Nga Amandine Hirou
Po sikur renditja më e rëndësishme e universiteteve të mos ishte ajo më e famshmja? Ndërsa renditja e Shangait tërheq çdo verë vëmendjen e mediave, klasifikimi i dalë nga puna e Universitetit të Leidenit, në Holandë, i publikuar më 4 nëntor, po fiton gjithnjë e më shumë ndikim mes specialistëve të arsimit të lartë dhe kërkimit shkencor. E hartuar nga Qendra për Studime të Shkencës dhe Teknologjisë (CWTS), ajo synon të matë cilësinë dhe ndikimin e prodhimit shkencor të institucioneve, duke zbatuar kërkesa të veçanta metodologjike.
Qasja e saj e dallon qartësisht nga homologu kinez: në vend që të bashkojë të dhëna ndonjëherë heterogjene për të nxjerrë një vlerësim të përgjithshëm, ekspertët holandezë kanë zgjedhur të paraqesin disa renditje, të ndara sipas tematikave. “Fakti që treguesit e performancës paraqiten veçmas u mundëson përdoruesve të përqendrohen te ata që u duken më të rëndësishëm”, thekson Ludo Waltman, profesor dhe drejtor shkencor i CWTS-së.
Universitetet shohin gjithashtu një interes të qartë në aspektin e komunikimit, siç shpjegon Lauranne Chaignon, inxhiniere e bibliometrisë në universitetin PSL: “Çdo institucion kujdeset të nxjerrë në pah kriteret që janë më të favorshme për të, qoftë ndikimi shkencor i publikimeve dhe citimeve të tij, bashkëpunimet me institucione të jashtme apo qasja e publikut të gjerë në punimet e tij.”
Harvardi dhe universitetet kineze në krye
Këtë vit, Harvardi renditet i dyti për bashkëpunimet me institucione të jashtme dhe zë vendin e parë në dy kriteret e tjera. Universitetet e mëdha kineze gjenden shpesh në pozicione shumë të larta, pavarësisht parametrit të përdorur. Sa i përket Francës, Université Paris Cité është numri një për ndikimin shkencor, e ndjekur nga Sorbonne Université dhe Paris-Saclay. Kjo e fundit zë vendin e parë mes institucioneve franceze në dy kategoritë e tjera.
Për Nathalie Drach-Temam, presidente e Sorbonne Université, një nga avantazhet kryesore të renditjes së Leidenit është fakti se ajo përgatitet nga instituti kërkimor i një universiteti publik dhe jo nga një kompani private fitimprurëse si konkurrenti i saj kinez. “Fakti që e njëjta agjenci, ShanghaiRanking Consultancy, u shet shërbime këshillimi universiteteve që ajo vetë i vlerëson, hap mundësinë për konflikte të mundshme interesi”, thekson ajo.
Duhet vënë në dukje se edhe një filial i CWTS-së shet shërbime këshillimi, por çdo institucion mund të kryejë vetëvlerësim falas, ndryshe nga praktikat e Shangait.
Të dhëna me qasje të hapur
Dallimi i vërtetë mes dy renditjeve lidhet mbi të gjitha me natyrën e informacionit mbi të cilin ato mbështeten. CWTS Leiden Ranking Open Edition bazohet në OpenAlex, një bazë të dhënash bibliometrike me qasje të hapur. “Kjo transparencë u mundëson përdoruesve të konsultojnë dhe të verifikojnë burimet e përdorura për hartimin e kësaj renditjeje”, vazhdon Nathalie Drach-Temam, universiteti i së cilës ka nënshkruar një partneritet me këtë infrastrukturë.
Në të kundërt, renditja e Shangait mbështetet në masë të madhe te të dhëna të ashtuquajtura “të mbyllura” dhe me pagesë, të marra nga Web of Science, e krijuar nga kompania amerikane Clarivate.
Universitetet që dëshirojnë të kenë qasje në këto informacione duhet, pra, të paguajnë shuma të konsiderueshme. “Për një institucion si yni, abonimi vjetor arrin në 50.000 euro. Logjika sipas së cilës duhet të paguajmë për të pasur qasje në të dhënat mbi kërkimin shkencor që ne vetë e kemi prodhuar dhe financuar është krejtësisht absurde”, denoncon Hélène Boulanger, presidente e Universitetit të Lorraine.
Pikërisht për këtë arsye institucioni i saj ka vendosur gjithashtu të tërhiqet gradualisht nga Web of Science, për të investuar në OpenAlex dhe për të promovuar përdorimin e tij.
Për Hélène Boulanger, renditja e Leidenit përbën mbi të gjitha një alternativë ndaj modeleve të tjera ndërkombëtare, si QS World University Rankings ose Times Higher Education. “Jo vetëm që këto të fundit mbështeten në baza të mbyllura të dhënash, ashtu si ARWU-ja – emri zyrtar i renditjes së Shangait –, por ato bazohen gjithashtu në anketa subjektive të reputacionit. Këto lloj paragjykimesh metodologjike më duken shumë më problematike”, argumenton ajo.
Edhe renditjes së Leidenit iu desh kohë për ta bërë këtë transformim. Deri në vitin 2024, ajo mbështetej ekskluzivisht në të dhënat bibliografike të Web of Science. Prej dy vjetësh, paralelisht ofron edhe një renditje të dytë të bazuar në OpenAlex. “Duke nisur nga viti i ardhshëm, do të mbajmë vetëm këtë të fundit. Kjo është hera e fundit që publikojmë edicionin tradicional”, njofton Ludo Waltman.
Ky zhvillim është pjesë e dinamikës së promovuar nga Coalition for Advancing Research Assessment, një nismë ndërkombëtare e nisur në vitin 2022 nga disa institucione të mëdha evropiane. 830 organizatat anëtare, mes të cilave universitete, organizata kërkimore dhe agjenci financimi, ndajnë objektiva të përbashkët: në veçanti reformimin e metodave të vlerësimit të kërkimit shkencor, në mënyrë që ato të bëhen më të besueshme dhe më transparente.
“Open Leiden është në përputhje me angazhimet e Evropës në favor të shkencës së hapur. Për shembull, kjo bën pjesë në kriteret e kërkuara për marrjen e disa financimeve”, shpjegon Nathalie Drach-Temam, sipas së cilës shtetet anëtare, përfshirë Francën, kanë çdo interes të përfshihen në këtë lëvizje.
Homologia e saj, Hélène Boulanger, sheh në këtë çështje gjithashtu një sfidë të sovranitetit evropian dhe të pavarësisë shkencore, në një kohë kur ndikimi i laboratorëve kinezë dhe amerikanë vazhdon të rritet.
“Një renditje mund të krahasohet me një palë syze me lente korrigjuese që i vendosim për të parë pozicionimin e kërkimit shkencor të një universiteti, të një organizate kërkimore ose të një vendi në shkallë botërore. Do të preferoja që Evropa t’i përcaktonte vetë lentet e saj korrigjuese, me fjalë të tjera, të impononte këndvështrimin e vet mbi kërkimin shkencor: një veprimtari në shërbim të një shoqërie më të drejtë dhe më të qëndrueshme”, thotë presidentja e Universitetit të Lorraine.
Disa kufizime
Megjithatë, edhe renditja holandeze ka kufizimet e saj. Vetë CWTS pranon se lidhja e publikimeve me institucionet përkatëse përmban një marzh gabimi dhe ende mund të përmirësohet. Studimi i tyre gjithashtu nuk u jep përgjigje të gjitha pyetjeve.
“Qasja e tij mbetet mbi të gjitha bibliometrike dhe mbështetet në publikimet shkencore. Prandaj, ai vlerëson në thelb dimensionin ‘kërkim shkencor’ të universiteteve, pa marrë parasysh kritere të tjera që janë megjithatë thelbësore”, thekson Lauranne Chaignon.
Për shembull, cilësinë e mësimdhënies ose shkallën e punësimit të të diplomuarve, të cilat megjithatë bëjnë gjithashtu pjesë në misionet e institucioneve të arsimit të lartë.
Mbi të gjitha, fakti që renditja propozon një mori këndvështrimesh dhe nënrenditjesh e bën të vështirë për t’u kuptuar nga publiku i gjerë. “Ky nivel teknik u përgjigjet më pak pritshmërive të familjeve ose të përgjegjësve politikë, të cilët kërkojnë para së gjithash pika orientimi të thjeshta dhe menjëherë të kuptueshme”, pranon Lauranne Chaignon.
Për specialisten, asnjë renditje nuk mund të pretendojë se është gjithëpërfshirëse. Ajo e Leidenit, pavarësisht avantazheve të shumta, nuk bën përjashtim./ L’Express.fr
