Nga Thomas Mahler
A po i zëvendësojnë jashtëtokësorët dhe UFO-t fetë tradicionale? E lindur në fund të Luftës së Dytë Botërore, ufologjia është një besim që po përhapet me shpejtësi dhe që prek afro një të tretën e amerikanëve dhe francezëve. Madje, vitet e fundit ajo ka fituar njëfarë respektueshmërie, me një seancë dëgjimore në Kongresin amerikan, premtimin e Donald Trumpit për deklasifikimin e dosjeve të Pentagonit apo filmin (zhgënjyes) të Steven Spielbergut, Disclosure Day.
Në We Want to Believe, Adam Kirsch, kryeredaktor në revistën prestigjioze The Atlantic, analizon themelet e këtij besimi thellësisht konspiracionist, pasi ai nënkupton se qeveria amerikane dhe autoritete të tjera po na gënjejnë. Megjithatë, kujton ai, ende nuk kemi asnjë provë konkrete për ekzistencën e një forme tjetër inteligjence në univers, edhe pse përparimet teknologjike u mundësojnë shkencëtarëve të depërtojnë gjithnjë e më larg, deri në identifikimin e më shumë se 6.000 ekzoplanetëve jashtë sistemit tonë diellor. Intervistë.
L’Express: Në mënyrë naive, mund të kishim menduar se besimi te UFO-t do të zhdukej me përfundimin e Luftës së Ftohtë. Megjithatë, gjatë dhjetë viteve të fundit, ufologjia është bërë gjithnjë e më e respektueshme në media. Si e shpjegoni këtë?
Adam Kirsch: Pati një pikë kthese në vitin 2017, kur The New York Times dhe The Washington Post zbuluan ekzistencën e një programi sekret qeveritar që synonte mbledhjen e raportimeve për UFO-t. Kjo ua hapi mediave kryesore një temë që ishte lënë mënjanë për dekada, duke qenë e rezervuar për ekscentrikët dhe njerëzit që nuk merreshin seriozisht. Por, sigurisht, jashtëtokësorët ngjallin shumë interes. Nëse ju thuhet se ekziston mundësia që UFO-t të mos jenë thjesht trillim dhe se ndoshta ka një grimë të vërtete, kjo domosdoshmërisht do të zgjojë shumë kureshtje.
Rezultati është se gjithnjë e më shumë njerëz thonë se besojnë se jashtëtokësorët mund ta vizitojnë Tokën…
Në vitin 1996, një sondazh i Newsweek tregonte se 20 për qind e amerikanëve besonin se UFO-t ishin “me shumë gjasë anije jashtëtokësore ose forma jete jashtëtokësore”. Në vitin 2022, kjo shifër kishte arritur në 34 për qind. Ndërkohë, sipas një sondazhi të Ipsos-it të vitit 2023, vetëm 10 për qind e amerikanëve thonë se kanë parë një UFO, por 42 për qind besojnë se ato ekzistojnë, një rritje prej 8 pikë përqindjeje krahasuar me vitin 2007. Kjo lidhet pjesërisht me një ndryshim kulturor, por edhe me përparimet shkencore. Sot jemi në gjendje të shohim shumë më larg në hapësirë, duke kërkuar ekzoplanetë, ndër të tjera për të verifikuar nëse ekzistojnë planetë ku mund të ketë jetë.
Ideja se mund të ekzistojnë forma të tjera inteligjence në univers është e besueshme. Por pyetja e vërtetë është: a do t’i gjejmë ndonjëherë?
Ekzistenca e planetëve të largët të përshtatshëm për jetë është krejt tjetër gjë nga pretendimi se jashtëtokësorët na vizitojnë rregullisht me UFO…
Pikërisht. Njerëzit që besojnë se UFO-t kanë ardhur tashmë në Tokë shpesh kanë formim të pamjaftueshëm shkencor. Ata nuk e kuptojnë përmasën e problemit, sa i madh është universi dhe sa kohë duhet për të udhëtuar nëpër të. Përse një disk fluturues do të përshkonte qindra vite-dritë vetëm për të fluturuar mbi një arë misri dhe më pas të largohej menjëherë?
Për shkencëtarët, problemi është i kundërt. Përse jeta është kaq e rrallë, saqë deri më tani nuk kemi gjetur askund në univers konfirmim për një inteligjencë tjetër? Siç ndodh shpesh, publiku i gjerë arsyeton në një mënyrë dhe shkencëtarët në një tjetër…
UFO-t mund të kenë shërbyer si diversion për ushtrinë amerikane
Ufologjia ka një datë të saktë lindjeje: fundin e Luftës së Dytë Botërore dhe fillimin e Luftës së Ftohtë…
Në atë periudhë njerëzit filluan, për herë të parë, të flisnin për atë që sot do ta quanim UFO. Ka një arsye të qartë për këtë. Pikërisht në atë kohë, falë avionëve reaktivë, njerëzit mundën të udhëtonin më larg, më shpejt dhe më lart. U shfaqën gjithashtu raketat. Prandaj filluam ta shihnim qiellin në një mënyrë tjetër. Ideja për të shkuar në hapësirë u bë një mundësi dhe u realizua disa vite më vonë.
Por sapo filluan ta vëzhgonin qiellin, njerëzit vunë re gjëra natyrën e të cilave nuk e kuptonin. UFO-t u bënë një përgjigje ndaj këtyre pikëpyetjeve. Sapo u hodh kjo hipotezë, shumë njerëz në mbarë botën e përqafuan dhe thanë: “Po, edhe unë kam parë një të tillë”. Shprehja “disk fluturues” daton nga viti 1947. Më vonë, qeveria amerikane vendosi termin “UFO”, më neutral dhe më shkencor. Kjo krijonte përshtypjen se nuk po pohohej se bëhej fjalë për jashtëtokësorë, ndërkohë që pranohej se ekzistonin dukuri që njerëzit i vëzhgonin dhe natyra e të cilave nuk dihej.
Sa rol të rëndësishëm luajti konteksti i Luftës së Ftohtë në zhvillimin e ufologjisë? Dihet se, në kuadër të garës së armatimeve me Bashkimin Sovjetik, ushtria amerikane nuk ishte domosdoshmërisht e interesuar t’i përgënjeshtronte këto teori, të cilat shërbenin si perde tymi për eksperimentet e saj ushtarake…
Në vitin 1947 ndodhi incidenti i famshëm i Roswellit, në New Mexico. Shumë shpejt u përhap pretendimi se aty ishte rrëzuar një disk fluturues. Vetëm në vitet 1990 Shtetet e Bashkuara publikuan raporte zyrtare, të cilat përfundonin se bëhej fjalë për një program sekret qeveritar me balona sondë, të destinuara për zbulimin e provave bërthamore sovjetike. Prej këtej buronte edhe fshehtësia që rrethoi Roswellin.
UFO-t mund të kenë shërbyer si diversion për të fshehur kërkime dhe projekte të vërteta aeronautike. Megjithatë, qeveria amerikane ka pohuar vazhdimisht, që nga fillimi e deri më sot, se nuk ka zbuluar kurrë ndonjë UFO me origjinë jashtëtokësore. Ka fenomene që nuk arrijmë t’i shpjegojmë, por kjo nuk do të thotë se origjina e tyre është jashtëtokësore. Pra, nëse doni të besoni te UFO-t, kjo nënkupton se duhet të niseni nga ideja se qeveria gënjen dhe se fsheh gjëra.
Pra, në thelb bëhet fjalë për një teori konspirative?
Po. Shumë ufologë pohojnë se qeveria di më shumë nga sa tregon dhe se një ditë do t’i zbulojë të gjitha këto sekrete. Pikërisht kjo është tema e filmit më të fundit të Steven Spielbergut, Disclosure Day.
Avi Loeb është shumë i izoluar dhe po bëhet problem për kolegët e tij astrofizikanë…
Në vitin 2023 u mbajt një seancë publike dëgjimore për UAP-të (fenomene anormale të paidentifikuara) në Kongresin amerikan. A ishte kjo një pikë kthese?
Pas zbulimeve të vitit 2017, disa persona që kishin mbajtur poste të ndryshme brenda qeverisë amerikane filluan të dilnin publikisht dhe të thoshin se ekzistonte një program sekret që kishte zbuluar një UFO, ose se kishin dëgjuar dikë të fliste për këtë. Por askush nuk ka qenë ndonjëherë në gjendje të paraqesë ndonjë fakt konkret. Në vitin 2023, tre persona, ish-pilotë ushtarakë, deklaruan se kishin parë diçka që mund të ishte një UFO, ose se kishin dëgjuar se qeveria amerikane mbante një UFO diku në një magazinë. Ishte një moment entuziazmi të madh, ku besimtarët mendonin se do të vinin zbulime të rëndësishme. Problemi është se kur erdhi momenti që ata t’i zbulonin këto sekrete para Kongresit, nuk ishin në gjendje të paraqisnin prova të vërteta.
“Disclosure”, ose “zbulimi”, është bërë një fjalë magjike për ufologët, që shënon momentin kur zyrtarët do t’ia zbulojnë publikut ekzistencën e jetës jashtëtokësore. Ju bëni një paralelizëm me “Mesinë” për njerëzit fetarë, ardhja e të cilit shtyhet vazhdimisht…
Ka besimtarë që janë gjithmonë të gatshëm të pohojnë se Mesia do të vijë në një datë të caktuar dhe pastaj, kur kjo nuk ndodh, ardhja e tij shtyhet. Shumë ufologë bëjnë të njëjtën gjë. Disa përfundojnë duke humbur interesin për këtë temë, sepse dita e zbulimit po vonohet tepër. Por ithtarët më të zjarrtë gjejnë gjithmonë një mënyrë për të shpjeguar përse kjo ende nuk ka ndodhur. Kjo tregon se te njeriu ekziston një dëshirë shumë e thellë për të besuar në diçka, në një zbulim ose në një mister që një ditë do të zgjidhet.
Që nga rikthimi i Donald Trumpit në Shtëpinë e Bardhë, Pentagoni ka deklasifikuar gjashtë seri dokumentesh për UFO-t. Çfarë kemi mësuar?
Donald Trump është populist dhe i pëlqen të zbulojë atë që të gjithë të tjerët e fshehin. Por do të vini re se, pasi u bë sërish president, nuk ka më asgjë për të zbuluar. Këtë e kemi parë me dosjet Epstein apo me vaksinat kundër Covidit, për dëmin e të cilave ai supozohej se do të sillte zbulime. E njëjta gjë ndodh me UFO-t. Nuk ka asgjë për t’u zbuluar. Gjithçka që gjendet në këto dosje janë raporte dhe imazhe të mbledhura gjatë dekadave nga qeveria. Por këto dokumente nuk tregojnë asnjë jashtëtokësor apo UFO të vërtetë. Trump, në njëfarë mënyre, është zënë në kurthin e premtimeve të veta populiste.
Avi Loeb, astrofizikan në Harvard, është figura më serioze që u jep mbështetje ufologëve. Ai pohon se asteroidi Oumuamua, objekti i parë ndëryjor i zbuluar, mund të jetë artificial…
Avi Loeb ka thënë se ky objekt mund të jetë një anije kozmike jashtëtokësore dhe se kjo mundësi duhet marrë seriozisht. Nuk ka asnjë provë, por Loeb bën, në njëfarë mënyre, një bast paskalian me jashtëtokësorët, duke shpjeguar se duhet ta trajtojmë këtë objekt sikur të jetë artificial, sepse nëse gabojmë, gjithsesi nuk kemi humbur asgjë. Ndërsa, nëse ai është vërtet një mjet kozmik dhe ne nuk e besojmë këtë, humbasim mundësinë për ta studiuar. Por Avi Loeb është shumë i izoluar dhe po bëhet problem për kolegët e tij astrofizikanë, të cilët mendojnë se qasja e tij nuk është shkencore.
Herë pas here shfaqet dikush që mban një post me autoritet ose që ka drejtuar një program hapësinor dhe bën një deklaratë të çuditshme në media. Në vitin 2020, ish-drejtuesi i programit izraelit të sigurisë hapësinore deklaroi se jashtëtokësorët kishin hyrë në kontakt me Tokën dhe se ekzistonte një bazë nëntokësore në Mars. Kjo është, padyshim, krejtësisht e çmendur. Por posti i tij i mëparshëm i jep autoritet në sytë e besimtarëve. Edhe një ministër kanadez kishte bërë deklarata të ngjashme disa dekada më parë.
Problemi është se kjo çështje nuk mund të mbyllet kurrë përfundimisht, sepse gjithmonë do të ekzistojë mundësia që jashtëtokësorët të ekzistojnë dhe të mbërrijnë.
Një pjesë e ufologëve pohon se UFO-t vijnë nga një dimension tjetër i realitetit
Ende nuk kemi gjetur prova për jetë jashtëtokësore, ndonëse tashmë kemi identifikuar disa mijëra ekzoplanetë falë teleskopëve hapësinorë. Në të njëjtën kohë, pavarësisht këtyre përparimeve spektakolare teknologjike, jashtëtokësorët mund të kalojnë nëpër hapësirën tonë ajrore pa u vënë re. Si arrijnë ufologët ta shpjegojnë këtë kundërthënie të dukshme?
Sot ka miliarda kamera në Tokë për shkak të telefonave inteligjentë. Ka satelitë dhe radarë. Ideja se një UFO i vërtetë jashtëtokësor mund ta vizitojë Tokën pa ekzistuar kurrë qoftë edhe një fotografi e vetme e qartë e tij është shumë e pabesueshme. Për t’iu përgjigjur kësaj kundërthënieje, besimtarëve u duhet të strehohen te teza më mistike. Një pjesë e ufologëve pohon se UFO-t nuk janë reale në të njëjtën mënyrë si objektet fizike, ose se ato vijnë nga një dimension tjetër i realitetit. Ufologu francez Jacques Vallée, i cili shërbeu si model për Steven Spielbergun në Takime të afërta të llojit të tretë, ka mbrojtur tezën se UFO-t janë vëzhguar gjatë gjithë historisë dhe se i përkasin një realiteti tjetër, i cili depërton në realitetin tonë. Pra, ndoshta nuk bëhet fjalë për një anije kozmike nga një planet tjetër, por për një realitet tjetër që nuk mund ta kuptojmë vërtet me terma shkencorë. Ky lloj argumenti i tërheq njerëzit që kanë ndjesinë se shkenca nuk mund të shpjegojë gjithçka.
Që nga lindja e tij, lëvizja ufologjike ka qenë e fiksuar pas qeverisë amerikane, me idenë se ajo fsheh informacione vendimtare. Por sot ekzistojnë edhe shumë fuqi të tjera shkencore dhe hapësinore, duke filluar nga Kina…
Në të vërtetë, do të duhej një komplot fshehjeje aq i përkryer, sa shumë njerëz në vende të ndryshme të bien të gjithë dakord për të fshehur një informacion madhor për jashtëtokësorët. Por e dimë se kur ekziston një sekret ose një skandal, ai përfundimisht del në dritë. Për më tepër, shumë shkencëtarë do të bëheshin jashtëzakonisht të famshëm nëse do të zbulonin ekzistencën e jetës jashtëtokësore.
Ufologjia mund të duket si një besim i padëmshëm. Por, siç thatë, në thelb bëhet fjalë për një formë konspiracionizmi. Dhe ithtarët e saj shpesh ndajnë edhe besime të tjera pseudoshkencore…
Pikërisht. Të besosh në diçka që nuk ekziston nuk është domosdoshmërisht e dëmshme. Por ideja më e thellë që qëndron pas këtij besimi është se qeveritë në mbarë botën, shkencëtarët dhe figurat e autoritetit gënjejnë. Ata janë bashkëpunëtorë në një komplot që synon fshehjen e së vërtetës. Dhe ky është një këndvështrim që po përhapet në fusha shumë më pak të padëmshme, si shëndeti publik, vaksinat, mjekësia apo arsimi. Në thelb, ky është një problem për demokracinë: nëse të gjithë ata që janë në pushtet ju gënjejnë, përse duhet të vazhdoni t’i dëgjoni?
Ufologjia është një fenomen interesant, sepse na detyron të pyesim veten se si mund të dialogojmë me njerëz që e perceptojnë realitetin në një mënyrë shumë të ndryshme, pa u mjaftuar thjesht me injorimin e tyre.
Ju shpjegoni se shkenca moderne e ka përjashtuar mundësinë që qenie të mbinatyrshme të popullojnë planetin tonë. Prandaj nuk është për t’u habitur që njerëzit i kanë zhvendosur besimet e tyre të reja drejt qiellit…
Nëse besoni atë që thotë Bibla, atëherë jeni të bindur se Zoti e krijoi universin vetëm për ne. Por nëse adoptojmë një pikëpamje shkencore dhe racionale, nuk ka asnjë arsye përse ne duhet të jemi vetëm në univers. Një filozof si Kanti e kishte hedhur tashmë këtë hipotezë. Mirëpo, që nga momenti kur zhvilluam instrumente për të parë hapësirën, fillimisht teleskopët dhe më pas sondat, zbuluam se sistemi ynë diellor është i shkretë. Edhe përtej tij, deri më tani nuk kemi vëzhguar asnjë shenjë të jetës inteligjente. Kjo përbën një përmbysje, sepse na çon drejt idesë se ndoshta vërtet jemi vetëm.
Përse jeta duket kaq e rrallë? Ka përgjigje shkencore për këtë pyetje. Por deri tani, në një mënyrë apo në një tjetër, mund të besohej se ekzistonin edhe qenie të tjera me vetëdije. Ose bëhej fjalë për Zotin, demonët apo qenie të mbinatyrshme, ose mund të mendohej se ekzistonin forma të tjera jete diku tjetër, por thjesht nuk arrinim t’i gjenim. Mirëpo, për shkak të përparimeve shkencore, sot ndodhemi në një situatë ku nuk është më e mundur të besohet në qenie të mbinatyrshme. Prej këtej buron ky kërkim i dëshpëruar për një inteligjencë tjetër, për të shmangur idenë se jemi vetëm. Madje mund të thuhet se inteligjenca artificiale është një përpjekje për ta shpikur këtë vetëdije të re.
Astronomi amerikan Carl Sagan, një popullarizues shumë i njohur i shkencës në Shtetet e Bashkuara, ëndërronte të zbulonte jashtëtokësorë dhe vendosi mesazhe për ta në sondat Pioneer dhe Voyager. Por, mbi të gjitha, ai ishte shkencëtar dhe kujtonte se “pretendimet e jashtëzakonshme kërkojnë prova të jashtëzakonshme”…
Carl Sagan madje shkroi një roman fantastiko-shkencor, Contact, i cili u përshtat për kinemanë nga Robert Zemeckis. Ai shpresonte të zbulonte një formë jete jashtëtokësore gjatë jetës së tij, por ishte gjithashtu rigoroz dhe kujtonte se deri atëherë nuk ekzistonte asnjë provë për jetë jashtëtokësore. “Për t’u marrë seriozisht, duhen prova materiale që mund të shqyrtohen me qetësi nga shkencëtarë skeptikë: raporte izotopike që nuk ekzistojnë në Tokë… elemente shumë të rënda që nuk ekzistojnë në Tokë. Ose materiale që paraqesin lloj-lloj vetish absolutisht të çuditshme”, kishte theksuar ai, duke nënvizuar, pak para vdekjes së tij në vitin 1996, se deri atëherë “ka vetëm histori”. Ky është një qëndrim i përgjegjshëm.
