Grimca e harruar mund të jetë çelësi për të kuptuar se si i mbijetoi universi Big Bengut

Shkencëtarët mendojnë se kanë zgjidhur një enigmë 13,8 miliardëvjeçare: Pse kozmosi nuk përfundoi si një zbrazëti pa atome, yje apo jetë

Nga Kaya Burgess, korrespondent për shkencën

Asnjë nga atomet që përbëjnë trupat tanë, planetin tonë, Diellin apo galaktikën tonë nuk duhej të ekzistonte. E gjithë materia në univers duhej të ishte asgjësuar brenda pak sekondash pas Big Bengut, duke lënë pas vetëm dritë që do të përshkonte zbrazëtinë.

Enigma se si materia i mbijetoi shkatërrimit — duke hapur rrugën për formimin e çdo atomi, ylli dhe qenieje të gjallë në kozmos — mund të jetë zgjidhur më në fund, pasi shkencëtarët ndihmuan në identifikimin e një grimce të harruar që mund të mbajë çelësin e përgjigjes.

Sipas të kuptuarit tonë për Big Bengun, i cili ndodhi rreth 13,8 miliardë vjet më parë, ai duhej të kishte krijuar sasi të barabarta materieje dhe antimaterieje.

Antimateria përbëhet nga grimca që kanë të njëjtën masë si grimcat normale, por ngarkesë elektrike të kundërt. Kur një grimcë materieje dhe një grimcë antimaterieje shfaqen njëkohësisht si çift, ato asgjësojnë menjëherë njëra-tjetrën, duke lënë pas një shpërthim energjie të pastër.

Kjo do të thotë se, në çastet e para fare pas Big Bengut, e gjithë materia duhej të ishte shkatërruar. Asgjë e ngurtë nuk do të kishte ekzistuar në kozmos dhe do të kishte mbetur vetëm rrezatim që përshkonte zbrazëtinë.

Por gjatë atyre sekondave të para vendimtare ndodhi diçka që i dha materies një epërsi. Kjo zhvendosje fare e vogël e ekuilibrit i mundësoi materies të mposhtte antimaterien, duke krijuar kushtet që bërthamat e para të hidrogjenit të formoheshin vetëm disa minuta më vonë.

Pasi universi u ftoh mjaftueshëm, 380.000 vjet më vonë, kjo hapi rrugën për formimin e atomeve të para të plota të hidrogjenit, duke bërë të mundur lindjen e yjeve të parë.

Por çfarë ia dha materies atë epërsi jetike në fazat e para?

“Kjo është në të vërtetë një nga enigmat më të mëdha kozmologjike që kemi aktualisht”, tha Rishav Roshan, studiues në Universitetin e Southamptonit dhe autori kryesor i një studimi të botuar në revistën Physical Review Letters. “[Tani kemi] një shpjegim të mundshëm për ekzistencën tonë.”

Roshan, duke punuar me Sudipta Show nga Instituti Indian i Teknologjisë në Kanpur, identifikoi rolin e një “neutrinoje të rëndë të shkëputur”.

Neutrinoja përshkruhet si një grimcë nënatomike “e ngjashme me fantazmën”, sepse nuk ka ngarkesë elektrike dhe ka pothuajse fare masë. Besohet se neutrinot kanë të afërm me masa më të mëdha, të njohur si “neutrino të rënda”.

Dy prej këtyre të afërmve më të rëndë mund të kenë ndihmuar që materia të fitonte epërsi ndaj antimateries në sekondat e para pas Big Bengut, por një rol kyç është luajtur nga një lloj i tretë: varieteti “i shkëputur”, i quajtur kështu sepse ndërvepron jashtëzakonisht dobët me grimcat e tjera.

Kjo grimcë “prej kohësh është hedhur poshtë si një hollësi e parëndësishme e sfondit në fizikën e grimcave”, tha Roshan.

Ndërsa neutrinot e rënda krijuan tepricën fillestare të materies ndaj antimateries, varieteti i shkëputur, i cili jeton veçanërisht gjatë dhe shpërbëhet ngadalë, shërbeu për të ngadalësuar zgjerimin e universit.

Kjo vonoi ftohjen e universit dhe, për rrjedhojë, edhe një grup kyç ndërveprimesh ndërmjet grimcave. Kështu u fitua kohë që materia t’i mbijetonte fazës së saj fillestare, duke siguruar dominimin e saj afatgjatë.

“Ndërsa kozmosi ftohej pas Big Bengut, grimca jetoi mjaftueshëm sa për të marrë përkohësisht kontrollin mbi dendësinë e energjisë së universit dhe për të shkaktuar një periudhë të dominuar nga materia”, tha Roshan.

Kjo hapi rrugën që të ndodhte fenomeni i njohur si “nukleosinteza e Big Bengut”. Brenda vetëm 20 minutave nga lindja e universit, ishin formuar blloqet ndërtuese të gjithë materies në universin modern.

Ekzistenca e këtyre neutrinove mbetet hipotetike dhe nuk mendohet se ndonjë prej tyre ekziston ende në universin e sotëm, por mund të jetë e mundur të zbulohen gjurmët që ato kanë lënë në valët gravitacionale që përshkojnë strukturën e hapësirës.

Roshan tha: “Kjo mund të nënkuptojë se struktura dhe evolucioni i universit ndikohen nga një gamë më e gjerë grimcash themelore sesa pranohet aktualisht, duke riformësuar teoritë mbi origjinën e materies dhe asimetrinë që vërehet sot.”/The Times

@tetovanews