Kundërshtimi ndaj qendrave të të dhënave për inteligjencën artificiale po rritet në Shtetet e Bashkuara. Ai është i ashpër edhe në Teksasin miqësor ndaj biznesit. Ky është një reportazh mbi një protestë qytetare që, në prag të zgjedhjeve të ndërmjetme, po e vë politikën në lëvizje.
Gabriela Carbajal hyn e shqetësuar në ndërtesën e bashkisë së Jacinto City dhe zhduket në tualet. Kur del sërish, ka veshur një fustan të bukur bardhezi. «Sapo kam ardhur nga turni», shpjegon ajo. «Punoja nga ora pesë e mëngjesit deri në pesë pasdite. Jam shofere kamioni.»
Familja e saj jeton këtu prej katër brezash, rreth njëzet minuta me makinë në lindje të Houstonit. Në këtë mbrëmje të nxehtë e të lagësht të së premtes, ajo e shpreh hapur zemërimin e saj: «Dua të luftoj për qytetin tim», thotë. Në dorë mban shënimet për fjalën që do të mbajë. Këshilli Bashkiak i Jacinto City ka thirrur një seancë dëgjimore për qendrën e planifikuar të të dhënave, pas protestave të banorëve të zemëruar.
Carbajal rendit kundërshtimet e saj: konsumin e lartë të energjisë elektrike, në një kohë kur rrjeti është tashmë i mbingarkuar. Në Teksas ndodhin vazhdimisht ndërprerje të energjisë, si në dimrin e vitit 2021, kur miliona banorë të shtetit mbetën për ditë të tëra në të ftohtë dhe pa energji elektrike. Një qendër e të dhënave ka nevojë për sasi të mëdha uji çdo ditë. «Dhe zhurma e padurueshme e sistemeve të ftohjes!», thotë ajo, duke hapur krahët.
35-vjeçarja dëshiron t’i ushtrojë presion administratës së qytetit. «Gjithandej dëgjon se si politikanët dhe autoritetet mjedisore lejojnë të blihen. Ata na gënjejnë të gjithëve.» Ajo i referohet investitorëve nga Silicon Valley, të specializuar në ndërtimin e qendrave të të dhënave për IA. «Mesazhi im sot për Këshillin Bashkiak është: Mos lejoni t’ju blejnë!»
Qytetarët mobilizohen kundër Big Tech-ut
Bumi i inteligjencës artificiale po bën që qendrat e të dhënave të ngrihen me shpejtësi në të gjithë Shtetet e Bashkuara. Kërkesa për kapacitete përpunuese është kolosale, po ashtu edhe konsumi i energjisë dhe i ujit. Këto komplekse strehojnë shpesh dhjetëra mijëra procesorë të Amazon, Google, Microsoft dhe Meta.
Vetëm në shtetin e Teksasit janë tashmë në funksion afro 300 qendra, ndërsa afërsisht po aq të tjera janë në fazë planifikimi. Bumi në Teksas është më i theksuar se në çdo shtet tjetër amerikan. Ky shtet jugor u ofron kompanive burime të bollshme energjetike, rregullim relativisht të kufizuar dhe stimuj tërheqës tatimorë.
Por Big Tech-u nuk i kishte bërë mirë llogaritë me popullsinë. Me çdo ndërtim të ri dhe me çdo projekt të paraqitur, kundërshtimi i banorëve rritet në mbarë Shtetet e Bashkuara. Rreth dy të tretat e amerikanëve kundërshtojnë ndërtimin e qendrave të të dhënave në afërsi të zonave ku jetojnë; sipas «Data Center Opposition Report», rreth 650 mijë persona janë aktivë në këtë rezistencë. Ata protestojnë dhe vërshojnë në mbledhjet e bashkive, si në Jacinto City, në lindje të Houstonit.
Silicon Valley përballet me Jacinto City
Rruga kryesore e këtij qyteti punëtorësh është e çarë. Ka restorante meksikane, shtëpi modeste dhe motele të lira. Një autostradë dhe një linjë hekurudhore e ndajnë qytetin e vogël në mes. Trena mallrash jashtëzakonisht të gjatë kalojnë ngadalë mbi shina dhe bllokojnë trafikun rrugor.
Rafineritë e naftës sollën zhvillim në gjysmën e parë të shekullit XX. Më pas erdhën një uzinë çeliku, industria ushtarake dhe një fabrikë qelqi. Kishte shumë vende pune, por edhe ajër të ndotur dhe ujë toksik.
Falë pozicionit në periferi të metropolit në zgjerim të Houstonit, qyteti siguron të ardhura tatimore të qëndrueshme, ndonëse modeste, nga aktiviteti ekonomik. Rreth 90 për qind e popullsisë është me prejardhje hispanike dhe të ardhurat mesatare janë të ulëta. Njerëzit kanë punë, por paguhen dobët.
Fabrika e qelqit Ardagh ofronte 200 vende pune të paguara mirë, para se të mbyllej dy vjet më parë. Në fund të gushtit u bë e ditur se kompania kaliforniane Raeden dëshiron ta blejë ndërtesën e boshatisur. Ajo ndërton infrastrukturë teknologjike – konkretisht qendra të të dhënave.
Kundërshtimi shpërtheu shpejt dhe fuqishëm. Qindra banorë të zemëruar i kërkuan administratës së qytetit të ndërhynte për të penguar shitjen. Bashkia thirri një mbledhje publike. Dhe, diçka e pazakontë: themeluesi dhe presidenti i Raeden udhëtoi personalisht për të marrë pjesë në debat.
Zhvilluesi i IA-së kërkon urgjentisht tokë
Jason Green ndodhet në ndërtesën e bashkisë së Jacinto City dhe përgatitet mendërisht për mbledhjen. Për tri orë, bashkëpronari i Raeden do t’u përgjigjet pyetjeve të banorëve.
Rreshtat e karrigeve në sallë janë ende bosh, por njerëzit fillojnë të vijnë dalëngadalë: familje hispanike me fëmijë, punëtorë me xhinse të ndotura, gra të veshura posaçërisht për këtë rast dhe një grusht aktivistësh mjedisorë nga Houstoni.
Për Green, është e qartë se një qendër e të dhënave do të ishte një bekim për Jacinto City: «Sipas parashikimeve, vetëm në vitin e parë të ardhurat tatimore do të jenë dukshëm mbi 50 milionë dollarë», vlerëson ai. Kjo do të nënkuptonte që në vitin 2027 të ardhurat aktuale të qytetit të dhjetëfishoheshin.
Raeden do ta rindërtonte me kujdes objektin e boshatisur. Parashikohen investime ndërtimore prej më shumë se 650 milionë dollarësh. Më pas do të instaloheshin pajisje kompjuterike me vlerë rreth 3,5 miliardë dollarë.
«Duam që njerëzit këtu ta dinë se synojmë të jemi një partner i mirë për komunitetin», thotë Green. Ai premton dhjetëra vende pune për banorët vendas.
Duke pasur parasysh të gjitha këto përfitime që rendit, a është i habitur nga reagimi kaq negativ i popullsisë?
«Nuk kam përjetuar kurrë diçka të tillë në gjithë jetën time», thotë ai. Industria e tij është shndërruar në pikë përqendrimi të shumë shqetësimeve të ndryshme. «Por, të them të drejtën, duhet ta bëjmë më mirë punën tonë», thotë Green.
Ai dëshiron të luftojë dezinformimin në rritje rreth qendrave të të dhënave, jo vetëm në Jacinto City, por në të gjithë vendin.
A është bërë vërtet kaq e vështirë zhvillimi i një lokacioni?
«Jashtëzakonisht e vështirë», përgjigjet Green.
Mosbesimi është i rrënjosur thellë
Ndërkohë salla është mbushur. Më shumë se njëqind të interesuar kanë ardhur për të dëgjuar se çfarë ka për të thënë njeriu nga Silicon Valley.
Pesë anëtarët e Këshillit Bashkiak janë ulur përpara, pas një tryeze të gjatë, pothuajse si në një kuiz televiziv. Green, i veshur sportivisht, qëndron në mes të sallës.
Qytetarja e parë afrohet te mikrofoni. Ajo thotë se shqetësohet për konsumin e ujit nga qendra e të dhënave; ka dëgjuar se në disa komunitete të tjera uji është shteruar.
Green përgjigjet se kjo ishte vërtet problem në të kaluarën, por sot qendrat e të dhënave përdorin sisteme të mbyllura dhe ciklike të ujit. Për më tepër, ujin do ta sillnin nga vende të tjera.
Gruaja tund kokën mosbesuese.
Pasojnë dhjetëra pyetje për konsumin e energjisë dhe ndotjen akustike.
Green përgjigjet: do të ndërtohet një rrjet i posaçëm energjetik. Kompania do të investojë në shkollat lokale.
Një burrë pyet: «Kur të ketë ndërprerje të energjisë, ne do të rrimë në errësirë dhe në vapë, ndërsa kompjuterët do të vazhdojnë të ftohen?»
Jason Green përgjigjet drejtpërdrejt: po, thotë ai, kompjuterët e kushtueshëm do të vazhdojnë në çdo rast të ftohen. Nëse qyteti nuk ka energji elektrike, kjo nuk është çështje e tij.
Dallimi në nivelin e njohurive është i madh: nga njëra anë sipërmarrësi i informuar dhe i përgatitur mirë, nga ana tjetër qytetarët pa njohuri të specializuara, me frikë që në disa raste duken absurde. Njëri beson se gjeneratorët do të shpërthejnë, një tjetër se do t’i vidhen të dhënat.
Por ka edhe shqetësime të bazuara. Studimet dokumentojnë se çmimet e energjisë elektrike mund të rriten; se sistemet e ftohjes së serverëve shkaktojnë ndotje akustike; dhe se vendet e punës krijohen kryesisht gjatë fazës së ndërtimit, ndërsa funksionimi afatgjatë kërkon relativisht pak personel.
Nga ana tjetër, ka edhe shembuj komunitetesh që, falë të ardhurave të mëdha tatimore, kanë arritur të ndërtojnë shkolla dhe të shtrojnë rrugë.
Pas tri orësh maratone pyetjesh, fytyra e Jason Green është skuqur.
Ai nuk i ka bindur banorët e Jacinto City.
«Shkoni në djall, nuk kemi nevojë për ju, nuk ju duam!», thërret 78-vjeçarja Donna Dailey.
Shpërthejnë duartrokitje të forta; atmosfera ka marrë nuanca të forta konflikti klasor.
Arkitekti 33-vjeçar Carlos Sotello qëndron i trazuar pranë daljes.
«Ai vetëm po na hedh hi syve. Ne ndihemi të pafuqishëm», thotë ai. «Në fakt, këtë betejë e kemi humbur tashmë.»
Në të vërtetë, qendra e të dhënave ka gjasa të mëdha të ndërtohet. Prona është private dhe ndodhet në një zonë industriale. Për këtë arsye, Jacinto City nuk mund ta bllokojë thjesht projektin duke refuzuar ndryshimin e destinimit të zonës, siç mund të bëjnë disa bashki të tjera në Teksas.
Këshilli Bashkiak, i cili është unanimisht kundër projektit, po shqyrton tani se si mund t’i përdorë lejet e shfrytëzimit dhe shërbimet komunale si mjete presioni.
«Ne nuk do të negociojmë, ne do të diktojmë», thotë administratori i qytetit, Lon Squyres, duke premtuar transparencë të plotë.
Sipas gazetës «The Texas Tribune», në raste të tjera publiku shpesh nuk ka marrë vesh asgjë për transaksionet e pronave me Big Tech-un derisa makineritë e ndërtimit kanë mbërritur në terren.
Republikanët ndryshojnë kurs
Kundërreagimi ndaj qendrave të të dhënave ka mbërritur tashmë në politikë. Kjo lidhet jo pak edhe me zgjedhjet e ndërmjetme të nëntorit. Në një vit zgjedhor, politikanët janë veçanërisht të ndjeshëm ndaj kërkesave të elektoratit.
Demokratja Carol Alvarado, e cila përfaqëson Jacinto City në Senatin e Teksasit, ka ardhur gjithashtu në mbledhjen publike. Ajo po angazhohet në Legjislaturën e Teksasit për rregullimin e qendrave të të dhënave për IA.
«Një nga problemet më të mëdha janë lehtësimet e mëdha tatimore për qendrat e të dhënave, që janë në fuqi që nga viti 2013. Shteti i Teksasit ka humbur tashmë dy miliardë dollarë të ardhura», thotë ajo.
Nisma e demokratëve është përfshirë tashmë në agjendën e sesionit të ardhshëm legjislativ – një sukses i pazakontë për pakicën në parlamentin e shtetit.
Edhe guvernatori i Teksasit, Greg Abbott, i njohur për qëndrimet e tij miqësore ndaj biznesit, e ka ndryshuar kursin.
Më pak se një vit më parë, përkrah drejtorit ekzekutiv të Google, Sundar Pichai, ai njoftoi investime prej 40 miliardë dollarësh dhe e quajti Teksasin epiqendrën e zhvillimit të IA-së:
«Duhet të sigurohemi që Amerika të udhëheqë revolucionin e IA-së dhe që Teksasi të jetë vendi ku kjo ndodh.»
Por tani Abbott, i cili kandidon për rizgjedhje, është vënë nën presion. Në gusht dhe shtator ai vendosi dy moratoriume për ndërtimin e qendrave të reja të të dhënave. Ai dëshiron që, përpara miratimit të projekteve të tjera, të shqyrtohet ndikimi i tyre mbi rrjetin elektrik, konsumin e ujit dhe mjedisin.
Diçka e ngjashme po ndodh në të gjithë vendin. Deri tani, 16 shtete kanë vendosur moratoriume, përfshirë shtete konservatore si Oklahoma dhe Karolina e Jugut.
Edhe në Uashington, republikanët që tradicionalisht mbështesin çrregullimin e tregut po ndryshojnë qëndrim. Një propozim i senatorit Jon Husted për vendosjen e një kufiri mbi çmimet e energjisë elektrike në zonat përreth qendrave të të dhënave ka gjasa të mira të miratohet.
Husted po mbron mandatin e tij në Ohio përballë një kritiku të zëshëm të «oligarkëve të teknologjisë», demokratit të majtë Jarrod Brown.
Mobilizimi nga e djathta: «IA është satanike»
Zemërimi ndaj qendrave të të dhënave nuk njeh kufij partiakë dhe përpjekje për mobilizim po bëhen edhe në kampin e djathtë.
Një ditë pas mbledhjes së tensionuar në Jacinto City, ish-aktivistja e Tea Party-t, Amy Kremer, qëndron përpara Kapitolit të Teksasit në Austin dhe flet me pasion:
«Është teknologjia më e fuqishme e të gjitha kohëve, e ndërtuar në tokë amerikane, me burime amerikane dhe shpesh me ndihmën e parave të taksapaguesve amerikanë.»
Big Tech-u, thotë ajo, shpenzon qindra miliona dollarë për lobim në Uashington.
«Por ne nuk kemi asnjë fjalë për të thënë se si ato ndikojnë në jetën dhe të ardhmen tonë», thotë Kremer. «Një hot-dog që blihet në Nju Jork është më i rregulluar sesa industria e Big Tech-ut. Ku dreqin është qeveria? Ku janë republikanët?»
Në vitin 2009, Kremer udhëtoi me autobus nëpër Shtetet e Bashkuara duke mobilizuar votuesit republikanë kundër Obamacare, por edhe kundër establishmentit të vetë Partisë Republikane.
Tani ajo ka themeluar grupin kundër IA-së «Humans First» dhe po udhëton sërish në të gjithë vendin. Turneu nis në Austin, «epiqendra e luftës kundër IA-së», siç e quan ajo.
Kremer thotë se nuk është kundër inteligjencës artificiale në vetvete dhe nuk dëshiron në asnjë mënyrë të zemërojë presidentin Donald Trump, i cili mbështet garën për zhvillimin e IA-së.
Aktivistja nga shteti i Georgias është një mbështetëse e palëkundur e Trumpit dhe në vitin 2020 bashkëorganizoi tubimet «Stop the Steal».
Megjithatë, në Austin ajo shoqërohet nga i krishteri ungjillor Matthew Long.
Fermeri teksan beson se ndodhet në një «luftë shpirtërore» kundër inteligjencës artificiale.
«Bukuria e natyrës i përket Zotit, teknologjia i përket së keqes», predikon Long.
A do të mund ta imagjinonte Kremer një bashkëpunim me grupe të majta?
Ajo i shmanget përgjigjes.
Populistja dëshiron para së gjithash të shkaktojë trazim brenda kampit të vet politik.
Kundërshtimi po rritet në Shtetet e Bashkuara si në zonat rurale, ashtu edhe në periferi e metropole. Ende nuk është e qartë nëse prej tij do të lindë një lëvizje politike e qëndrueshme apo nëse një pjesë e zemërimit do të zbehet sërish pas zgjedhjeve të ndërmjetme.
Megjithatë, diçka ka nisur të lëvizë në Shtetet e Bashkuara. Epoka e inteligjencës artificiale mezi ka filluar, por tashmë po përmbys bindje politike që deri dje dukeshin të palëkundshme./Neue Zürcher Zeitung (NZZ)
