Ish-drejtuesi shumëvjeçar i Konferencës së Sigurisë së Mynihut analizon krizën e kancelarit, paralajmëron për një kërcënim të ri nga Rusia dhe shpjegon çfarë nuk duhet të ndodhë kurrsesi tani.
Nga Moritz Koch
Berlin. Zoti Ischinger, kancelarit i është dashur të përballojë tri humbje të hidhura zgjedhore. Çfarë do të thotë për Evropën kriza e brendshme politike në Gjermani?
Asgjë të mirë. Siguria e Evropës kërcënohet në një mënyrë që nuk e kemi njohur që nga koha e Luftës së Ftohtë. Kriza e politikës së jashtme dhe e sigurisë është — po i zgjedh fjalët me kujdes — e përmasave historike. Prandaj, Gjermania, si fuqi udhëheqëse ose bashkudhëheqëse, është jashtëzakonisht e nevojshme si faktor stabiliteti për Evropën. Gjermania nuk duhet të lëkundet.
Fuqi udhëheqëse? Shumë gjermanë nuk ndihen rehat me këtë rol.
Shumica e qytetarëve e kanë të qartë se Republika Federale është, thënë shkoqur, më e madhja dhe më e fuqishmja në Bashkimin Evropian dhe mes partnerëve evropianë të NATO-s. Dhe më e madhja e më e fuqishmja, kur përpara kemi sfida të jashtëzakonshme, nuk mund të fshihet pas më të vegjëlve, por duhet të ecë përpara dhe të tregojë aftësi udhëheqëse. Pa pjesëmarrjen aktive të Gjermanisë, Evropa nuk mund të udhëhiqet në mënyrë të besueshme. Nuk bëhet fjalë që ne gjermanët t’u tregojmë evropianëve të tjerë se nga duhet të shkojnë. Bëhet fjalë që të dëshmojmë stabilitet dhe, me fuqinë tonë ekonomike, ta çojmë Evropën përpara. Pa ne, kjo nuk do të funksionojë.
Për Vladimir Putinin, situata aktualisht paraqitet kështu: Amerika e ka harxhuar municionin e saj në Lindjen e Mesme, pushteti i kancelarit gjerman po dobësohet dhe presidentit francez Emmanuel Macron i kanë mbetur vetëm pak muaj në detyrë…
…dhe mos harroni mosmarrëveshjet në udhëheqjen polake mes presidentit dhe kryeministrit. E gjithë kjo me siguri nuk interpretohet në Kremlin si forcim i aftësisë parandaluese të Evropës. Atje do të pyesin: A po krijohet një dritare mundësie, një periudhë dobësie që Rusia mund ta shfrytëzojë? Jo vetëm për dezinformim, por edhe për kërcënime ushtarake dhe provokime të kufizuara. Për gjithçka që kemi parë nën emërtimin “luftë hibride”, të cilin unë nuk e pëlqej veçanërisht.
Çfarë ju shqetëson te ky koncept?
Termi e mjegullon karakterin luftarak të veprimeve ruse. Disa parapëlqejnë termin “luftë në hije”. Besoj se na pret vjeshta më e rrezikshme që nga sulmi i Rusisë ndaj Ukrainës, katër vjet e gjysmë më parë.
Ukraina varet shumë nga ndihma gjermane. A druheni se qeveria federale nuk do të mund ta vazhdojë mbështetjen, nëse përkrahja e popullsisë zbehet?
Për momentin nuk shoh që përkrahja po zbehet vërtet. Sondazhet tregojnë se shumica e gjermanëve e kanë kuptuar se duhet të shpenzojmë më shumë për mbrojtjen dhe se, në rastin e Ukrainës, nuk bëhet fjalë për një gjest bamirësie, por për interesat tona të sigurisë. Mbështetja për Ukrainën i shërben mbrojtjes sonë.
Megjithatë, AfD-ja luan me shkathtësi me një përzierje zilie dhe frike nga lufta, që po përhapet në pjesë të popullsisë. A po rritet te fqinjët tanë frika nga një Gjermani ku nacionalistët po forcohen?
Besoj se përgjigjja në politikën e jashtme ndaj ngritjes së AfD-së është: të flasim më shumë për Evropën, të bëjmë më shumë politikë evropiane dhe të tregojmë më shumë udhëheqje politike. E kuptoj situatën që e shtyu kancelarin federal Merz ta anulonte udhëtimin në Nju-Jork për Asamblenë e Përgjithshme të OKB-së. Megjithatë, nga pikëpamja e politikës së jashtme, e konsideroj këtë vendim shumë për të ardhur keq.
Çfarë duhet të bëjë Merz?
Do të ishte e rëndësishme që kancelari të shkonte atje gjithsesi, nga fundi i javës ose javën e ardhshme, dhe të tregonte: Gjermania nuk është aq e tronditur nga krizat e brendshme politike sa të mos jetë e pranishme në arenën ndërkombëtare. Merz është kritikuar, herë-herë ashpër, për rolin e tij si kancelar i përqendruar në politikën e jashtme. Por ky rol është jashtëzakonisht i rëndësishëm për stabilitetin e projektit evropian.
Vitin e kaluar, kancelari tha se synonte ta fuqizonte Bundeswehr-in për ta bërë ushtrinë më të fortë të Evropës në armatimin konvencional. A ishte gabim? Shumë evropianë nuk ndihen rehat me këtë.
Jo. Për dekada me radhë nuk kemi ruajtur një aftësi të përshtatshme mbrojtëse. Tani po e kompensojmë këtë mangësi — për mbrojtjen e Evropës. Por do të kisha dëshiruar që kancelari ta kishte shtuar menjëherë këtë si fjalinë e dytë.
Çfarë duhej të kishte thënë?
“Ne nuk po e bëjmë këtë për t’i dhënë Gjermanisë më shumë pushtet, por që të mund t’i përmbushim detyrimet tona ndaj NATO-s dhe BE-së.” Edhe pa AfD-në, te disa nga fqinjët tanë ekzistojnë frikëra nga fuqia ushtarake gjermane, që burojnë nga shekulli XX dhe që, pjesërisht, ushqehen nga palë të interesuara. Qeveria federale duhet t’i marrë seriozisht këto frikëra, të tregojë ndjeshmëri dhe të shpjegojë rrënjët evropiane e transatlantike të përpjekjeve tona për mbrojtjen.
A mjafton kjo?
Do të ishte e dëshirueshme edhe që shpenzimet e rritura ndjeshëm për mbrojtjen të orientoheshin më shumë drejt Evropës. Në një projekt të madh, për shembull, një pjesë mund të shkonte në dobi të kompanive në Itali, Estoni ose Danimarkë. Në fund të fundit, në planin afatgjatë ne duam një industri evropiane të konsoliduar të armatimit, jo vazhdimin e fragmentimit në 27 industri të veçanta. Vendi me buxhetin më të bollshëm mund të ushtrojë një rol formësues duke i shpërndarë gjerësisht porositë e tij. Në këtë kuptim, dështimi i projektit FCAS nuk ndihmoi. Ai nxiti reagimin e disa njerëzve në Francë, të cilët thanë: Pra, gjermanët tani duan përsëri t’i bëjnë të gjitha vetë.
Por pikërisht kështu thuhet edhe në strategjinë kombëtare të aviacionit: Gjermania tani dëshiron të zhvillojë vetë një avion të ri luftarak.
Me gjasë, kjo nuk do të mund të bëhet e vetme. Por pikërisht për këtë arsye do të ishte e dëshirueshme që, në çdo hap, të tregonim se duam të forcojmë aftësitë e Evropës në tërësi. Jo çdo projekt urgjent mund të përballojë një tender ndërkombëtar që zgjat me muaj; këtë e kuptoj. Por ka projekte me të cilat mund të dëshmohet se mendojmë në mënyrë evropiane dhe se synimi është të arrijmë një shkallë të tillë pavarësie evropiane, që të mos na duhet më të blejmë në Amerikë gjysmën e sistemeve për projektet tona të mëdha të mbrojtjes.
Kohët e fundit ka pasur fare pak nisma gjermane për një Evropë të bashkuar. Kryesisht dëgjohet: Brukseli duhet të pakësojë burokracinë dhe t’ia dalë me më pak para. A është kjo një mangësi e qeverisë?
Pakësimi i burokracisë dhe përdorimi efikas i fondeve janë synime të rëndësishme dhe të përligjura. Por ju prekni një pikë thelbësore. Hera e fundit që nga Gjermania u ndërmor një nismë për ta ngritur projektin evropian në një nivel të ri strategjik ishte në vitin 1989, kur u konceptua euroja. Pas 37 vjetësh, ka ardhur koha për një nismë të re nga Gjermania, shpresojmë së bashku me partnerë që ndajnë të njëjtat pikëpamje.
Çfarë keni në mendje?
Duke pasur parasysh situatën politike botërore, kjo duhet të jetë një Evropë e aftë për të vepruar në politikën e jashtme. Një Evropë që mund të mbrojë veten. Një Evropë që merr vendime me shumicë votash. Ia vlen t’u rikthehemi ideve të Wolfgang Schäuble-s, i cili në vitin 1994 paraqiti mendime për një Evropë bërthamë. Nëse bashkimi më i ngushtë i 27 vendeve dështon sepse disa nuk duan që sovraniteti i tyre në politikën e jashtme të kufizohet në asnjë mënyrë, duhet të shqyrtohet mundësia për të ecur përpara me disa vende që ndajnë të njëjtat pikëpamje.
Cilat vende mund të jenë këto?
Interesi me siguri do të ishte i madh te shtetet baltike, vendet nordike dhe vendet e Beneluksit, si dhe, shpresojmë, në Francë dhe Itali. Natyrisht, duhet gjetur edhe një mënyrë që, për shembull, Londra dhe Osloja të përfshihen në një Evropë të mbrojtjes. Për momentin, as në Ukrainë dhe as në Ngushticën e Hormuzit nuk jemi të pranishëm si aktor me një peshë që na përgjigjet. Kjo mund të ndryshohet. Ka ardhur prej kohësh momenti për ta bërë.
Në SHBA po afrohen zgjedhjet e mesmandatit. A do të përmirësohet situata për Evropën nëse Trump e humbet shumicën në Kongres?
Vështirë se guxoj ta shpresoj këtë. Përkundrazi, do të druhesha se, përballë një Kongresi të dominuar nga demokratët, Donald Trump do të përpiqej të dilte nga vështirësitë duke ndërmarrë veprime edhe më të forta dhe do të bëhej edhe më agresiv në politikën e jashtme sesa e kemi parë deri tani. Pra, trazirat mund të shtohen përsëri.
Ndërsa debati gjerman përqendrohet te kriza qeveritare, ekspertët paralajmërojnë për humbje të kontrollit si pasojë e përparimit të pakufizuar të inteligjencës artificiale (IA). A shihni në takimin e ardhshëm mes Xi Jinpingut dhe Donald Trumpit një mundësi për një marrëveshje sipas modelit të kontrollit të armëve bërthamore?
Fatmirësisht, prej njëfarë kohe ekziston një grup pune amerikano-kinez, që synon të parandalojë kalimin e kontrollit të armëve bërthamore te inteligjenca artificiale. Do të kishim bërë një hap të madh përpara nëse kjo qasje do të mund të zgjerohej, në mënyrë që të mos zhvillohej një garë e pakufizuar armatimi në fushën e IA-së. Fatkeqësisht, presidenti amerikan është shprehur së fundmi në një mënyrë që lë të kuptohet se për të, epërsia amerikane ndaj Kinës është qëllimi më i rëndësishëm. Unë, përkundrazi, besoj se qëllimi më i rëndësishëm duhet të jetë që IA-ja të mos dalë jashtë kontrollit, si xhindi nga shishja, me pasoja të paparashikueshme dhe ndoshta katastrofale për planetin në tërësi. A kam besim se kjo do të arrihet që javën e ardhshme? Derisa të provohet e kundërta, mbetem skeptik./Handelsblatt
