Nga Gilles Kepel*
Cikli zgjedhor izraelit dhe amerikan po përfundon me humbjet përkatëse të kampit të Benjamin Netanyahut dhe atij të Donald Trumpit. Por, në të dyja rastet, këto humbje nuk janë të plota. Partia e Netanyahut, Likud, del e para, pa arritur megjithatë që koalicioni i tij të sigurojë shumicën. 19 deputetët e zgjedhur në Knesset — nga gjithsej 120 vende — përmes dy listave arabe janë shndërruar në përcaktuesit e shumicës, por çmimi politik që Gadi Eisenkot dhe aleatët e tij do të duhej të paguanin për mbështetjen e tyre do të ishte aq i lartë dhe marrëveshja aq e brishtë, sa ngërçi rrezikon të vazhdojë. Sa i përket Donald Trumpit, duke qenë se shumica demokrate në Senat nuk arrin dy të tretat, ai mbetet i mbrojtur nga një procedurë shkarkimi — përveçse nëse ndodh një dezertim i ndjeshëm i senatorëve republikanë — deri në fund të mandatit të tij.
Por të dy udhëheqësit ndodhen në një situatë dobësie politike dhe shoqërore të paprecedentë. Për Netanyahun, mobilizimi masiv elektoral i arabëve izraelitë — ose palestinezëve që rrjedhin nga familje të mbetura në vend pas krijimit të shtetit hebre më 1948 — e bën papritur të dukshëm, me një qartësi të jashtëzakonshme, pikën e verbër të doktrinës sioniste të shpallur nga shumica e partive: nuk është më e mundur të shpërfillen politikisht rreth 20 për qind e qytetarëve johebrenj të shtetit hebre. Mohimi po shndërrohet në një sfidë që, nëse nuk trajtohet, do të çojë në keqfunksionimin e institucioneve demokratike. Nëse do të ngarkohet vetëm me administrimin e çështjeve të përditshme, “Bibi” mund të tundohet nga një arratisje përpara përmes një goditjeje ushtarake në shkallë të gjerë kundër Iranit — ndoshta edhe me një ngarkesë bërthamore, e vetmja që mund të jetë në gjendje të neutralizojë instalimet atomike ushtarake të “malit të kazmës”, të cilat thuhet se janë groposur 150 metra nën granit.
Dr. Strangelove
Një goditje e tillë mund të ndodhte vetëm në koordinim me humbësin tjetër të këtij cikli zgjedhor, Donald Trumpin. Ky i fundit disponon një “dritare mundësie” prej dy muajsh, deri sa Kongresi i ri të fillojë punën në janar 2027. Por a do ta zgjidhte këtë rrugëdalje të përbashkët të dy “Dr. Strangelove”-ëve, izraelit dhe amerikan, ngërçin politik të dy burrave që kapen pas pushtetit aq më fort sa më shumë i druhen llogarive që drejtësia do t’u kërkojë sapo ta humbasin atë? Dhe kjo, përveç pasojave radioaktive katastrofike për Iranin dhe rajonin, pa asnjë siguri se Teherani do të kapitullonte si Tokio më 1945 dhe pa qenë në gjendje të parashikoheshin reagimet e Moskës dhe Pekinit, dy fuqi bërthamore armiqësore ndaj Uashingtonit.
Sigurisht, çështja është vendimtare për vetë ata, por, përveçse duket e papërfillshme në raport me apokalipsin e përfytyruar, ajo nuk merr parasysh përmbysjet shumë të thella identitare dhe shoqërore të cilave po u bëhemi dëshmitarë sot dhe zgjedhjet e sapombajtura janë vetëm një ndër pasojat e tyre.
Këto përmbysje shfaqen edhe në tronditjen e përgjithshme të sjelljeve elektorale në Evropë, ku del në pah pafuqia e një klase politike tradicionale të goditur nga polarizimi drejt skajeve, ashtu si edhe në kataklizmën që po zhvillohet në Lindjen e Mesme, ku dronët e Iranit dhe të aleatëve të tij tashmë po shpojnë flluskën e prosperitetit të fryrë nga paratë e lehta të rentës së jashtëzakonshme të naftës gjatë gjysmëshekullit të kaluar.
Gjithprania e inteligjencës artificiale
Në këtë humbje të përgjithshme të pikave të referimit, oreksi luftarak i disave dhe ankthi shoqëror i të tjerëve përkeqësohen edhe më shumë nga gjithëprania e paparë e inteligjencës artificiale, përmes përdorimeve të saj, nga njëra anë, për të shkaktuar vdekje masive pa përgjegjësi dhe, nga ana tjetër, për të shkatërruar shumicën e vendeve të punës intelektuale. Kjo e bën të kotë — para së gjithash për të rinjtë — si ndjenjën e sigurisë, ashtu edhe shpresat e vendosura te ngjitja shoqërore përmes arsimit, nga të cilat kishin përfituar brezat e mëparshëm në vendet e zhvilluara.
Në mënyrë paradoksale, në shoqëritë tona të çkrishterizuara, është Enciklika e Leonit XIV, Magnifica humanitas, që ka si synim kryesor “çarmatimin e IA-së”, ajo që jep diagnozën më të saktë, ndoshta sepse autori i saj qëndron larg administrimit politik të fuqisë materiale. Ashtu si revolucioni industrial, një faktor i madh i përparimit teknik në historinë e njerëzimit, kishte edhe anën e tij të errët — proletarizimin e masave të punëtorëve — edhe revolucioni digjital, i cili artificializon inteligjencën duke i shtyrë kufijtë e saj drejt pafundësisë, sjell përparime të paimagjinueshme, por edhe rrezikun e zhdukjes së një pjese të madhe të njerëzimit.
Ky shqetësim i thellë tashmë pasqyrohet në zgjedhjet elektorale. Në Shtetet e Bashkuara, magjepsja nga teknologjia dhe premtimet e saj për pasurim marramendës e rikthyen Donald Trumpin në pushtet më 2024, së bashku me gjigantët e pakontrolluar të inteligjencës artificiale. Brenda dy vjetësh, çlirimi i tij nga kufizimet politike dhe lakmia financiare, korrupsioni dhe pasurimi personal pa fre kanë shkatërruar të gjitha ekuilibrat politikë amerikanë, sistemin e “checks and balances” — balancën e pushteteve — që garantonte prestigjin institucional të Shteteve të Bashkuara në Perëndim dhe besimin e qytetarëve në Kushtetutën e tyre. Rënia e 3 nëntorit është pasojë e kësaj.
Kauza palestineze, e pranishme kudo
Në Evropë, manifestimet e përsëritura dhe masive të të rinjve në shkolla dhe universitete shprehin të njëjtin ankth, por edhe refuzimin e partive politike të qendrës së majtë dhe të djathtë, të cilat janë bërë të parëndësishme përballë sfidave të së ardhmes, në favor të skajeve që zëvendësojnë ndarjet shoqërore tradicionale me polarizime identitare, të mbështetura në lartësimin e racës nga njëra anë, të “racializimit” nga ana tjetër, të komunitetit ose të fesë, në dëm të vlerave të përbashkëta, çimentoja e të cilave po shpërbëhet.
Veçanërisht në Francë, humbja e besueshmërisë së diskursit të pushtetit krijon një boshllëk të jashtëzakonshëm, i cili shton efektin ankthioz të zgjedhjeve të ardhshme presidenciale dhe shfaqet në formën e tij më ekstreme përmes trazirave dhe plaçkitjeve në qytetet tona, ku vitrinat — nga dyqanet e luksit deri te ato ushqimore — tashmë janë mbuluar me pllaka druri.
Dhe nuk është pa rëndësi që fjalori i shumë prej këtyre mobilizimeve, të rikoduara në kategori identitare në vend të klasave shoqërore të dikurshme, merr përmes metaforave imazhe nga Lindja e Mesme, veçanërisht nga versionet më të fundit të konfliktit izraelito-palestinez. Në të vërtetë, sulmi pogromist i Hamasit më 7 tetor 2023, duke provokuar si kundërpërgjigje masakrimin, me ndihmën e IA-së, të dhjetëra mijëra njerëzve në Gaza nga ushtria izraelite, ka krijuar një përmbysje të shkallës së vlerave, duke zënë vendin që më parë i përkiste së Keqes absolute të përfaqësuar nga Shoah-u gjatë Luftës së Dytë Botërore.
Figura e viktimës së hebreut të gazuar nga nazistët është shndërruar në atë të xhelatit të veshur me uniformën e Tsahalit, në protestat e nxënësve të shkollave të mesme që valëvitin flamurin palestinez për të protestuar, në parim, kundër Parcoursup-it ose orareve shkollore me boshllëqe, por që mbartin një rikompozim identitar të botës, ku solidariteti me “Jugin Global” dhe “dekolonializmi” janë bërë gjuha përmes së cilës shprehet ndjenja e humbjes së vetes dhe e së ardhmes, duke u bashkuar me një grup të “racializuar” që është shndërruar në emblemën e tij.
Një paralajmërim i largët i kësaj mund të shihej në thirrjen “FLN do të fitojë” të viteve 1970, gjatë luftës së Vietnamit, e brohoritur në demonstratat e nxënësve në Quartier Latin, me dy dallime themelore: së pari, ato mobilizime zhvilloheshin brenda antagonizmit midis Lindjes sovjetike dhe Perëndimit amerikan, pjesë e të cilit ishte edhe Franca, antagonizëm që pasqyrohej në konfliktin mes së majtës dhe së djathtës; dhe së dyti, numri i vogël i vietnamezëve komunistë në Francë nuk mund të krahasohet me përmasën e emigracionit me origjinë nga bota myslimane dhe arabe sot, veçanërisht mes brezit të ri që rrjedh prej saj dhe që ka lindur në territorin francez që nga fillimi i këtij shekulli.
Procesi i shpërbërjes
Identifikimi me Palestinën si kauzë, në këtë kontekst, nënkupton gjithashtu një lloj asimilimi mbi bazë etno-fetare dhe kontribuon në mobilizimin rreth këtyre temave për zgjedhjet presidenciale franceze të prillit 2027. Zgjedhja, më 2 nëntor 2026, e senatorit të parë amerikan “mysliman” në Michigan, mjekut me origjinë egjiptiane Abdul El-Sayed, në një klimë të acaruar nga konflikti izraelito-palestinez, shkon në të njëjtin drejtim edhe në Shtetet e Bashkuara.
Nëse do të ndodhte një goditje bërthamore kundër Iranit, e vendosur nga Donald Trump dhe Benjamin Netanyahu, ajo nuk do ta përshpejtonte procesin e shpërbërjes vetëm në një Lindje të Mesme dhe në një Gjirin Persik tashmë në trazira të thella, në një drejtim që sot as mund të imagjinohet; ajo do t’u jepte gjithashtu një përshpejtim të fuqishëm ndarjeve identitare që po brejnë shoqëritë tona.
*Gilles Kepel është autor i librit Pèlerinage français : comprendre les failles de notre identité (Albin Michel).
