Shumë njerëz mendojnë se kompanitë e inteligjencës artificiale duhet të mbajnë përgjegjësi ligjore për teknologjinë e tyre që del jashtë kontrollit. Por studiuesit e së drejtës thonë se zbatimi i ligjeve ekzistuese mund të jetë i ndërlikuar.
Nga David McCabe
David McCabe ka raportuar për më shumë se një dekadë mbi mënyrën se si ligji përshtatet me teknologjitë e reja.
Gjatë javëve të fundit, rreth një ideje të thjeshtë është krijuar një koalicion i pazakontë: kompanitë e inteligjencës artificiale duhet të mbajnë përgjegjësi ligjore kur sistemet e tyre dalin jashtë kontrollit.
Në një seri sulmesh gjithnjë e më serioze të raportuara që nga korriku, modele të IA-së nga OpenAI, Anthropic dhe kompani të tjera kanë depërtuar në sistemet e kompanive dhe madje kanë ndërhyrë në faqet e internetit të institucioneve qeveritare, të gjitha pa dijeninë e krijuesve të tyre.
Që atëherë, Jensen Huang, drejtor ekzekutiv i Nvidia-s; David Sacks, investitor në kapital sipërmarrës dhe këshilltar i lartë i Shtëpisë së Bardhë; si dhe Lina Khan, ish-kryetarja e Komisionit Federal të Tregtisë gjatë administratës Biden, kanë mbështetur të gjithë idenë se kompanitë e IA-së duhet të mbajnë përgjegjësi ligjore.
“Organet e zbatimit të ligjit tashmë kanë autoritetin për të ngritur akuza ndaj kompanive dhe drejtorëve të tyre ekzekutivë për krijimin dhe hedhjen në treg të produkteve të rrezikshme, të patestuara siç duhet ose me defekte”, shkroi zonja Khan në një postim në X muajin e kaluar, duke shtuar se “nuk ekziston ndonjë përjashtim për IA-në nga ligjet që tashmë janë në fuqi”.
Kompanitë prej kohësh janë mbajtur përgjegjëse për gjithçka, nga lodrat me defekte deri te rrëzimet e avionëve, sipas ligjeve për mbrojtjen e konsumatorit. Gjykatat mund t’i konsiderojnë kompanitë ligjërisht përgjegjëse për dëmet e shkaktuara nga neglizhenca ose nga një produkt me defekt. Ato gjithashtu mund t’u caktojnë pjesë të tjera të përgjegjësisë personave ose organizatave të tjera që kanë qenë të përfshira.
Logjika e zakonshme mund të sugjerojë se edhe kompanitë e IA-së do të mbaheshin përgjegjëse për teknologjinë e tyre që del jashtë kontrollit. Por problemi është aq i ri sa gjykatat, në pjesën më të madhe, ende nuk janë përballur me të, sipas ekspertëve ligjorë.
Ka disa raste në të cilat kompanitë e IA-së do të mbaheshin qartësisht përgjegjëse, thanë ekspertët; për shembull, nëse drejtuesit i kuptojnë rreziqet e parashikuara që paraqesin modelet e tyre. Por pretendime të tjera do ta vënë në provë mënyrën se si sistemi i drejtësisë zbaton ligje që mbështeten te qëllimi dhe njohuria njerëzore.
Po shfaqen tashmë disa raste që mund të shërbejnë si precedent ligjor. Të hënën, prokurori i përgjithshëm republikan i Floridës i kërkoi një gjykate shtetërore që ta ndalojë përkohësisht OpenAI-n të zhvillojë modele të reja të IA-së pa masa sigurie të miratuara nga një grup i jashtëm, në një përpjekje për të parandaluar daljen e IA-së jashtë kontrollit. Të martën, një organizatë jofitimprurëse në Kaliforni paditi OpenAI-n sipas ligjit shtetëror për konkurrencën e pandershme, në lidhje me depërtimin në sistemet e kompanisë start-up Hugging Face. Ndërsa të mërkurën u bë publik një hetim i Komisionit Federal të Tregtisë mbi përgjegjësinë e mundshme për dëmet ndaj konsumatorëve.
Duke pasur parasysh mungesën relative të masave mbrojtëse rreth IA-së, presioni ligjor ka të ngjarë të vazhdojë, tha Woodrow Hartzog, profesor i së drejtës në Universitetin e Bostonit, i cili studion të drejtën e teknologjisë.
“Në skenarin më të keq, ato mund të përballen me përgjegjësi jashtëzakonisht të madhe si në aspektin penal, ashtu edhe në atë civil, gjithçka në varësi të fakteve të rastit konkret”, tha ai. “Ende nuk kemi parë një çështje që mund të shkatërrojë një kompani. Por mund ta imagjinoj një të tillë.”
Një zëdhënës i Anthropic refuzoi të komentonte. Një zëdhënëse e OpenAI nuk komentoi. (The New York Times ka paditur OpenAI-n dhe partnerin e saj, Microsoft, duke i akuzuar për shkelje të të drejtave të autorit mbi përmbajtjen gazetareske në lidhje me sistemet e IA-së. OpenAI dhe Microsoft i kanë mohuar këto pretendime.)
Që prej daljes publike të ChatGPT në vitin 2022, kompanitë e IA-së kanë ndërtuar modele gjithnjë e më të sofistikuara, të afta të shkruajnë kod, të përdorin një kompjuter dhe të ndërveprojnë në situata të përditshme. Kompanitë e IA-së kanë ndërtuar gjithashtu mjete të quajtura “agjentë”, të cilët janë në gjendje të lëvizin nëpër internet për të kryer detyra që variojnë nga dërgimi i një emaili dhe rezervimi i një tavoline deri te grumbullimi i sasive të mëdha të të dhënave.
Debati mbi përgjegjësinë shpërtheu pasi kompanitë zhvilluan teste në të cilat agjentët dolën jashtë mjediseve të testimit dhe depërtuan në sisteme të kompanive të tjera. Në incidentin e korrikut, OpenAI zbuloi se IA-ja e saj kishte depërtuar në Hugging Face, një tjetër kompani teknologjike, pa dijeninë e saj. Muajin e kaluar, OpenAI tha se produkti i saj kishte depërtuar në një sistem të qeverisë australiane.
OpenAI kërkoi falje të martën për incidentin në Australi dhe tha se po “punonte për të vepruar më mirë në të ardhmen”. Një zyrtar australian tha se në raste të tilla, “përgjegjësia duhet të gjurmohet deri te qëllimi i një personi ose kompanie që ka krijuar ose drejtuar agjentin”.
Incidentet kanë nxitur thirrje për rregullim më të madh të sistemeve të IA-së. Por qeveria e Shteteve të Bashkuara ka ndjekur kryesisht një qasje me pak ndërhyrje ndaj teknologjisë, duke përmendur konkurrencën e fortë me Kinën në garën globale të IA-së.
Të martën, një grup kompanish, përfshirë OpenAI dhe Anthropic, u takuan me Presidentin Trump dhe nënshkruan një zotim vullnetar për të shtuar masa sigurie në sistemet e tyre. Edhe shtetet kanë tentuar ta plotësojnë boshllëkun, duke miratuar rregulla që u kërkojnë kompanive të IA-së të marrin masa sigurie.
Senatori Josh Hawley, republikan nga Misuri, tha gjatë një seance dëgjimore në Kongres të mërkurën se ligjvënësit mund të kenë nevojë ta bëjnë të qartë se agjentët e IA-së duhet të trajtohen, për qëllime të përgjegjësisë ligjore, njësoj si individët dhe kompanitë kur shkaktojnë dëme ndaj konsumatorëve.
“Nuk kemi pse të shpikim një sistem krejtësisht të ri”, tha ai. “Ligji amerikan ka funksionuar jashtëzakonisht mirë kur bëhet fjalë për produkte të tjera, fjalë për fjalë prej shekujsh.”
Paditë më të spikatura të hershme mbi dëmet e shkaktuara nga IA-ja kanë pretenduar se chatbot-ët kanë këshilluar adoleshentë që t’i shkaktojnë dëm vetes, duke përfunduar me vdekje nga vetëvrasja. Prindërit kanë ngritur padi kundër OpenAI dhe Character AI, një kompani start-up, duke argumentuar se kompanitë duhet të mbahen përgjegjëse.
Në këto raste, kompanitë janë përpjekur të përdorin mbrojtje klasike juridike të sektorit të teknologjisë: se e folura mbrohet nga Amendamenti i Parë dhe nga Seksioni 230 i Ligjit për Mirësjelljen në Komunikime. Ky i fundit i mbron platformat online nga përgjegjësia për përmbajtjen e publikuar nga përdoruesit.
Në çështjen Character AI, Gjykata e Qarkut e SHBA-së për Distriktin e Mesëm të Floridës vendosi vitin e kaluar se modelet e IA-së të kompanisë nuk prodhonin të folur të mbrojtur nga Amendamenti i Parë. Zbatueshmëria e Seksionit 230 në një çështje të dytë mbetet ende një pyetje e hapur.
Kur bëhet fjalë për përgjegjësinë e korporatave që përfshin njerëzit, ligji është më i konsoliduar. Sipas ekspertëve juridikë, ekzistojnë shumë mënyra se si shkeljet e sigurisë kibernetike mund të cenojnë ligjin. Hakerimi është vepër penale. Konsumatorët mund të ngrenë padi kur informacionet e tyre ekspozohen nga një shkelje sigurie. Rregullatorët mund të ngrenë padi nëse drejtuesit e një kompanie nxjerrin në treg një produkt me defekt.
Por në shumë prej rasteve të IA-së, agjentët e kompanive kanë dalë jashtë kontrollit, duke mos iu bindur ose duke injoruar njerëzit që kishin vendosur barriera sigurie.
Disa prej këtyre rasteve mund të jenë megjithatë të qarta, thanë ekspertët ligjorë. Nëse një agjent i IA-së depërton në një kompani tjetër gjatë testimit, kompania që e ka zhvilluar agjentin mund të mbahet përgjegjëse, thanë ata. Kompania e IA-së gjithashtu mund ta ketë përdorur produktin drejtpërdrejt ose përmes një kompanie të jashtme testimi, duke lënë pak hapësirë për dyshim nëse mund të jetë përgjegjëse një palë tjetër, si për shembull një klient i papërgjegjshëm.
Kompanitë gjithashtu mund ta kenë ditur se produktet e tyre kishin potencialin për të kryer një sulm kibernetik, gjë që mund ta rrisë përgjegjësinë e tyre ligjore, thanë ekspertët. Punonjës të OpenAI, për shembull, kanë ngritur shqetësime për praktikat e sigurisë së kompanisë gjatë testimit të modeleve, shqetësime që janë shpërfillur, raportoi The Times.
Në situata të tilla, një gjykatë mund ta konsiderojë zhvilluesin e IA-së neglizhent nëse nga një sulm kibernetik kanë ardhur dëme ose pasoja të dëmshme, thanë ekspertët.
Përgjegjësia bëhet më pak e qartë në rastet që përfshijnë modele të IA-së me burim të hapur, thanë ekspertët, ku zhvilluesi i një produkti të IA-së e shpërndan kodin bazë dhe njerëzit mund ta ndryshojnë atë.
Shumë koncepte të përgjegjësisë ligjore mund të zbatohen lehtësisht ndaj IA-së, tha Catherine Sharkey, profesoreshë e së drejtës në Universitetin e Nju Jorkut dhe eksperte e përgjegjësisë juridike. Nëse një sistem fizik i fuqizuar nga IA-ja, si për shembull një pajisje mjekësore, shkakton dëm, ai mund të jetë një rast i drejtpërdrejtë.
Por gjyqtarëve do t’u duhet të përballen me pasojat juridike të sistemeve që po përparojnë me shpejtësi dhe që janë të afta të bëjnë gjithnjë e më shumë gjëra në mënyrë të pavarur, shtoi ajo.
“Me IA plotësisht agjentike, fillojnë të vihen seriozisht në provë kufijtë e shumë doktrinave juridike, të cilat do të duhet të përshtaten në një mënyrë shumë më të thellë”, tha ajo.
Pasigurinë e shton edhe një fakt tjetër: IA-ja është në thelb e paparashikueshme.
Gjykatat i konsiderojnë kompanitë përgjegjëse për neglizhencë kur ato mund të parashikojnë se produktet e tyre mund të shkaktojnë dëm. Por ndërtimi i një çështjeje të tillë mund të jetë i vështirë nëse një model i IA-së shfaq për herë të parë sjellje të dëmshme, tha Ryan Calo, profesor i së drejtës në Universitetin e Uashingtonit, i cili studion sistemet autonome.
Gjithashtu mund të jetë e vështirë të provohet se një kompani e IA-së kishte synim të shkaktonte dëm, gjë që mund të jetë thelbësore në disa ndjekje penale, shtoi ai.
“Mund të keni viktima pa pasur autorë”, tha zoti Calo.
Kate Conger dhe Cecilia Kang kontribuuan në raportim.
David McCabe është reporter i The Times që mbulon çështjet komplekse ligjore dhe të politikave publike të krijuara nga ekonomia digjitale dhe teknologjitë e reja./The New York Times
