Rritja e inteligjencës artificiale po u jep hov formave të reja dhe gjithnjë e më të sofistikuara të mashtrimit. Mashtruesit shpesh shfrytëzojnë gatishmërinë e viktimave për të ndihmuar ose i joshin me premtime për fitime të mëdha.
Online, kriminelët përpiqen, për shembull përmes phishing-ut, të zbrazin llogaritë bankare të viktimave.
Shkurtimisht:
- Bota digjitale ofron shumë hapësirë për një numër të madh metodash mashtrimi.
- Kriminelët synojnë kryesisht paratë dhe të dhënat personale.
- Në SHBA, një viktimë 15-vjeçare e shantazhit seksual i dha fund jetës.
- Autorët e këtyre veprave në SHBA mund të përballen me dënime të gjata me burg.
Shfaqja e inteligjencës artificiale u ka dhënë hov kriminelëve kibernetikë, të cilët po shpikin metoda gjithnjë e më të guximshme dhe të sofistikuara për t’ua marrë njerëzve paratë. Më poshtë paraqitet një përmbledhje e 20 formave më të zakonshme të mashtrimit, ndaj të cilave duhet treguar kujdes.
Mashtrimi me CAPTCHA
Le të fillojmë me një nga format më të reja të mashtrimit. CAPTCHA është një procedurë e ashtuquajtur “sfidë-përgjigje”, e cila synon të konfirmojë se tastierën po e përdor një njeri.
Ajo shfaqet shpesh në faqet e internetit të kompanive me pyetjen: “A jeni robot?”. Më pas shfaqen imazhe të ndryshme dhe përdoruesve u kërkohet të shënojnë kutitë ku shihen biçikleta, autobusë ose semaforë.
Megjithatë, mashtruesit kanë krijuar tashmë faqe të rreme interneti me teste të falsifikuara CAPTCHA, ku përdoruesit i kërkohet të ekzekutojë një varg komandash – për shembull “Windows + R”, më pas “Ctrl + V” dhe pastaj “Enter”. Por në vend të një kontrolli sigurie, këto janë në të vërtetë hapat për aktivizimin e një programi keqdashës të fshehur në kompjuterin e përdoruesit.
Raste të mashtrimeve me CAPTCHA u raportuan për herë të parë vitin e kaluar në Australi, por në qershor Komisioni Federal i Tregtisë i SHBA-së, Federal Trade Commission, paralajmëroi se ato tashmë po shfaqen edhe në Shtetet e Bashkuara.
Mashtrimi romantik
Grupi më i madh i viktimave të mashtrimeve romantike, të njohura si “Romance Scams”, janë personat e divorcuar ose të ve mbi moshën 50-vjeçare. Mashtruesit shpesh përdorin një fotografi të rreme profili të një gruaje tërheqëse ose të një burri simpatik. Më pas kontaktojnë viktimat përmes aplikacioneve të takimeve online dhe krijojnë përshtypjen se duan të ndërtojnë me to një marrëdhënie personale ose romantike.
Më pas mashtruesit inskenojnë një krizë dhe u kërkojnë viktimave para, për shembull për të blerë një biletë avioni që gjoja do t’u mundësonte t’i vizitonin.
Në vitin 2023, mashtruesi romantik nigerian Akohomen Ighedoise u dënua në Tampa të Floridës me 17 vjet e gjashtë muaj burg për komplot për mashtrim postar dhe mashtrim me transferta bankare.
“Shumë prej viktimave ishin gra të moshuara, të veja, beqare ose të divorcuara, të cilat, në kuadër të të ashtuquajturave mashtrime romantike, kishin krijuar marrëdhënie me pretendues të rremë në faqet e takimeve”, njoftoi Prokuroria Federale e SHBA-së për Distriktin e Mesëm të Floridës.
“Gratë më pas bindeshin të transferonin para. Shpesh bëhej fjalë për të gjitha kursimet e tyre për pension, si dhe për para që kishin marrë duke shfrytëzuar kapitalin e akumuluar në shtëpitë e tyre, të cilat transferoheshin në llogari bankare në Shtetet e Bashkuara – gjoja në kuadër të një mundësie investimi.”
Ighedoise ishte anëtar i rrjetit “Black Axe”, me bazë në Nigeri, të cilin hetuesit e goditën në prill. Megjithatë, shumë banda dhe individë vazhdojnë të merren me mashtrime romantike.
Mashtrimi me investime në kriptovaluta
Vitet e fundit është rritur ndjeshëm numri i rasteve të mashtrimit me investime në kriptovaluta, të njohura si “Pig Butchering”. Për këtë arsye, kjo skemë mashtruese ka tërhequr gjithnjë e më shumë vëmendjen edhe të hetuesve evropianë.
Termi vjen nga shprehja kineze “shā zhū pán”, që mund të përkthehet afërsisht si “mashtrim me majmërimin e derrit”. Shumica e këtyre mashtrimeve drejtohen nga sindikata kriminale kineze që veprojnë nga qendra të mëdha mashtrimi në Azinë Juglindore.
Mashtruesi, i cili zakonisht përdor fotografinë e rreme të një gruaje të re, kontakton viktimën – ose “derrin” – përmes një aplikacioni takimesh online ose një e-maili të rastësishëm dhe dalëngadalë fiton besimin e saj. Ky proces quhet “majmërim”. Në fund, mashtruesi e bind viktimën të investojë para në një projekt kriptovalutash, i cili më pas rezulton të jetë mashtrim. Në këtë pikë “therja” konsiderohet e përfunduar dhe mashtruesi zhduket.
Sulmet me ransomware
Sulmet me ransomware synojnë më shumë kompanitë ose individët shumë të pasur sesa qytetarin e zakonshëm. Ransomware është një lloj programi keqdashës – malware – që ua pamundëson përdoruesve qasjen në skedarët, sistemet ose rrjetet e tyre kompjuterike. Autorët kërkojnë pagesën e një shpërblimi për zhbllokimin e të dhënave.
Shpërblimi pothuajse gjithmonë paguhet në Bitcoin ose në kriptovaluta të tjera, të cilat është më e vështirë të gjurmohen sesa transfertat tradicionale bankare.
Paul Abbott, ish-drejtor menaxhues i kompanisë britanike të transportit KNP Logistics Group, i tha vitin e kaluar edicionit në gjuhën angleze të Epoch Times se KNP u detyrua të mbyllej në shtator 2023 si pasojë e drejtpërdrejtë e një sulmi ransomware. Si rrjedhojë, u humbën 730 vende pune.
Mashtrimi me “spoofing”
Në rastin e “spoofing”, kriminelët kibernetikë manipulojnë numrin e telefonit që shfaqet në ekran, në mënyrë që telefonata të duket sikur vjen nga një institucion i besueshëm.
Kështu ata krijojnë përshtypjen se po telefonon një punonjës i bankës, administratës tatimore ose policisë. Pasi i “bindin” viktimat për autenticitetin e tyre, u kërkojnë të dhënat e llogarisë, të kartës bankare ose madje edhe kodin PIN, duke pretenduar, ironikisht, se këto informacione po i verifikojnë për t’i mbrojtur nga kriminelët kibernetikë.
Më pas i përdorin këto të dhëna për të zbrazur llogaritë.
Në maj 2023, krimineli kibernetik britanik Tejay Fletcher u dënua me 13 vjet e katër muaj burg. Fletcher ishte bashkëthemelues dhe administrator i iSpoof, një faqe interneti që u shndërrua në një “platformë mashtrimi” për kriminelë të cilët, përmes falsifikimit të numrave të telefonit, mashtruan 200.000 njerëz në mbarë botën – shumë prej tyre të moshuar – duke u marrë 100 milionë paund, ose rreth 116,7 milionë euro.
Krimineli kibernetik britanik Tejay Fletcher, i dënuar me 13 vjet burg për mashtrimin bankar të lidhur me iSpoof, në këtë fotografi arkivore.
Shantazhi seksual – “sextortion”
Në rastet e shantazhit seksual financiar, autorët i bindin viktimat t’u dërgojnë fotografi intime ose të regjistrojnë me telefon një akt seksual, dhe më pas u kërkojnë para ose karta dhuratë në këmbim të mbajtjes sekrete të materialeve.
Për këtë qëllim përdorin shpesh aplikacione komunikimi si Kik, Telegram ose Signal. Viktimat ndonjëherë janë fëmijë ose adoleshentë dhe pasojat mund të jenë shkatërruese.
Më 6 nëntor 2025, 15-vjeçari Bryce Tate u vetëvra me armë zjarri në shtëpinë e tij në West Virginia. Vetëm tri orë më parë ai kishte marrë të parin nga disa mesazhe në Snapchat nga një shantazhues, i cili e kishte mashtruar që të dërgonte një fotografi lakuriq. Autori ishte paraqitur si një vajzë 17-vjeçare.
Nga e majta në të djathtë: Bryce Tate pozon në këtë fotografi arkivore me prindërit e tij, Adam dhe Amanda. 15-vjeçari i dha fund jetës në nëntor 2025, pas një shkëmbimi disaoresh mesazhesh me një autor mashtrimi online.
Në qershor 2023, FBI paralajmëroi gjithashtu se kriminelët po përdorin “deepfake” – materiale të falsifikuara mediatike të krijuara nga përmbajtje që në vetvete mund të jenë krejtësisht të padëmshme.
Mashtrimi me ndihma për katastrofa
Në mars 2024, FBI paralajmëroi për një numër në rritje të rasteve të mashtrimit me donacione. Kriminelët përpiqen të shfrytëzojnë gatishmërinë e njerëzve për të ndihmuar pas katastrofave natyrore dhe krizave ndërkombëtare, siç është konflikti në Rripin e Gazës.
“Fatkeqësisht, konfliktet dhe krizat krijojnë kushte ideale që kriminelët të shfrytëzojnë njerëzit që ose janë nën stresin e humbjeve të tyre, ose duan të ndihmojnë të tjerët – ose të dyja”, deklaroi Cheyvoryea Gibson, atëherë agjente e lartë speciale e zyrës së FBI-së në Detroit.
FBI bëri të ditur se thirrjet e rreme për donacione mund të bëhen përmes e-mailit, SMS-ve ose drejtpërdrejt në rrugë.
Mashtrimi “phishing”
“Mashtrimi fillon me një SMS”, paralajmëroi Google në nëntor 2025 në një padi kundër mashtruesve kinezë.
“Mund të njoftoheni për një problem me dërgimin e një pakoje dhe t’ju kërkohet të klikoni mbi një lidhje për të korrigjuar adresën dhe për të paguar një tarifë të vogël dorëzimi. Ose mesazhi mund t’ju paralajmërojë për një tarifë të papaguar autostrade apo një gjobë dhe t’ju drejtojë në një faqe që duket si një portal legjitim pagesash, për të shlyer shumën e mbetur.”
Mashtruesit shpesh u kërkojnë marrësve të kryejnë një transaksion të vogël – madje edhe vetëm prej një dollari – për të verifikuar llogarinë e tyre. Në këtë mënyrë, mashtruesit mund të sigurojnë vetë qasje në llogari.
Një dhomë e rregulluar si degë banke shihet më 12 mars 2026 në një qendër të braktisur mashtrimi në O’Smach të Kamboxhias. Shumica e mashtrimeve “Pig Butchering” organizohen nga qendra të mëdha mashtrimi në Azinë Juglindore, të drejtuara nga sindikata kriminale kineze.
Mashtrimi “Përshëndetje, mami”
Në të ashtuquajturën skemë “Hi Mom Scam” – “Përshëndetje, mami” – marrësi merr një SMS në telefon. Dërguesi pretendohet se është djali, vajza, nipi, mbesa ose një mik i ngushtë.
Ai thotë se po përdor telefonin e një personi tjetër, sepse bateria e telefonit të vet është zbrazur. Pretendon se ndodhet në një situatë emergjente dhe kërkon urgjentisht para.
Nëse viktimat përgjigjen me mirëkuptim, mashtruesit u japin të dhënat e llogarisë së tyre bankare. Por gjithçka është vetëm një truk që synon t’i bindë viktimat t’i transferojnë para mashtruesit ose madje t’i japin atij qasje në llogaritë e tyre.
Mashtrimi me zë të klonuar
Inteligjenca artificiale tashmë është në gjendje të klonojë zërat dhe t’u dërgojë mesazhe zanore të afërmve, miqve apo madje kolegëve që nuk dyshojnë për asgjë.
Kjo njihet si “vishing” ose “voice phishing”. Mashtruesit kibernetikë e kanë përdorur këtë aftësi për të krijuar një variant të mashtrimit me SMS “Hi Mom”.
Tani ata mund të dërgojnë një mesazh zanor që pretendohet se vjen nga një i afërm i bllokuar diku ose në gjendje dëshpërimi. Edhe këtu viktimave u kërkohet të transferojnë para në llogari bankare.
Jurgita Lapienyte, kryeredaktore e botimit të sigurisë kibernetike “Cybernews”, me bazë në Lituani, i tha Epoch Times vitin e kaluar se teknologjia e inteligjencës artificiale për klonimin e zërit aktualisht është në gjendje vetëm të ndjekë një skenar të paracaktuar.
Ajo nuk mund t’u përgjigjet spontanisht pyetjeve ose reagimeve në kohë reale, prandaj rastet e “vishing” bazohen vetëm në mesazhe zanore të regjistruara paraprakisht.
Kjo fotografi ilustruese, e realizuar më 9 qershor 2023, tregon në Los Angeles një telefon inteligjent përpara një ekrani për klonimin e zërit. Në mashtrimet “vishing”, kriminelët përdorin mjete bindëse të inteligjencës artificiale për klonimin e zërit, duke u paraqitur si anëtarë të familjes për t’u vjedhur para njerëzve.
Mashtrimi përmes kontaktit të drejtpërdrejtë
Edhe pse sot ndodh më rrallë, herë pas here mashtruesit paraqiten në derën e shtëpisë dhe përpiqen të marrin para ose të dhëna personale.
Ata mund të pretendojnë thjesht se po bëjnë një anketë, për shembull për të marrë datëlindjen e personit. Më pas këto të dhëna i përdorin për vjedhje identiteti.
Gjithashtu mund të paraqiten si përfaqësues të një organizate bamirëse, të ofrojnë riparimin e çatisë ose të tentojnë të shesin një sigurim apo një produkt tjetër. Gjatë kësaj kohe mund të kërkojnë të dhënat bankare ose të kartës së kreditit dhe të kërkojnë parapagim.
Mashtrimi me kredi hipotekare
Blerja e një shtëpie ose apartamenti është një proces stresues dhe ndonjëherë njerëzit nuk mendojnë më qartë kur janë të dëshpëruar të kryejnë një pagesë për të siguruar banesën e tyre të re.
Disa mashtrues paraqiten përmes e-mailit ose SMS-së si agjentë imobiliarë ose këshilltarë hipotekarë të viktimës, për të vjedhur pagesat paraprake ose shpenzimet e mbylljes së transaksionit.
Ata pretendojnë se në minutën e fundit kanë ndryshuar udhëzimet për transferimin e parave. Në të vërtetë, i devijojnë shumat në llogaritë e veta.
Mashtrimi gjatë përfundimit të një kredie hipotekare është vetëm një nga shumë format e mashtrimit që synojnë pronarët e shtëpive.
Mashtrimi me mbipagesa të rreme
Në epokën e rrjeteve sociale nuk është aspak e pazakontë që një i panjohur në Instagram, TikTok ose Facebook të bëjë komente lavdëruese për fotografitë ose videot e dikujt.
Të gjithëve na pëlqejnë komplimentet. Prandaj, nëse dikush na thotë se dëshiron të përdorë njërën nga fotografitë tona dhe ofron të dërgojë një çek, shumë njerëz mund ta pranojnë ofertën.
Më pas mashtruesi pretendon se aksidentalisht ka paguar më shumë sesa duhej dhe kërkon që diferenca t’i transferohet para se çeku të arkëtohet.
Në një variant tjetër të mashtrimit, viktimave u thuhet se kanë fituar një çmim, por duhet të transferojnë para për të paguar taksat ose tarifat përkatëse.
Mashtrimi me pagesë paraprake
Një nga format më të vjetra të mashtrimit është mashtrimi me pagesë paraprake. Kjo skemë u zhvillua nga kriminelë nga Nigeria. Për këtë arsye, nganjëherë quhet edhe “mashtrimi 419”, sipas një neni të Kodit Penal të këtij vendi, ose “mashtrimi i princit nigerian”.
Në këtë skemë, viktimat marrin një e-mail nga dikush që pretendon se është ministër i qeverisë, e veja e tij, një avokat që përfaqëson një klient të huaj të vdekur por shumë të pasur, ose një biznesmen.
Ai njofton se dëshiron të transferojë para në llogarinë bankare të viktimës.
Ka shumë variante të këtij mashtrimi. Në përgjithësi, mashtruesit premtojnë një fitim të madh financiar, por fillimisht kërkojnë një “tarifë transaksioni” relativisht të vogël, gjë që mund t’u mundësojë më pas qasje në llogaritë e viktimave.
Mashtrimi me dërgesa të humbura ose të padorëzuara
Në një botë ku pothuajse të gjithë blejmë online dhe marrim vazhdimisht pako, nuk duket aspak e pazakontë të marrësh një SMS nga UPS ose posta ku pretendohet se ke humbur një dërgesë.
Mesazhi u ofron viktimave mundësinë që, duke klikuar mbi një lidhje, të caktojnë një termin të ri dorëzimi.
Megjithatë, në këtë mënyrë mashtruesit mund të sigurojnë të dhëna personale ose madje të kërkojnë një pagesë paraprake për të “garantuar dorëzim të shpejtë”.
Mashtrimi me pagesat e autostradave
Një tjetër formë e mashtrimit me SMS, e njohur si “smishing” dhe për të cilën paralajmëron Komisioni Federal i Komunikimeve i SHBA-së, Federal Communications Commission, janë mesazhet që pretendohet se vijnë nga kompani të ligjshme për pagesën e autostradave.
Në to thuhet se marrësi nuk ka paguar një tarifë autostrade ose se ka një shumë të papaguar në llogari. Ndonjëherë SMS-ja kërcënon se marrësit do t’i hiqet leja e drejtimit nëse nuk e paguan shumën.
Në mesazh, mashtruesit shpesh kërkojnë që pagesa të kryhet në mënyrë të pazakontë, për shembull me kartë dhuratë ose përmes transferimit të drejtpërdrejtë.
Numri i dërguesit zakonisht është një numër ndërkombëtar ose në mesazh jepen numra të tjerë telefoni si kontakte.
Mashtrimi me oferta të rreme pune
“A dëshironi të fitoni të paktën 9.000 dollarë në muaj duke punuar vetëm 30 deri në 60 minuta në javë?”, mund të thuhet në një SMS mashtrues.
Natyrisht që marrësit do ta dëshironin këtë. Por nëse diçka tingëllon tepër mirë për të qenë e vërtetë, me shumë gjasë nuk është e vërtetë.
Shumica e këtyre SMS-ve, e-maileve ose mesazheve të drejtpërdrejta të pakërkuara në rrjetet sociale rezultojnë të jenë mashtrime.
Reklamat, në të cilat nganjëherë pretendohet se bëhet fjalë për një punë si blerës testues, zakonisht janë vetëm një pretekst për të marrë të dhënat bankare të viktimave, gjoja për t’u paguar atyre rrogën fiktive.
Në këtë fotografi arkivore, një telefon celular në Sydney shfaq një mesazh mashtrues me një ofertë pune, të datuar më 11 korrik 2026.
Mashtrimi me fatura dhe konfirmime pagese
“Faleminderit për pagesën tuaj”, thuhet në një SMS ose e-mail, ku mashtruesit pretendojnë se marrësi sapo ka paguar një tarifë tepër të lartë për rinovimin e anëtarësimit në Amazon Prime ose të një programi antivirus.
Mesazhi përmban një lidhje që synon ta bindë viktimën të klikojë mbi të për ta anuluar pagesën ose për të kërkuar rimbursim.
Në të vërtetë, lidhja çon në shkarkimin e një programi keqdashës ose në një faqe ku kërkohen të dhënat bankare të viktimës.
“Llogaria juaj është hakuar”
Do të donim të besonim se departamenti kundër mashtrimeve i një kompanie do të na paralajmëronte me SMS nëse llogaria bankare ose iPhone-i ynë do të ishte hakuar.
Por ky SMS është në të vërtetë vetë një përpjekje mashtrimi – llogaria ose iPhone-i nuk janë hakuar.
Prandaj nuk duhet klikuar mbi lidhjen e dhënë dhe as nuk duhet telefonuar numri i dërguar në mesazh. Mashtruesit thjesht synojnë të marrin të dhënat personale të viktimave.
Rinovimi i rremë i abonimeve
Ndonjëherë mashtruesit arrijnë të zbulojnë se cilat shërbime ka abonuar një person dhe madje e dinë se kur duhet të rinovohet abonimi.
Ata i dërgojnë viktimës një SMS dhe i ofrojnë një çmim të reduktuar për abonimin, me kusht që të klikojë mbi një lidhje.
Por edhe ky është vetëm një tjetër truk për t’i çuar njerëzit në një faqe të rreme interneti, ku ata mund të japin të dhënat e tyre personale ose të shkarkojnë pa dashje programe keqdashëse.
Ky artikull u botua fillimisht në theepochtimes.com me titullin “20 Common Scams and How to Spot Them” (“20 mashtrime të zakonshme dhe si t’i dalloni”). Përpunimi në gjuhën gjermane: os.
Chris Summers është gazetar me bazë në Britaninë e Madhe, i cili raporton për një gamë të gjerë temash dhe ka interes të veçantë për kriminalitetin, punën e policisë dhe çështjet juridike./Epoch Times
