Franca dhe Britania e Madhe i japin fund një projekti pilot, të miratuar pak më shumë se një vit më parë, për shkëmbimin e migrantëve përmes Kanalit të La Manshit. Programi i kthimeve nuk solli kthesën thelbësore që pritej.
Claudia Wanner, Londër
Një marrëveshje mes qeverisë britanike dhe asaj franceze për kthimin e migrantëve që mbërrijnë në Britaninë e Madhe me gomone përmes Kanalit të La Manshit përfundoi të enjten. «Projekti pilot i qeverisë me Francën për kthimin e azilkërkuesve, në këmbim të të njëjtit numër migrantësh që hyjnë në mënyrë të ligjshme, nuk po pranon më raste të reja», njoftoi Ministria e Brendshme britanike.
Nga e ashtuquajtura marrëveshje «One in, one out» — e njohur në Francë si «un pour un» — qeveria britanike shpresonte të arrinte një efekt frenues ndaj migrantëve që kalonin Kanalin me varka. Në bazë të saj, Britania e Madhe mund të kthente në Francë një numër migrantësh që kishin mbërritur me gomone. Në këmbim, ajo angazhohej të pranonte të njëjtin numër personash nga Franca, nëse këta kishin të drejtë të hynin ligjërisht në Britani.
Marrëveshja përkatëse ishte nënshkruar në korrik 2025 nga kryeministri i atëhershëm Keir Starmer dhe presidenti francez Emmanuel Macron. Në atë kohë, Starmer e kishte përshkruar marrëveshjen si «historike». Fillimisht ishte parashikuar të zgjaste nëntë muaj, ndërsa në pranverë ajo u zgjat deri në fund të shtatorit.
Sipas mediave britanike, brenda qeverisë britanike kishte interes të konsiderueshëm që modeli të vazhdonte. Qëndrimi i autoriteteve franceze ishte ndryshe; ato po kërkojnë një zgjidhje në nivel evropian. Franca dëshiron të përqendrohet në «një qasje evropiane për luftimin e migracionit të paligjshëm», kishte deklaruar ministri i Brendshëm Laurent Nuñez që në qershor para parlamentit. «Nga Franca nuk mund të pritet që të mbajë e vetme përgjegjësinë për kontrollin e një kufiri të jashtëm të BE-së», tha Nuñez. Kalimet e parregullta, sipas tij, vijnë kryesisht si pasojë e mangësive në kontrollet në vendet e para të hyrjes dhe e lëvizjeve të mëtejshme brenda zonës Shengen. Ai gjithashtu u shpreh i bindur se Britania e Madhe do të mbetet gjithsesi tërheqëse për migrantët pa dokumente, pasi atje mund të gjejnë relativisht lehtë punë.
Për vite me radhë, migrantët pa leje hyrjeje kanë mbërritur në Britani kryesisht të fshehur në kamionë dhe furgonë. Pas forcimit të kontrolleve kufitare, kontrabandistët e migrantëve filluan që nga viti 2020 t’i transportonin njerëzit me gomone përmes Kanalit të La Manshit. Në pikën më të ngushtë, mes Calais dhe Doverit, distanca është pak më shumë se 33 kilometra.
Me Brexit-in morën fund bashkëpunimi me shtetet e BE-së dhe mekanizmat për kthimin e migrantëve në këto vende. Megjithatë, vitet e fundit qeveria britanike ka lidhur një sërë marrëveshjesh me Francën. Ndër të tjera, kontrollet më të rrepta përgjatë bregdetit të Normandisë synojnë të ndalojnë varkat që përpara nisjes së tyre.
Në kulmin e fluksit, në vitin 2022, në Britaninë e Madhe mbërritën përmes Kanalit 45.700 persona. Vitin e kaluar numri ishte 41.472. Gjatë nëntë muajve të parë të këtij viti, numri i të mbërriturve ka rënë ndjeshëm, në 19.135 migrantë, ose 42 për qind më pak se në të njëjtën periudhë të një viti më parë. Pothuajse të gjithë migrantët që mbërrijnë me varka paraqesin kërkesë për azil sapo mbërrijnë. Gjatë shqyrtimit të kërkesës së tyre, ata kanë të drejtë të qëndrojnë në vend sipas së drejtës ndërkombëtare. Por edhe kur kërkesa refuzohet, kthimi i tyre shpesh nuk është i thjeshtë. Shumë migrantë vijnë nga zona krizash. Eritrea, Sudani, Afganistani, Somalia dhe Irani ishin vendet kryesore të origjinës në vitin 2025.
Kalimi është i rrezikshëm, sidomos sepse shumë prej gomoneve të vogla janë të mbingarkuara. Vetëm të hënën, tre migrantë, mes tyre një djalë dhjetëvjeçar, humbën jetën teksa përpiqeshin të kalonin Kanalin pranë brigjeve franceze. Sipas të dhënave të OKB-së, në vitin 2024 të paktën 84 persona humbën jetën gjatë përpjekjeve për ta kaluar Kanalin.
Në Britaninë e Madhe, çështja e migrantëve që mbërrijnë me varka është kthyer në një temë politikisht shumë të ndjeshme. Si konservatorët, ashtu edhe qeveria aktuale laburiste, kanë premtuar vazhdimisht se do ta vënë situatën nën kontroll, por kryesisht pa sukses. Zemërimi për këtë çështje ka çuar herë pas here në protesta. Edhe ngritja e partive populiste të djathta, si Reform UK dhe Restore Britain, shpjegohet pjesërisht me pakënaqësinë ndaj migracionit.
As programi i kthimeve, që tashmë ka përfunduar, nuk solli një ndryshim rrënjësor. Vetëm pak më pak se 1.500 persona u kthyen në Francë gjatë muajve të fundit në kuadër të tij, çdo herë në këmbim të pranimit të një migranti nga Franca. Kostot ishin gjithashtu të konsiderueshme: në mesin e shtatorit, ministrja e Brendshme Shabana Mahmood i vlerësoi ato mesatarisht në 56.000 paund, rreth 62.000 franga zvicerane, për çdo rast — 15 për qind më shumë se përllogaritja fillestare. Mahmood kishte pranuar atëherë se zgjerimi i masave ishte i vështirë.
Megjithatë, sipas ministres, organizatat humanitare që punojnë në bregdetin francez të Kanalit kishin raportuar se rreziku i kthimit në Francë kishte bërë që disa migrantë të hiqnin dorë nga tentativa për kalim.
Një zëdhënës i Ministrisë së Brendshme britanike tha se përvojat e nxjerra nga marrëveshja britaniko-franceze do të përdoren tani për të përshpejtuar në të ardhmen kthimin e migrantëve që nuk kanë të drejtë qëndrimi./Neue Zürcher Zeitung (NZZ)
