Një gjykatë turke ka shkarkuar nga detyra kreun e opozitës, Özgür Özel. Në një bisedë me SPIEGEL-in, ai i shpall luftë presidentit Erdoğan dhe kërkon sanksione kundër qeverisë.
Nga Şebnem Arsu dhe Maximilian Popp
Në Parlamentin në Ankara, gjatë viteve të fundit, janë zhvilluar vazhdimisht skena dramatike: gjatë puçit ushtarak të vitit 2016, sulmuesit qëlluan ndërtesën, ndërsa deputetët u detyruan të fshiheshin për orë të tëra në bodrum. Disa herë, parlamentarët janë përleshur me grushte në sallën plenare.
Por rrallëherë atmosfera në Parlament ka qenë kaq e tensionuar sa këto ditë, kur partia më e madhe opozitare turke, Partia Republikane Popullore (CHP), po lufton për mbijetesën e saj. Deputetët e CHP-së nxitojnë nëpër korridore, me telefonin në vesh. Herë pas here, grupe të ndryshme tërhiqen në dhoma mbledhjesh për konsultime.
Özgür Özel e ka zyrën në katin e dytë të ndërtesës plenare. Deri pak ditë më parë, ai ishte kryetar i CHP-së dhe, në këtë mënyrë, qëndronte në vijën e drejtpërdrejtë të themeluesit të partisë dhe shtetit, Mustafa Kemal Atatürk. Javën e kaluar, një gjykatë urdhëroi shkarkimin e tij. Njerëzit e Özelit thonë se kjo ndodhi me urdhër të presidentit Recep Tayyip Erdoğan. Që atëherë, në rrezik nuk është vetëm e ardhmja politike e Özelit, por edhe ajo e CHP-së, madje ndoshta e gjithë opozitës turke.
Kur na pret në zyrën e tij të deputetit, Özel nuk duket si dikush që sapo ka pësuar humbje. Vërtet, poshtë syve i janë krijuar rrathë të thellë; bashkëpunëtorët e tij thonë se shefi pothuajse nuk ka fjetur fare ditët e fundit dhe zëri i tij është i ngjirur. Megjithatë, gjatë bisedës, Özel shfaqet luftarak, madje duket sikur përballja me Erdoğanin i ka dhënë energji.
SPIEGEL: A mund të shpëtohet ende demokracia turke?
Özel: Pikërisht për këtë po luftojmë. Në sytë tanë, sulmi ndaj CHP-së nuk është vetëm sulm ndaj një partie, por ndaj të gjithë rendit demokratik në Turqi. Nëse arrijmë ta shpëtojmë CHP-në, atëherë me këtë shpëtojmë edhe demokracinë turke. Prandaj nuk u bëjmë thirrje vetëm anëtarëve të CHP-së të na mbështesin, por të gjitha partive në Turqi. Edhe miqtë tanë në Evropë tani duhet të vendosin nëse duan një autokraci në pragun e derës së tyre apo një demokraci — dhe të veprojnë në përputhje me këtë.
SPIEGEL: Drejtësia ju akuzon se gjatë zgjedhjes suaj si kryetar partie në vitin 2023 keni blerë votat e delegatëve. Ju thoni se procesi është i motivuar politikisht.
Özel: Akuzat nuk kanë asnjë bazë. Ato janë ngritur nga persona që janë të afërt me AKP-në. Kur gjykatësi i pyeti për prova, dëshmitarët e supozuar thanë vetëm se kishin dëgjuar për parregullsi, por nuk mund të kujtonin më nga kush. Në kongresin e fundit të partisë, vitin e kaluar, unë u rizgjodha njëzëri.
“Kılıçdaroğlu dhe mbështetësit e tij nuk mund të dalin më në rrugë.”
SPIEGEL: A është presidenti Erdoğan përgjegjës për shkarkimin tuaj?
Özel: Për këtë nuk ka as dyshimin më të vogël.
Për personin
Özgür Özel, i lindur në vitin 1974, ka studiuar farmaci në Universitetin e Egjeut në Izmir dhe që nga viti 2011 është deputet i Partisë Republikane Popullore (CHP) në Parlamentin turk. Në nëntor 2023, ai zëvendësoi Kemal Kılıçdaroğlunë në krye të CHP-së, pasi ky i fundit humbi zgjedhjet presidenciale kundër presidentit në detyrë, Recep Tayyip Erdoğan. Nën drejtimin e Özelit, CHP fitoi në zgjedhjet lokale të vitit 2024, ndër të tjera, qytetet e mëdha Stamboll, Ankara dhe Izmir. Në maj, një gjykatë urdhëroi shkarkimin e tij nga posti i kryetarit të partisë.
Pas shkarkimit, Özel fillimisht e mbajti të zënë selinë e partisë për tri ditë, derisa policia e bastisi atë me mjete goditëse dhe gaz lotsjellës. Më pas Özel u nis me ekipin e tij përgjatë autostradës së qytetit drejt Parlamentit.
Formalisht, CHP-në tani e drejton sërish Kemal Kılıçdaroğlu, paraardhësi i Özelit, të cilin shumë njerëz në parti tashmë e shohin si një vegël të Erdoğanit. Özel dhe disa dhjetëra deputetë duan ta detyrojnë Kılıçdaroğlunë, përmes një liste nënshkrimesh, që në një kongres partie t’i nënshtrohet zgjedhjes. Nëse Kılıçdaroğlu refuzon këtë kërkesë, vëzhguesit e shohin si të mundshme që Özel të largohet nga CHP dhe, bashkë me njerëz të besuar si kryebashkiaku i burgosur i Stambollit, Ekrem İmamoğlu, të themelojë një parti të re. Sondazhet aktualisht e nxjerrin një parti të mundshme Özel-İmamoğlu përpara partisë qeverisëse AKP.
SPIEGEL: Kemal Kılıçdaroğlu duket se nuk është i gatshëm ta dorëzojë sërish postin e tij.
Özel: Askush nuk mund të dalë përgjithmonë kundër popullit. 99 për qind e njerëzve janë në anën tonë. Në tubimin tonë në Ankara sapo erdhën 100 mijë njerëz. Kılıçdaroğlu nuk arriti të mobilizonte as 2 mijë njerëz, pavarësisht mbështetjes masive nga qeveria. Zemërimi ndaj Kılıçdaroğlusë në vend është i jashtëzakonshëm. Ai dhe mbështetësit e tij nuk mund të dalin më në rrugë. Ai nuk do të jetë në gjendje ta mbajë gjatë pozicionin e tij, por sa më gjatë të ngulë këmbë, aq më shumë dëm do të pësojnë partia dhe demokracia në Turqi.
SPIEGEL: Çfarë marrëdhënieje ekziston mes qeverisë së Erdoğanit dhe Kılıçdaroğlusë?
Özel: Në kongresin e partisë në vitin 2023, për herë të parë në historinë e CHP-së, një kryetar u zëvendësua përmes zgjedhjeve. Në zgjedhjet rajonale një vit më vonë, CHP, nën drejtimin tim, u bë për herë të parë pas 47 vjetësh forca më e madhe politike. Tani është krijuar një aleancë mes atyre që nuk mund ta pranonin humbjen e AKP-së dhe atyre që nuk mund ta pranonin humbjen e Kılıçdaroğlusë. Ata po na sulmojnë së bashku.
“Nëse ky hap nuk anulohet, nuk do të ketë zgjedhje të lira.”
SPIEGEL: A mund ta imagjinoni të shkëputeni nga CHP dhe të themeloni një parti tuajën?
Özel: Ne nuk do të ishim sot kaq të fortë nëse nuk do të kishim mbështetjen e gjithë popullsisë. Ne i kemi ftuar të gjitha turqet dhe turqit që ta zhvillojnë bashkë me ne luftën për demokraci. Por, njëkohësisht, unë do të luftoj deri në fund për CHP-në.
SPIEGEL: Po nëse e humbni betejën për pushtet?
Özel: Shqetësimi im më i rëndësishëm nuk është të pretendoj për vete postin e kryetarit të CHP-së. Shqetësimi ynë kryesor është ta largojmë Erdoğanin nga pushteti dhe ta marrim vetë pushtetin. Ne do të shfrytëzojmë të gjitha mjetet për ta mposhtur Erdoğanin në kutinë e votimit.
SPIEGEL: A do të ketë ende zgjedhje të lira në Turqi nën Erdoğanin?
Özel: Nëse i lejojmë Erdoğanit t’i zgjedhë vetë rivalët e tij, atëherë jo. Ne kemi caktuar Ekrem İmamoğlunë si kandidatin tonë për president. Por Erdoğan e ka arrestuar atë. Dhe, për shkak se ai ka frikë edhe nga të gjithë kandidatët e tjerë, tani dëshiron të vendosë edhe për udhëheqjen e CHP-së. Nëse ky hap nuk anulohet, nuk do të ketë zgjedhje të lira.
SPIEGEL: Si duhet të reagojnë Gjermania dhe Evropa ndaj shtypjes së opozitës nga Erdoğan?
Özel: Ne po përjetojmë shumë solidaritet nga partitë tona simotra, për shembull nga SPD-ja. Por të gjitha partitë në Gjermani duhet të mbajnë qëndrim kundër shfuqizimit të demokracisë në Turqi. Evropianët duhet të nisin sanksione kundër qeverisë turke në të gjitha institucionet ku Turqia është anëtare.
