Nga Thomas Mahler
Waterloo Sunset e Kinks (ndoshta kënga më e bukur në botë), albumi i parë i Velvet Underground (i njohur si albumi “me bananen”), debutimet e The Doors dhe Pink Floyd, zbulimi i Jimi Hendrix, pararendës i “heronjve të kitarës”, dhe sigurisht Sgt. Pepper’s Lonely Hearts Club Band i Beatles. Për adhuruesit e pop-it dhe rock-ut, viti 1967 është një vit i jashtëzakonshëm, me kryeveprat e veta të mëdha, por edhe me perla për njohësit, si kryevepra e mallkuar Forever Changes e Love. Dhe, nëse duam të tregohemi patriotë, mund t’i shtojmë edhe Comme d’habitude të Claude François, një këngë që do të kishte më pas një karrierë botërore.
Në librin 1967, Frédéric Granier rikthehet te ky vit i jashtëzakonshëm, të cilin e cilëson si “epokën e artë të pop-it”. Gazetari merr si bosht rrëfimi emisionin Inside Pop, të drejtuar nga Leonard Bernstein dhe të transmetuar nga CBS më 25 prill 1967, i cili i dha muzikës popullore statusin e një arti të mirëfilltë. Maestroja i krahason Lennon dhe McCartney me Bach dhe Schumann, ndërsa tekstet e Bob Dylanit i lidh me “një libër që shpërthen si bombë në fushën e kritikës sociale”. Brenda një mbrëmjeje, nënkultura u shndërrua në art madhor.
“Një grumbull muti”
Në vitin 1967, alkimistët e studiove të regjistrimit shkojnë gjithnjë e më larg në eksperimentime, duke i pasuruar kitarat me oboe apo brirë. Të tërhequr nga skena që prej vitit 1966, Beatles sjellin me Sgt. Pepper’s Lonely Hearts Club Band standardin e artë të një pop-i të pjekur, që ndërthur barokun me tinguj indianë, deri në përdorimin e një orkestre për finalen e tyre mahnitëse, A Day in the Life. Por viti 1967 është gjithashtu Summer of Love, me himnin hipi San Francisco, të interpretuar nga Scott McKenzie, dhe festivalin e Monterey-t. Psikedelia, nën ndikimin e fortë të LSD-së, çon nganjëherë edhe te më e keqja, duke nisur me Their Satanic Majesties Request të Rolling Stones, një kopje e zbehtë e rivalëve të tyre. “Një grumbull muti. Nëse Beatles mund të bënin çfarë të donin, thamë me vete: ‘Pse jo edhe ne?’”, do të komentonte Keith Richards.
Viti 1967 ka edhe anën e vet të errët. “Mozarti” i Beach Boys, Brian Wilson, rrëshqet drejt çmendurisë, i gërryer nga neurozat familjare, paranoja dhe drogat. Albumi i tij i madh SmiLE, “një simfoni adoleshente për Zotin”, do të mbetej për një kohë të gjatë një projekt i paarritshëm, përpara se të shihte dritën e botimit në vitin 2011.
Një natë me Janis Joplin
Bob Dylan, gjithmonë një hap përpara, rishpik veten si një fermer-zotëri në John Wesley Harding, një album që paralajmëron rikthimin te rrënjët tradicionale. Një tjetër poet i formuar nga kultura biblike, Leonard Cohen, nxjerr albumin e tij të parë në dhjetor 1967. Në kah të kundërt me “Flower Power”, Songs of Leonard Cohen zbulon një kanadez anglishtfolës, me zë monoton, butësi hipnotike dhe tema trupore apo mistike. 33-vjeçari nga Montreali nuk ishte aspak fillestar, pasi kishte botuar tashmë poezi dhe dy romane të mirëpritura nga kritika.
Në Leonard Cohen. Le secret de l’obscurité, Sylvain Fort i bën një homazh erudit artistit që është quajtur “kumbari i zymtësisë”. Ish-penëmbajtësi i Emmanuel Macronit përpiqet të kapë thelbin e një artisti që ka ndërruar shumë maska: shkrimtar bohem në Hydra, “burrë i grave” dhe i varur nga droga në vitet 1970, kronikan sardonik i viteve 1980, murg budist dhe më pas plak i urtë me kapelë fedora, më në fund i pranuar nga të gjithë — madje edhe mbreti Charles thotë se është adhurues i tij.
Njohës i operës dhe përkthyes i Schillerit, normalisti Sylvain Fort tregon se, përtej këtyre metamorfozave, vepra e Cohen-it ruan një koherencë të fortë, të shënuar nga errësira, mizoria dhe një skepticizëm i thellë. Edhe hiti ekumenik Hallelujah, numri i versioneve të të cilit tashmë është i pallogaritshëm, është një liturgji “e ftohtë dhe e thyer”. Në Chelsea Hotel #2, Leonard Cohen, jo pa një dozë pacipësie, kujton “një seks oral mbi shtratin e çrregulluar” me Janis Joplin, një tjetër ikonë e vitit 1967.
Eseja e frymëzuar e Sylvain Fort mbyllet duke të lënë me mendimin se Çmimi Nobel për Letërsi ndoshta do t’i kishte shkuar më shumë autorit dhe kompozitorit të Suzanne sesa Bob Dylanit.
1967, nga Frédéric Granier. Perrin, 368 faqe, 23 euro.
Leonard Cohen, nga Sylvain Fort. Actes Sud, 240 faqe, 20 euro.
(L’Express)
