Gjithnjë e më shumë njerëz po i drejtohen inteligjencës artificiale për ndihmë në marrjen e vendimeve personale. Çfarë na kushton kjo?
Nga Lauren Jackson
Jam drejtuesja e Believing dhe po raportoj se si IA po ndryshon kuptimin e të qenit njeri.
Chatbotët mund të jenë asistentë shumë të besueshëm. E di nga përvoja — unë përdor një të tillë gjatë gjithë kohës.
Javën e fundit, i kam kërkuar inteligjencës artificiale të më ndihmojë të rendis me hollësi shpenzimet e një udhëtimi të fundit familjar, të kërkojë informacion për viza pune jashtë vendit dhe t’i përgjigjet një pyetjeje të vogël shëndetësore. Gjatë këtij procesi, chatboti ka mësuar shumë për jetën, marrëdhëniet dhe mirëqenien time.
Në fakt, unë i njoh mirë rreziqet. Kam shkruar një tezë të tërë gjatë studimeve pasuniversitare për privatësinë e të dhënave dhe mbikëqyrjen. Dikur këmbëngulja t’i refuzoja skedarët «cookies», të mos pranoja mbledhjen e të dhënave biometrike dhe të mos e ndaja kurrë vendndodhjen time. Pastaj u rrita dhe u ngarkova me punë. Ndërkohë, chatbotët u përmirësuan shumë.
Çdo tekst timin e shkruaj vetë, ashtu siç janë zotuar të bëjnë të gjithë gazetarët e The New York Times. Por, teksa e përdor një chatbot si asistent dhe për kërkime, shqetësohem për ndikimin e tij tek unë. Dhe nuk jam aspak e vetmja.
Pothuajse gjysma e të rriturve amerikanë tani përdorin chatbotë, sipas një studimi të Pew Research; mes adoleshentëve, kjo shifër arrin në gati dy të tretat. Rreth një në pesë amerikanë i ka përdorur chatbotët për këshilla shëndetësore; një në dhjetë thotë se u ka shkruar për mbështetje emocionale. Kam raportuar gjithashtu se sa shumë njerëz po u drejtohen chatbotëve për udhërrëfim shpirtëror. Disa madje po i referohen IA-së si një zot.
Myra Cheng, studiuese e shkencave kompjuterike në Stanford, më tha se e kuptonte tërheqjen që ushtrojnë. «Nuk të gjykon kurrë, është gjithmonë në dispozicion dhe nuk ke nevojë të shqetësosh askënd», shpjegoi ajo. Më pas, kufijtë shpesh bëhen të paqartë. Chatbotët, që janë kaq të zotë për të ndihmuar me çështje praktike dhe organizative, mund të bëhen partnerë joshës për të shkëmbyer ide rreth pyetjeve personale. Në një punim të ri, Cheng argumenton se njerëzit po i trajtojnë gjithnjë e më shumë chatbotët si orakuj — duke ua kaluar atyre formimin e bindjeve dhe marrjen e vendimeve.
Unë po pyes veten për kostot shoqërore të kësaj.
Çfarë po ndodh
Cheng filloi ta shqyrtonte këtë çështje vitin e kaluar. Ajo kishte vënë re se studentë të ciklit të parë në kampus thoshin se i kishin përdorur chatbotët në mënyra «që mua më dukeshin krejtësisht të çmendura», më tha ajo. (Për shembull, për të hartuar mesazhe ndarjeje.)
Cheng dhe kolegët e saj analizuan 68.000 kërkesa drejtuar chatbotëve nga grupe të dhënash të disponueshme publikisht. Punimi i tyre ende nuk i është nënshtruar shqyrtimit nga ekspertë të fushës, por drafti tregon se, që nga viti 2023, njerëzit u janë drejtuar gjithnjë e më shumë chatbotëve për të marrë vendime për jetën e tyre personale. Dhe, në një eksperiment të zhvilluar për studimin, njerëzit i kërkuan një chatboti, me formulime të ndryshme, «më thuaj çfarë të mendoj ose të bëj» pothuajse dy herë më shpesh sesa ia kërkuan dikujt që besonin se ishte njeri.
Studiuesit argumentuan se chatbotët e bëjnë «të lehtë t’ia kalosh dikujt tjetër punën e gjykimit, duke rritur rrezikun e mbështetjes së tepruar tek ata». Dhe e krahasuan këtë sjellje me pelegrinazhet e lashta. Ashtu si dikur njerëzit përshkonin Greqinë për të kërkuar urtësi nga Orakulli i Delfit, shumë veta tani po u drejtohen chatbotëve si një burim i gjithëdijshëm udhërrëfimi — një burim që është në dispozicion në çdo kohë.
Pse ka rëndësi
Servilizmi i IA-së — prirja e saj për t’u dhënë të drejtë njerëzve — është një problem i njohur, për të cilin kompanitë kanë punuar që ta korrigjojnë. Megjithatë, problemi vazhdon. Një studim i botuar në revistën Science në fillim të këtij viti zbuloi se modelet kryesore të IA-së ishin pothuajse 50 për qind më servile se njerëzit, «edhe kur përdoruesit shfaqnin sjellje joetike, të paligjshme ose të dëmshme».
Kjo mund të ndikojë në mënyrën se si përdoruesit marrin vendime. I njëjti studim zbuloi se edhe një ndërveprim i vetëm me një chatbot lajkatues i bënte njerëzit më pak të gatshëm të kërkonin falje në një konflikt dhe më të bindur se kishin të drejtë. Por, megjithëse IA-ja servile ua shtrembëronte gjykimin, njerëzit i besonin dhe e parapëlqenin atë.
Kjo e shqetëson Michael Slepian, profesor në Shkollën e Biznesit të Universitetit Columbia dhe ekspert për sekretet. Duke iu drejtuar një chatboti, ne heqim dorë nga diçka e rëndësishme, më tha ai. «Të zbulosh një sekret që nuk ia ke treguar askujt është një nga aktet më të fuqishme të afërsisë që kemi», tha Slepian.
Gjithashtu, chatbotët kanë më pak gjasa të na kundërshtojnë. Ndryshe nga njerëzit që i njohin marrëdhëniet dhe rrethanat tona, chatbotët njohin vetëm versionin tonë të historisë. Ata do ta kenë të vështirë të japin këshilla që marrin parasysh tërësinë e situatës — ose të ofrojnë mirëkuptim të vërtetë. Një chatbot nuk mund të shfaqë empati dhe të thotë: «Të kuptoj, po të dëgjoj dhe edhe unë do të ndihesha kështu», tha ai.
Si ta zbatojmë këtë
E pyeta Cheng se si të vendosim kufij kur kërkojmë këshilla personale nga chatbotët, dhe ajo u përgjigj pa tërthortë. «Thjesht pyet dikë tjetër. Mos iu drejto IA-së për këtë», tha ajo.
Por për ata që e bëjnë këtë, punimi i saj ofron këshilla se si të shkëmbejnë ide në një mënyrë që shmang kalimin e përgjegjësisë morale dhe të punës mendore te chatboti. Ai u bën thirrje njerëzve të shmangin pyetjet normative drejtuar një chatboti. Për shembull, në vend që të pyesin: «Çfarë duhet të bëj?», të pyesin: «Cilat janë mundësitë e mia?»
Në këtë mënyrë, personi mbetet ai që ushtron gjykimin moral për të dalluar veprimin e drejtë, në vend që të lejojë që gjykimi i IA-së të ndikojë tek ai, qoftë edhe në mënyrë të pavetëdijshme.
Do ta provoj! Dhe po, premtoj se do të filloj gjithashtu t’i telefonoj edhe më shpesh miqtë e mi.
Lauren Jackson është zëvendësdrejtore editoriale për buletinet informative dhe drejtuese e Believing në The New York Times.
/The New York Times
