Nga Mattias Corrasco, Céline Delbecque, Etienne Girard, Alexandra Saviana dhe Ambre Xerri
Bashkia e qarkut të 10-të të Parisit është shndërruar në një fortesë. Një zhurmë e mbytur, pastaj një tjetër, e më pas ai krismë karakteristike e xhamave që thyhen. Brenda dëgjohen disa britma dhe një rrëmujë e frikësuar. “Në katin e katërt, menjëherë!”, bërtet kryebashkiakja Alexandra Cordebard, zakonisht e qetë. Është rreth orës 20:00 të së shtunës, 17 tetor. Pak më shumë se 200 të ftuar me veshje ceremoniale ngjiten me nxitim në katin e fundit të ndërtesës, jo pa dalluar, përmes shtëllungave të tymit pranë derës së blinduar, siluetat e zeza të sulmuesve të tyre, përpara një zjarri të madh të ndezur në një kazan mbeturinash. Kishin ardhur për një sfilatë bamirësie të shoqatës Inclusion solidaire, në kuadër të fushatës Tetori Rozë; përfundojnë të rrethuar.
Kati është zhytur në errësirë; vetëm drita e telefonave inteligjentë ndriçon ambientin. Shumica e të ftuarve vrapojnë drejt ballkoneve të brendshme për të ndjekur drejtpërdrejt përpjekjen për të hyrë me forcë në katin përdhes. Disa vajza të reja me fustane qajnë. Antoine Jumel, këshilltar i qarkut nga MoDem, u përgjigjet vazhdimisht dy pyetjeve të njëjta, të bëra me ankth: “A do të arrijnë të hyjnë?” dhe “A do të flemë këtu?”. Ka edhe një pyetje të tretë, më shqetësuese, të cilën vetëm disa guxojnë ta bëjnë: “Nëse hyjnë, çfarë ndodh?”
Ndërsa një autobus i CRS-së është nisur për t’i çliruar, shumë prej tyre lidhen me kanalet televizive të lajmeve 24-orëshe, ku po qarkullojnë pamjet e para të flakëve që kanë përfshirë bashkinë e Limoges-it, një ndërtesë madhështore e stilit neorenesans, ashtu si bashkia e qarkut të 10-të të Parisit. “Dhe aty thua me vete se situata është serioze”, kujton Antoine Jumel. Sepse të gjithë zbulojnë se sulmi që po përjetojnë po përsëritet në shumë vende të tjera të territorit, në një vend ku shprehja “ligji është mbi të gjithë” nuk është më veçse një maksimë.
Numri i protestuesve ishte nënvlerësuar
“Kam më shumë se dyzet vjet shërbim, nuk jam fillestar. Kurrë nuk jam përballur me diçka të tillë”, thotë me zë të ulët një prefekt. L’Express ka mundur të flasë me gjashtë drejtues të lartë të sigurisë, të përfshirë drejtpërdrejt në operacionet e së shtunës, 17 tetor: të gjithë përshkruajnë një valë të papritur, forca të rendit të tejkaluara nga situata dhe udhëzime për të braktisur disa objektiva, sidomos dyqanet, për t’u përqendruar te pikat më kritike, si në një zonë lufte. Në Paris, koha e ndërhyrjes së CRS-së në disa qarqe “u mat me orë”, thotë Alexandra Cordebard. Në Lion, në rue de la Charité, anëtarë të një shoqate tregtarësh, të lënë në mëshirë të fatit, u mblodhën “me shkopinj bejsbolli dhe copa druri në duar për të mbrojtur dyqanet”, si një milici e improvizuar, tregon një këshilltar bashkiak. Në Valence, kryebashkiaku Nicolas Daragon thotë se iu desh t’u dërgonte vetë një email tregtarëve të qytetit për t’u kërkuar të mbyllnin dyqanet gjatë përleshjeve. “Nuk patëm asnjë takim me prefekten në ditët para ngjarjeve; gjithçka të bën të mendosh se shteti qendror konsideroi se sinjalet e dobëta nuk ishin mjaftueshëm alarmuese”, thotë ish-ministri i deleguar për sigurinë publike.
“Mendoj se e gjithë kjo është përgatitur në fshehtësi dhe ne nuk e pamë të vinte.”
Gjithçka nisi nga një vlerësim i gabuar i numrit të protestuesve, rreth një thirrjeje për të cilën askush nuk flet më pas dhunës: lufta kundër kostos së lartë të jetesës. Të hënën, në një deklaratë, Emmanuel Macron vuri në dukje “dështime në parashikim dhe në punën e inteligjencës”. Dhe si mund të cilësohet ndryshe vlerësimi i mobilizimit, kur 550 mijë njerëz marshuan në rrugët e Francës — më shumë se trefishi i skenarit më të lartë të parashikuar nga Ministria e Brendshme? “Numri ishte jashtëzakonisht i vështirë për t’u parashikuar, sepse ishte diçka krejtësisht e paprecedentë. Nuk kishte asnjë deklarim zyrtar për protestë dhe gjithçka u organizua në rrjete sociale ose në grupe të enkriptuara”, shpjegon Etienne Guyot, prefekti i rajonit Auvergne-Rhône-Alpes.
Në Paris, disa pjesëtarë të CRS-së e kaluan gjithë ditën vetëm me një shishe ujë, tregon Linda Kebbab, sekretare kombëtare e sindikatës policore Un1té. Kishin planifikuar të blinin diçka për të ngrënë gjatë një momenti qetësie, përpara se të përfundonin të angazhuar pa ndërprerje deri në orën dy të mëngjesit. Në disa qytete të mëdha, si Brest dhe Marseille, policëve që ishin me pushim iu kërkua të ktheheshin në shërbim gjatë gjithë ditës për të shmangur një katastrofë të plotë. “U kthyen sepse merrnin thirrje për ndihmë nga kolegët. Po i shkatërronin”, thotë David Leveau, sekretar rajonal i Un1té për Bretanjën. Në një deklaratë, prefektura e Bouches-du-Rhône thotë se në qytet janë numëruar… më shumë se 30 mijë grabitës, një shifër e paprecedentë dhe marramendëse. “Kur kolegët më folën për ‘8 mijë deri në 10 mijë njerëz’, thashë me vete: ‘Po shpikin! Janë çmendur’. Edhe kjo do të ishte një shifër e jashtëzakonshme. Dhe tani prefektura na flet për ekuivalentin e gjysmës së stadiumit Vélodrome”, komenton i habitur Rudy Manna, delegat kombëtar i sindikatës Unsa Police.
“Kolegët e mi panë të gjithë të njëjtën gjë”
Si shpjegohet prania masive dhe e nënvlerësuar e militantëve të së majtës radikale në Lille, Marseille, Lyon, Bordeaux apo edhe në qytete të mesme si Valence, Brest dhe Limoges? Të dhënat e para nga terreni flasin, në disa prej këtyre tubimeve, për rreth 10 për qind persona të angazhuar në akte shkatërrimi, një shpërndarje që disa drejtues e konsiderojnë të koordinuar. “Mendoj se e gjithë kjo është përgatitur në fshehtësi dhe ne nuk e pamë të vinte”, thotë Eric Kerbrat, sekretar i Un1té për departamentin e Brest-it. Megjithatë, zyrtarisht, lëvizja e së majtës radikale do të përfshinte vetëm “mes 2 mijë dhe 3 mijë persona”, sipas një raporti të Asamblesë Kombëtare për aktivizmin e dhunshëm, të vitit 2023, ku përfshihen grupe anarkiste, antifashiste ose autonome. A janë shërbimet e inteligjencës një hap prapa veprimtarisë së këtij mikromjedisi tejet mosbesues? “Nuk kemi kohë të mjaftueshme për të mbledhur informacion dhe për t’ia përcjellë shtetit. I dërgojmë policët tanë në protesta, ku fotografohen, dhe më pas dalin lista ‘Wanted’, si në Shtetet e Bashkuara, ku identifikohen qartë. Kemi gjithashtu më pak informacion nga mjediset e mbyllura për të bërë mbikëqyrje paraprake, prandaj parashikimi nuk është i mirë”, thotë Cyril Jeannin, sekretar kombëtar i Un1té për jugperëndimin. Në Bordeaux, policia u detyrua të linte rezidencën e prefektes të vandalizohej për të mbrojtur objektiva të tjera.
Bashkëbiseduesit tanë përshkruajnë të njëjtin skenar. “Kolegët e mi panë të gjithë të njëjtën gjë: një kolonë protestuesish ‘klasikë’, me organizatat sindikale në krye, por, si element i ri, kësaj kolone iu bashkuan që në fillim grupe shkatërruesish, pastaj të rinj, madje edhe shumë të rinj, nën 15 vjeç”, përmbledh Jean-Luc Moudenc, kryebashkiak i Toulouse-it dhe president i France urbaine, shoqatës së qyteteve të mëdha të Francës. Pas kësaj tabloje shfaqet një “ndarje rolesh” mes grupeve të ndryshme shoqërore: së majtës radikale i takon përplasja e drejtpërdrejtë me policinë dhe sulmi ndaj institucioneve; “grabitësve”, shpesh të rinj në moshë madhore ose të mitur, u mbetet plaçkitja e dyqaneve, si në bastisjet e Mesjetës. “Përqindja ishte afërsisht 80 për qind grabitës dhe 20 për qind e majtë radikale”, vlerëson Grégory Joron, sekretar i përgjithshëm i Un1té.
Disa përmendin edhe një kategori të tretë, “hibride”, siç e quan një zyrtar sigurie: militantë më pak të mësuar me dhunën, por mbështetës të së majtës radikale, të cilët mund t’i shoqërojnë në disa aksione dhe ndajnë parullën “ACAB”, inicialet e shprehjes angleze që do të thotë “të gjithë policët janë bastardë”. Sipas disa drejtuesve policorë, bëhet fjalë, për shembull, për pjesëtarë të disa lëvizjeve propalestineze ose organizatave si Poing Levé dhe Révolution Permanente, të përmendura në Asamblenë Kombëtare më 7 tetor nga ministri i Brendshëm Laurent Nunez si organizata që “nxisin nxënësit e shkollave të mesme të kryejnë akte dhune”. Policisë i mbetet të mbrojë “të mirët”, siç i quan me humor një prefekt protestuesit paqësorë. Një mision që, shumë shpesh, rezultoi pothuajse i pamundur. “U befasuam nga vullneti i së majtës radikale për të na sulmuar që në fillim, me intensitet maksimal”, pranon një burim nga strukturat e sigurisë.
Në Marseille, 48 orë pas kaosit, Benoît Payan vazhdon të jetë i zemëruar me shtetin. “Kjo nuk është parë kurrë. Si mund të lejohet që një situatë e tillë të degjenerojë në këtë mënyrë në këtë vend?”, pyet ai pas një nate të gjatë pa gjumë. Kryebashkiaku i qytetit rikthen ngjarjet orë pas ore dhe kritikon mungesën e komunikimit dhe të parashikimit nga qeveria. “Vetëm atë ditë mësoj se autoritetet druhen nga prania e ‘black blocs’. Askush nuk më informon për asgjë, gjë që është në kundërshtim me Kodin e Sigurisë së Brendshme”, thekson ai.
“Në Saint-Etienne ishim një hap larg katastrofës. Gjithçka u vendos brenda dy deri në pesë minutash”
Kryebashkiaku ndodhet në protestë kur informohet për një përpjekje për të hyrë me forcë në bashki. Kordoni i CRS-së i vendosur aty nuk arrin t’i ndalojë shkatërruesit të hyjnë në ndërtesë. Kur mbërrin, Payan sheh dëmet, dritaret e thyera dhe bustin e Marianne-s të rrëzuar në dysheme. Pamja “e godet në stomak”. Pafuqi. Ai i kishte kërkuar me shkrim prefekturës që të mbronte komisariatin qendror të policisë bashkiake. Më kot. Edhe ndërtesa në Canebière plaçkitet. Kryebashkiaku frikësohet kur kupton se vetëm një kompani e CRS-së do të dislokohet në Marseille. Ai flet me Emmanuel Macronin për të kërkuar përforcime policore. Në orën 13:00, ministri i Brendshëm Laurent Nuñez dhe kryeministri Sébastien Lecornu i premtojnë tri njësi të forcave mobile gjatë një takimi telefonik. Për çfarë shërbyen? Kryebashkiaku vë në dyshim këtë doktrinë të ruajtjes së rendit.
“Ajo që pashë dje ishte një polici kombëtare e përdorur kryesisht për të hedhur gaz lotsjellës mbi protestën. Dhe ndërkohë, qyteti im po shkatërrohej.” Deputeti socialist i zonës, Laurent Lhardit, e vëzhgoi situatën nga dritarja e tij në rue Grignan, një arterie shumë e frekuentuar tregtare. “Pesë orë pa asnjë ndërhyrje policore”, thotë ai. Në fillim të mbrëmjes, detyrohet të shuajë vetë një zjarr të sapondezur në rrugë nga persona që dukeshin “shumë të pajisur”.
Në qytetin mesdhetar, forcat e rendit e kaluan të shtunën duke u përpjekur të mbyllnin boshllëqe të mëdha në dispozitivin e sigurisë, duke nisur që herët në mëngjes me një përpjekje për të bllokuar tunelet rrugore. Atje ku inteligjenca territoriale kishte parashikuar mes 50 dhe 100 militantë, CRS-ja pa të mbërrinin… 500 aktivistë armiqësorë. Në Saint-Etienne, protestuesit e dhunshëm ishin 500 në vend të 300 dhe e tejkaluan dispozitivin e sigurisë deri në pikën sa ishin fare pranë hyrjes në bashki. “Ishim një hap larg katastrofës. Gjithçka u vendos brenda dy deri në pesë minutash”, tregon një burim nga strukturat e sigurisë. Në vendngjarje, policët bashkiakë u përballën me hedhje benzine dhe acidi. “Do t’ju djegim të gjithëve, do t’ju kapim të gjithëve”, dëgjuan ata.
“Në Lyon na u desh të menaxhonim një turmë me sjellje të paparashikueshme, të organizuar për të çorganizuar shërbimin e rendit, nën drejtimin e së majtës radikale, e vendosur të shkatërronte, të krijonte kaos dhe të sulmonte institucionet”, dëshmon Etienne Guyot. Zyra turistike u dogj. Në Limoges, prefekti i Haute-Vienne përshkruan grupe “jashtëzakonisht të dhunshme” dhe të organizuara mirë. “Disa shpërndanin detyra, të tjerë nxisnin turmën duke përdorur kone trafiku si megafonë ose kosha mbeturinash si daulle”, tregon Maurice Barate. Kur një pjesë e çatisë së bashkisë shembet, shpërthejnë duartrokitje.
A mund të ketë luajtur rol ardhja e të huajve si përforcime në këtë valë? “Kemi njerëz shumë të organizuar, shumë të vendosur, si dhe disa të huaj, disa italianë, disa zviceranë”, i tha një komisar i prefekturës së policisë kryeministrit Sébastien Lecornu të shtunën në mbrëmje, në një bisedë të kapur nga BFMTV. “Kjo është e zakonshme, por ata nuk luajtën rol vendimtar”, e relativizon një zyrtar i Ministrisë së Brendshme.
Grabitësit që erdhën nga TikTok-u
“Grabitësit”, nga ana tjetër, u shfaqën si aleatë idealë. Sipas disa prefektëve, pjesëmarrja e tyre ishte kryesisht e improvizuar dhe u favorizua nga moti i mirë në mbarë Francën. “Në departamentin tim, mendojmë se shumë prej tyre vendosën të dilnin rreth orës 11:00, pasi panë në TikTok se dyqanet e para po plaçkiteshin me sukses. Kjo shpjegon vështirësinë e madhe të shërbimeve të inteligjencës për të parashikuar këtë fluks”, thotë njëri prej tyre. “Dërgojnë vrojtues me mjete me dy rrota për të hedhur një sy, për të parë konfigurimin dhe më pas vijnë me një grup prej njëzet deri në tridhjetë vetash që plaçkisin dyqanet”, përshkruan Gregory Joron.
Duke përfituar nga përplasjet mes së majtës radikale dhe policisë, ata u vërsulën drejt qendrave të qyteteve, duke synuar në radhë të parë dyqane si Lacoste, Sephora, Apple, Versace, Vuitton ose zinxhirin e videolojërave Micromania, i goditur pothuajse kudo. “Tek unë, grabitësit synuan qartazi produkte me vlerë rishitjeje”, tregon Ariel Weil, kryebashkiak i Paris Centre. Disa prej këtyre bastisjeve janë koordinuar me banda të tjera përmes grupeve në Snapchat, thotë një prefekt. “Gjeta letra Pokémon në të gjithë qytetin”, thotë gjithashtu, disi i habitur, David Moreira, zëvendëssekretar i përgjithshëm dhe përfaqësues i Sindikatës së Komisarëve të Policisë Kombëtare (SCPN) në Lille, pasi vetëm një kartë në një pako mund të ketë vlerë të konsiderueshme tregtare. Në qytetin verior, si edhe në vende të tjera, këto grabitje ndonjëherë prodhuan skena pothuajse burleske, me policinë që përpiqej të kapte hajdutët mes tarracave të mbushura të kafeneve. Sipas Federatës së Tregtisë dhe Shpërndarjes, rreth 1.500 dyqane janë plaçkitur ose dëmtuar. Janë kryer rreth 2.400 arrestime. Ministria e Brendshme bën të ditur gjithashtu se 997 policë dhe xhandarë janë plagosur, shtatë prej tyre rëndë.
Franca mezi ka nisur të marrë veten nga kjo rrëmujë, ndërsa grupe të vogla po përpiqeshin të përfitonin nga rraskapitja e policisë për të luajtur aktin e dytë të dielën, në Paris ose Nantes, ku u raportuan plaçkitje të reja. Ndërkohë priten ditë të reja mobilizimi më 24 tetor dhe më pas më 5 nëntor, nën flamurin e pesë sindikatave, përfshirë CGT-në dhe CFDT-në. “Kërkuam një shtesë page për rrezikshmërinë, sepse profesioni nuk ka qenë kurrë kaq i rrezikshëm. Deri tani, kërkesa ka mbetur pa përgjigje”, ankohet Eddy Sid, zëdhënës i Un1té Marseille. Nëse ditët e ardhshme do të dominohen nga kërkimi i përgjegjësve politikë, askush në Ministrinë e Brendshme nuk beson se trazuesit do të ndalen këtu. “Ishte një provë gjenerale, e konceptuar si e tillë nga e majta radikale”, pohon një zyrtar i lartë i Ministrisë së Brendshme. “Ideja është të përgatiten për të kaluar në veprim majin e ardhshëm, sidomos në rast se Marine Le Pen vjen në pushtet.” Një prefekt e përmbledh kështu: “Kemi hyrë në një fazë para-kryengritëse. Kjo e shtunë ishte fillimi i telasheve që do të zgjasin deri në zgjedhjet presidenciale.” Të paktën.
