjetësh, të përbëjnë një përqindje dyshifrore të të ardhurave totale të saj.
“Nëse në Çeki dhe në Evropë e edukojmë publikun hapur për rreziqet e IA-së së pakontrolluar dhe, njëkohësisht, zhvillojmë teknologjitë krah për krah me profesionistët, nuk kemi pse të arrijmë në një situatë si në SHBA, ku autoritetet u detyruan të vendosin ndalime të përgjithshme. E ardhmja e kësaj fushe qëndron te modeli hibrid, ku IA-ja nuk konkurron me psikologun, por ndihmon që sistemi të bëhet më i lirë dhe më i qasshëm”, përfundon Krčil./CzechCrunch
